Sən demə, varlıların və kasıbların xəstəliyi fərqli olurmuş Əgər şəkərsinizsə, deməli… KONKRET

Xəstəliklərin müxtəlif törəmə səbəbləri olsa da, əksər xəstəliklər irsidir. Ümumiyyətlə irsi xəstəliklərlə bağlı fikirlər birmənalı deyil. Bəs genetik xəstəlikləri necə ayrıd edə bilərik?

Bununla bağlı Tibb Universitetinin dosenti Rəşid Mahmudov KONKRET.az-a müsahibə verib.

-Rəşid müəllim, irsi xəstəliklər deyəndə hansı xəstəliklər nəzərdə tutulur?

-İrsi keçən xəstəlikllər mövzusu uzun söhbətdir. Elə yalandan irsi deyirlər. Ona irsi demək olmaz. İrsi xəstəlik o xəstəliyə deyilir ki, onun genində, xromosomunda nəsə dəyişiklik var. Məsələn, daun xəstəliyi var. Onun 21-ci xromosomunda bir dənə amin turşusu qalığı çoxdur. Ona görə, həmin xəstəlik baş verir. İrsi xəstəliklər ayrıca xəstəlikdir. Bizim insanlar elə bilir ki, anasında zob olubsa, bu, irsi xəstəlikdir. Xeyir, bizim qidamızda yod çatmır. Bütün problemlərin başında dayanan məhz budur. Ona görə də, həmin şəxsin özündə, atasında, babasında, nəvə-nəticəsində də bu xəstəlik ola bilər. Bu, irsi deyil, suyumuzda yodun çatışmamasıdır.

-Bəs onda irsi xəstəlik nədir? Şəkər xəstəliyini irsi saymaq olarmı?

-Yox. Şəkər xəstəliyi varlıların, çox yeyənlərin xəstəliyidir. Kasıbların xəstəliyi qarın ağrısı, vərəm, ağ ciyər xəstəliyidir.

– Daun sindromundan danışdınız və dediniz ki, irsidir. Bəs autizm sindromu necə, irsi sayıla bilərmi?

-Autizm irsi xəstəlik deyil, yod çatışmamasıdır. Bunu amerikalılar 2021-ci ildə sübut ediblər. Bu elmdir və səthi yanaşmaq olmaz. Bu, illərlə tədqiq olunan məsələdir.

– Ürək-damar xəstəliklərini necə, irsi hesab etmək olarmı?

– Bu, tamamilə səhvdir, düzgün deyil. İrsi xəstəlik odur ki, onun genində olsun. Yəni həmin şəxsin xromosomunda dəyişiklik müşahidə edilsin. Əgər adamın anası ürək xəstəliyindən əziyyət çəkirsə deməli, günah onun anasındadır ki, düzgün qidalanmayıb. Əgər ürək xəstəliyindən əziyyət çəkən insanın övladı düzgün həyat tərzi keçirirsə və normal qidalanırsa, onda heç bir problem olmayacaq. Autizmdə belədir. Ata-ana sağlam və normal adamlardır. Amma övladları autizmdən əziyyət çəkir.

-Ola bilərmi ki, autizmdən əziyyət çəkən şəxsin bir neçə nəsl əvvəlki babasında bu xəstəlik olsun?

-Elə şey yoxdur. Autizm yeni xəstəlikdir. Bilirsiniz necədir? Əvəllər yod çatışırdı və bu sahədə heç bir problem yox idi. Bizim Xəzər dənizində olan yod heç yerdə yoxdur. Xəzər dənizinin suyuna mikroskopla baxsanız onun üzərində pərdə görəcəksiniz. Həmin pərdə neft tullantılarının yaratdığı pərdədir. Bu, sadəcə buxarlanmaya mane olur. Sovet dövründə Xəzərdə iki gəmi gəzirdi və neft tullantılarını təmizləyirdi. Bundan sonra dəniz suyunda normal buxarlanma yaranırdı.

-Deyirsiniz, yodsuzluq sosial bəladır. Bəs bunun qarşısı necə alınmalıdır?

– Bəli, düz qeyd edirsiniz, sosial bəladır. Bizdə autizm 2012-ci ildən sonra başlayıb kütləvi hal almağa. Təkcə bizdə deyil. Dünyanın üçdəbirində yod çatışmır. ABŞ-da, Rusiya da yodsuzluqdan əziyyət çəkir. Yodu təkcə mikroelement hesab etməyin. Nəzərə alın ki, yodsuz yaşamaq mümkün deyil. 17 ildir ki, qışqırıram, amma insanlar anlamırlar. Başı xarab uşaqlar doğulur, hamısının səbəbi yod çatışmazlığıdır.

-Rəşid müəllim, o qədər maraqlı danışırsınız ki, adam gedib yod içmək istəyir.

-Özün bilərsən. İstəyirsən iç, istəyirsən içmə. Apteklər doludur. Alimlər yodu ionlaşdırıb buraxıblar. Biri var xlor, biri də natrium xlor. Natrium xlor xörək duzudur. Xlor da mayedir. Natriumu yesən, xloru da ayrıca içsən ölərsən. Amma natrium xlor duzdur. Onu yeyəndə ölmürük. Fərqi budur.And olsun Allaha, 17 ildir qışqırıram. Görüm, bunun axırı hara gedir. Əksər ölkələrdə yod ionlaşdırılır.

-Bəs bizdə niyə yoxdur?

-Ona görə ki, onlarda ağıllı alimlər var. Hökumətin qarşısında məsələ qaldırırlar ki, suda yod çatmır, təcili tədbir görülməlidir. İçməli sular şüşə butulkalarda olmalıdır. Hələ insanların çoxu bilmir yod nədir, xlor nədir. Nəyinə lazımdır?

Vəli Həsənoğlu,

KONKRET.az