Sığorta bazarı: məcburi xərc yoxsa risklərin qarşılanması...

Azərbaycan Sığortaçılar Assosiasiyasının təşkilatçılığı ilə Bakıda Azərbaycan Beynəlxalq Sığorta Forumu keçirilir. Forum yerli və xarici ekspertlərin iştirakı ilə sığorta bazarının aktual məsələlərinin müzakirə olunduğu illik sahə platformasıdır. Tədbirin əsas məqsədi dünya sığorta bazarlarında mövcud olan müasir tendensiyalarla tanışlıq, yerli bazar iştirakçıları ilə digər ölkələrin sığortaçıları arasında əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsi, eləcə də sığorta sahəsində beynəlxalq təcrübə və müasir çağırışların öyrənilməsidir. Forumda aidiyyəti dövlət qurumlarının nümayəndələri, Azərbaycanın sığorta bazarının peşəkar iştirakçıları, beynəlxalq sığorta təşkilatlarının təmsilçiləri, 20-yə yaxın xarici ölkədən sığorta mütəxəssisləri, bank sektorunun, digər maliyyə institutlarının və media nümayəndələri iştirak edirlər.

Qlobal sığorta sektoru

Müasir bazar iqtisadiyyatının mühüm institutlarından biri olan sığorta sistemi iqtisadi risklərin idarə olunması, sahibkarlığın qorunması, investisiya mühitinin yaxşılaşdırılması və əhalinin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. İnkişaf etmiş ölkələrin təcrübəsi göstərir ki, güclü sığorta bazarı maliyyə sisteminin sabitliyinin əsas dayaqlarından biridir. Azərbaycanda da son illər sığorta sektorunun inkişafı istiqamətində mühüm addımlar atılmış, bazarın həcmi genişlənmiş və yeni sığorta məhsulları tətbiq edilmişdir. Bununla belə, sektorun potensialı ilə mövcud inkişaf səviyyəsi arasında hələ də əhəmiyyətli fərq qalmaqdadır.
Qlobal sığorta sektoru dünya maliyyə sisteminin ən böyük sahələrindən biridir. İnkişaf etmiş ölkələrdə sığorta xidmətləri iqtisadi və sosial həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilib. ABŞ, Böyük Britaniya, Almaniya, Fransa, Yaponiya və Kanada kimi ölkələrdə həm əhalinin, həm də biznes subyektlərinin böyük hissəsi müxtəlif sığorta məhsullarından istifadə edir.
Dünya təcrübəsində həyat sığortası, tibbi sığorta, əmlak sığortası, kənd təsərrüfatı sığortası, peşə məsuliyyəti sığortası və kiber risklərin sığortası kimi istiqamətlər sürətlə inkişaf edir. Son illərdə iqlim dəyişiklikləri, təbii fəlakətlər, rəqəmsallaşma və kibertəhlükələr sığorta bazarının yeni məhsullar formalaşdırmasına səbəb olmuşdur.
Eyni zamanda, süni intellekt, böyük məlumat bazaları (Big Data), rəqəmsal platformalar və onlayn xidmətlər sığorta sektorunun fəaliyyət modelini köklü şəkildə dəyişir. İnkişaf etmiş ölkələrdə sığorta müqavilələrinin bağlanması, zərərin qiymətləndirilməsi və ödənişlərin həyata keçirilməsi prosesləri getdikcə daha çox rəqəmsal texnologiyalar vasitəsilə aparılır.

Azərbaycanda sığorta bazarı

Son illərdə Azərbaycan sığorta bazarında müsbət inkişaf dinamikası müşahidə olunur. Mərkəzi Bankın məlumatlarına görə, 2025-ci ildə ölkədə sığorta haqlarının həcmi 1,5 milyard manatı ötərək əvvəlki illə müqayisədə 11,2 faiz artıb. Eyni dövrdə sığorta ödənişləri isə 22,3 faiz artaraq 920 milyon manatdan çox olub.
Hazırda Azərbaycanda 16 sığorta şirkəti və 1 təkrarsığorta şirkəti fəaliyyət göstərir. Onlardan 5-i həyat, 11-i isə qeyri-həyat sığortası sahəsində ixtisaslaşıb. Sektorun fəaliyyəti yüzlərlə agent və broker vasitəsilə dəstəklənir.
Bazarın strukturunda həyat sığortası xüsusi çəkiyə malikdir. Toplanan sığorta haqlarının təxminən 57 faizi həyat sığortasının payına düşür. Könüllü tibbi sığorta, avtomobil sığortası, əmlak sığortası və istehsalatda bədbəxt hadisələrdən icbari sığorta da bazarın aparıcı seqmentləri hesab olunur.
Bazarın böyüməsinə baxmayaraq, Azərbaycanda sığorta sektorunun inkişafını məhdudlaşdıran bir sıra problemlər qalmaqdadır. Əhalinin əhəmiyyətli hissəsi sığortanı əlavə xərc kimi qəbul edir və onun risklərin idarə edilməsində rolunu tam qiymətləndirmir. Bir çox hallarda sığorta yalnız qanunvericiliklə tələb olunan hallarda əldə edilir.
İnkişaf etmiş ölkələrdə könüllü sığorta növləri bazarın əsas hissəsini təşkil etdiyi halda, Azərbaycanda bazarın mühüm hissəsi hələ də icbari sığorta növlərinin hesabına formalaşır. Bu isə bazarın diversifikasiyasını məhdudlaşdırır.
Sığorta bazarında iri şirkətlərin üstün mövqeyi müşahidə olunur. Ayrı-ayrı sığorta qruplarının bazar payı çox yüksəkdir ki, bu da rəqabət imkanlarını müəyyən qədər məhdudlaşdıra bilir.
Bakıda sığorta xidmətlərinin əlçatanlığı daha yüksək olsa da, regionlarda sığorta məhsullarından istifadə səviyyəsi nisbətən aşağıdır. Bu isə bazarın genişlənməsini ləngidir.
Azərbaycan aqrar ölkə olmasına baxmayaraq, kənd təsərrüfatında sığorta mexanizmlərindən istifadə hələ də istənilən səviyyədə deyil. İqlim dəyişiklikləri və təbii risklər fonunda bu istiqamətin inkişaf etdirilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Son dövrlərdə sığorta ödənişlərinin artım tempi yığımların artım tempini üstələyir. Bu vəziyyət bəzi sığorta növlərində rentabelliyin azalmasına səbəb ola bilər. 2026-cı ilin ilk aylarında bəzi sığorta seqmentlərində yığımların azalması və ödənişlərin artması müşahidə olunmuşdur.

Dünyadan öyrənə biləcəyimiz məsələlər

Azərbaycanın sığorta sektorunun inkişafı üçün beynəlxalq təcrübədən faydalanmaq vacibdir.İlk növbədə, rəqəmsal sığorta xidmətlərinin genişləndirilməsi əhəmiyyətlidir. İnkişaf etmiş ölkələrdə "InsurTech" texnologiyaları vasitəsilə sığorta məhsullarının satışı və idarə olunması xərcləri əhəmiyyətli dərəcədə azaldılır.
İkinci istiqamət kiber risklərin sığortasıdır. Rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafı ilə əlaqədar olaraq müəssisələrin kibertəhlükələrdən qorunmasına ehtiyac artır.
Üçüncü istiqamət yaşıl sığorta və iqlim risklərinin sığortalanmasıdır. Dünyada iqlim dəyişikliklərinin yaratdığı risklərə qarşı xüsusi sığorta məhsulları sürətlə inkişaf edir.
Dördüncü istiqamət mikro sığorta sistemidir. Bu model aşağı gəlirli əhali qruplarının minimal sığorta haqqı müqabilində sığorta xidmətlərinə çıxışını təmin edir.
Azərbaycanın iqtisadi inkişaf prioritetləri sığorta sektorunun genişlənməsi üçün yeni imkanlar yaradır. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən yenidənqurma layihələri əmlak, tikinti, kənd təsərrüfatı və investisiya risklərinin sığortalanmasına tələbi artıracaq.
Ölkədə yaşıl enerji layihələrinin genişlənməsi enerji infrastrukturu və ekoloji risklərin sığortalanması üçün yeni bazar formalaşdırır.
Kiçik və orta sahibkarlığın inkişafı biznes sığortası məhsullarına olan tələbi artırır. Eyni zamanda rəqəmsal iqtisadiyyatın genişlənməsi kiber sığorta bazarının formalaşmasını aktuallaşdırır.
İcbari tibbi sığortanın tətbiqi nəticəsində əhalinin sığorta xidmətləri ilə tanışlığı artmışdır ki, bu da gələcəkdə könüllü tibbi sığortanın inkişafına müsbət təsir göstərə bilər.

Nə etmək olar?

Azərbaycan sığorta bazarı son illərdə davamlı artım nümayiş etdirsə də, onun inkişaf səviyyəsi hələ də dünya standartlarından geri qalır. Sığorta mədəniyyətinin yüksəldilməsi, rəqəmsallaşmanın sürətləndirilməsi, yeni sığorta məhsullarının tətbiqi, regionlarda xidmətlərin genişləndirilməsi və rəqabət mühitinin gücləndirilməsi sektorun inkişafı üçün əsas vəzifələr kimi qarşıda dayanır.
Dünya təcrübəsi göstərir ki, güclü sığorta sistemi yalnız maliyyə sektorunun deyil, bütövlükdə iqtisadiyyatın dayanıqlılığını artırır. Azərbaycanın qarşıdakı illərdə yaşıl iqtisadiyyat, rəqəmsal transformasiya və sahibkarlığın inkişafı istiqamətində həyata keçirdiyi siyasət sığorta sektorunun da keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəlməsi üçün geniş imkanlar yaradır. Bu imkanlardan səmərəli istifadə olunması ölkədə daha dayanıqlı, rəqabətqabiliyyətli və müasir sığorta bazarının formalaşmasına xidmət edəcək.
Azərbaycanın sığorta bazarının gələcək inkişafında maliyyə texnologiyalarının (FinTech) və sığorta texnologiyalarının (InsurTech) tətbiqi xüsusi əhəmiyyət kəsb edəcəkdir. Dünyanın aparıcı sığorta şirkətləri süni intellekt, böyük verilənlər bazası (Big Data), blokçeyn texnologiyası və rəqəmsal platformalar vasitəsilə xidmətlərin keyfiyyətini yüksəldir, əməliyyat xərclərini azaldır və müştəri məmnuniyyətini artırırlar. Azərbaycanda da sığorta sektorunun rəqəmsallaşdırılması prosesinin sürətləndirilməsi həm bazarın şəffaflığının artırılmasına, həm də xidmətlərin əlçatanlığının genişlənməsinə şərait yarada bilər. Eyni zamanda, elektron hökumət sistemləri ilə inteqrasiyanın gücləndirilməsi, onlayn sığorta xidmətlərinin genişləndirilməsi və rəqəmsal ödəniş mexanizmlərinin inkişafı bazarın daha da böyüməsinə təkan verə bilər. Bu istiqamətdə beynəlxalq təcrübənin öyrənilməsi və innovativ həllərin tətbiqi Azərbaycanın sığorta sektorunun rəqabət qabiliyyətinin yüksəldilməsinə, əhalinin və biznes subyektlərinin sığorta xidmətlərindən istifadəsinin genişlənməsinə mühüm töhfə verər. Beləliklə, sığorta bazarının modernləşdirilməsi ölkənin ümumi maliyyə sisteminin dayanıqlılığının gücləndirilməsində mühüm rol oynaya bilər.
Mahir Həmzəoğlu