Şimali Kipr Türk Respublikası Azərbaycan üçün niyə önəmlidir? ŞƏRH

“Neftimizi və qazımızı satdığımız yerin təhlükəsizliyi bizim üçün strateji əhəmiyyətdədir. Şimali  Kipr Türk Respublikası Aralıq dənizində bu məsələnin təminatında coğrafiyası, siyasi mövqeyi və adada yerləşən Türk Ordusu səbəbiylə vazkeçilməz amillərdəndir”.

Bakıvaxtı.az xəbər verir ki, bu sözləri Şimali Kiprin ölkəmiz üçün əhəmiyyətinin mümkün təsirlərini şərh edən Qafqaz Beynəlxalq Münasibətlər və Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin (QAFSAM) sədr müavini, siyasi elmlər doktoru, politoloq Nazim Cəfərsoy bildirib.

Onun sözlərinə görə, Şimali Kipr Türk Respublikası (ŞKTC ) Azərbaycan üçün sadəcə qardaşlıq perpektivindən önəmli deyil. Şimalı Kipr Türk  Respublikası Aralıq dənizində, xüsusilə onun şimal hissəsində çox mühüm starteji mövqeyə malikdir. Azərbaycan üçün isə Aralıq dənizinin təhlükəsizliyi və oradakı güc balansı çox mühüm stratejik əhəmiyyət daşıyır:

“Azərbaycanın strateji gücünün və müstəqilliyinin ən mühüm hissələrindən birini iqtisadi parametr təşkil edir.  Məlumdur ki, Azərbaycanın bu iqtisadi gücünün əsasını enerji mənbələrinin mövcudluğu və onların dünya bazarlarına təhlükəsizlik çıxışı təşkil edir.  Aralıq dənizi isə Azərbaycan enerji mənbələrinin dünya bazarlarına çıxdığı yerdir. Aralıq dənizi sadəcə  geoiqtisadi deyil, həm də geosiyasi baxımdan  Azərbaycan üçün strateji önəmə malik coğrafiyadır”.

Politoloq onu da qeyd edib ki, Azərbaycanın strateji müttəfiqi Türkiyə ilə münasibətlərimizdə enerji əməkdaşlığı xüsusi önəmə malikdir. Bu enerji əməkdaşlığının mövcudluğu və gələcəyi baxımından başda Ceyhan limanı olmaq üzrə Aralıq dənizi kritik əhəmiyyətdədir. Bu durum ŞKTC-nin strateji önəmini daha da artıran növbəti  amildir. 

“Eyni zamanda, Azərbaycanın partneri olan İsrail ilə münasibətlərində digər amillərlə yanaşı,  enerji faktoru xüsusi önəmdədir. İsrail neft ehtiyacının təxminən 30 faizini Azərbaycan vasitəsilə təmin edir və bu, Aralıq dənizinə çıxan neft ilə təmin edilir. ŞKTC bu münasibətlərin təhlükəsiz davamı baxımdan kritik önəmə malikdir.

Bundan əlavə, Azərbaycanın Avropa ilə münasibətlərində mühüm yeri tutan və təxminən 16 milyard dollar dövriyyə ilə ən böyük ticarət partnyorumuz olan İtaliya da Aralıq dənizi ölkəsidir. Azərbaycan ilə İtaliya arasında başda enerji olmaqla, çox milyardlıq iqtisadi əlaqələrin mühüm bir hissəsi Aralıq dənizi vasitəsilə aparılır. Azərbaycanın bir digər Aralıq dənizi ölkəsi İspaniya ilə də yaxşı ticarət əlaqələri mövcuddur. Beləliklə, ŞKTC Avropa  Birliyinin bu ölkələri ilə siyasi və ticari münasibətlər kontekstində də mühüm əhəmiyyətə malikdir” - siyasi elmlər doktoru əlavə edib.

 Nazim Cəfərsoy: ŞKTC-nin varlığının Azərbaycana Şimali Aralıq dənizində enerji axtarışı imkanı yaratması da nəzərə alınmalıdır 

N.Cəfərsoyun fikrincə, 1991-ci ildən bəri Yunanıstan və Cənubi Kiprin Ermənistanla münasibətlərinin artan tendensiya ilə davam etdiyini nəzərə alsaq, ŞKTC-nin Azərbaycan üçün geosiyasi önəmi daha da artmaqdadır:

“Azərbaycan Türk dünyasını xarici siyasətinin əsas prioritet istiqaməti elan edib. ŞKTC bu baxımdan Türk Dünyasının qərb vektorunu təşkil edir və buradakı varlığı Türk  dünyasının regional və qismən də qlobal güc balansı baxımından çox mühümdür.  Digər tərəfdən, Azərbaycanın Avropa-Yaxın Şərq-Türküstan üçbucağında daha  da güclənəcəyi ehtimalı fonunda Aralıq dənizinin strateji önəminin Azərbaycan üçün daha da artması gözlənilir. Bu durum da ŞKTC-nin önəmini artırmaqdadır. ŞKTC-nin varlığının Azərbaycana Şimali Aralıq dənizində enerji axtarışı imkanı yaratması da, bir başqa mühüm məqam kimi nəzərə alınmalıdır”.