Sirli məzardan yayılan ölüm: Onu açanlar niyə lənətləndilər?

Alimlər qədim Misir fironunun Xufununməzarını tapmaq üçün ən müasir avadanlıqlardan istifadə etmək qərarına gəliblər.

Misir Qədim Əşyalar Ali Şurasının baş katibi arxeoloq Məhəmməd İsmayıl Xalidin sözlərinə görə, eyni adlı Giza piramidasında firon Xufunun qalıqlarının olduğu dəfn yerinin dəqiq yerini müəyyən etmək hazırda mümkün deyil. Xalid qeyd edib ki, yeni texnologiyalar məzarın orada olub-olmadığını müəyyən etməyə kömək edəcək.

Qeyd olunur ki, eramızdan əvvəl 2579-cu ildən 2556-cı ilə qədər yaşamış hökmdarın piramidası kompleksdəki ən böyüyüdür. Onun ilkin hündürlüyü 147 metr idi. Xufunun özünün mumyası hələ də tapılmayıb.

Əl vurma, öldürür

Bu xəbər özü ilə narahatlıq da gətirib. Məzar tapılarsa, nə baş verəcək? Axı dünyada “firon lənəti” deyilən qorxu hələ də hakimdir.
Fironların lənətiQədim Misirin kral fiqurlarının və mumiyalarının məzarlarına toxunan hər kəsin başına gələn hadisədir.Bu,əsasən 1922-ci ildəfiron Tutanhamonun məzarının açılışından sonrakı illərdə baş verən ölümlərləəlaqələndirilir
103 iləvvəl arxeoloq Hovard Karter Misirdə Tutanhamonun məzarını kəşf etmişdi. Bir neçə minillik boyu talançılar tərəfindən demək olar ki, toxunulmamış bu məzarın kəşfi 20-ci əsrin birinci yarısının ən böyük arxeoloji tapıntılarından biri idi. Onun xəzinələri və lənətləri hələ dəəfsanələrə və elmi müzakirələrə səbəb olur.
Tutanhamonun təxminən eramızdan əvvəl 1332-ci ildən 1323-cü ilə qədər Misir fironu olduğu və 9 yaşında taxta çıxdığı bildirilir. Gənc fironun ölümü qəfil baş verib, bunu onun məzarının 18-ci sülalənin digər məzarlarından daha kiçik olması sübut edir. Lakin elm adamları hələ də fironun 19 yaşında ölməsinin səbəbini bilmirlər. Tutanhamonun ov zamanı, malyariyadan ölməsi və ya çevriliş zamanı öldürülməsi - hər bir nəzəriyyə məzarda tapılan artefaktlar tərəfindən dəstəklənir. 

Dünya tarixi üçün əvəzsiz gün

Tarixçilərin nəzərində Tutanhamon az tanınan fironidi. Onun mövcudluğuna dair hətta şübhələr də var idi. Buna görə də Tutanhamonun məzarının kəşfi arxeologiya tarixindəən böyük hadisələrdən biri hesab olunur.

Məzarın olduğu yer Karterin qazıntı xəritəsindəən sonuncu yer idi: orada köhnə daxmalar vardı. Buna görə də binaları sökməyə vaxt itirməmək üçün yer sona saxlanıldı. Nəhayət, növbəona gəldi. 2 noyabr 1922-ci il axşam saatlarında Hovard Karter tabeliyindəkilərə daxmaları sökməyi əmr etdi. Növbəti gün onu ərazidə qəribə bir sükut qarşıladı. İşçilər işi davam etdirməkdən çəkinərək onu gözləyirdilər. Binalardan birinin altında daş pilləkən aşkar edilmişdi... İşlər bərpa edildikdən sonra məlum oldu ki, bu, naməlum bir məzarın girişidir. 6 noyabrda Hovard Karter kəşf barədə Karnarvona teleqraf göndərdi:

"Nəhayət, Vadidə heyrətamiz bir kəşf. Möhürləri toxunulmamış möhtəşəm bir məzar.Gəlişinizə qədər bağlıdır. Təbrik edirəm”.

Karter himayədarı Lord Karnarvonun gəlişini gözləyərkən, kiminsə məzarını talan edəcəyindən qorxaraq qazılmış pilləkənlərin doldurulmasını əmr etdi. Karnarvon gələndə iş yenidən başladı və kartuşlardan birində Karter o zamanadək  ümid etdiyi şeyi gördü: Tutanxamonun taxtı. Tezliklə tədqiqatçılar məzara girdilər və onları qarşılayan əzəmətdən heyrətləndilər. 

Məzarın sirləri

Möcüzəvi şəkildə talandan xilas olan Tutanhamonun məzarında çoxsayda yaxşı qorunmuş əşyalar vardı: məişət əşyaları, dini əsərlər və zərgərlik məmulatları. Mumiya dörd tabutda və qiymətli metallardan hazırlanmış üç sarkofaqda idi. Tutanhamonun üzünü və sinəsini örtən ənənəvi Misir boyası ilə qızıl maska sonradanmüasir dünyada Qədim Misirin ikonik simvollarından birinə çevrildi.

Məzarın dörd əsas otağı var idi: ön otaq, dəfn otağı, xəzinə və anbar. Birincisində arabalar, divan, qızıltaxtlar  və qəyyumların heykəlləri var idi. Dəfn otağında mumyanın olduğu relikvariatlar və sarkofaqlar, xəzinədə isə zərgərlik əşyaları, heykəlciklər, bəzək əşyaları (boyunbağılar və döş nişanları), vazalar, lampalar, yelpiklər və yüksək qiymətli Anubis heykəli var idi. Anbarda fironun axirət səyahətləri üçün lazım olan ləvazimatlar və geyimlər toplanmışdı.
Bütün əşyalar məzardan son dərəcə diqqətlə çıxarıldı və bəzi zədələnmiş hissələr yerindəcə işlək olanlarla əvəz edildi. Məsələn, muncuqlar və boyunbağılar sapları çürümüşsə, yenidən taxıldı.

Fironların lənətinin sirri

Tutanhamonun dünya miqyasında şöhrət qazanmasına səbəb olan digər bir amil guya  Karterlə birlikdə məzarınıqazan hər kəsin başına gələn lənət idi. Kəşfdə iştirak edənlər çox sirli şəraitdə xəstələndilər və öldülər. Lakin elm adamları indi inamla bildirirlər ki, heç bir lənət yoxdur,bu mifbəlkə də Tutanhamonu və onunla birlikdə Karteri məşhur etmək üçün ortaya atılıb. Bu əfsanə qlobal populyarlıq qazanıb. Onun əsasında çoxsaylı kitablar yazılıb və filmlər çəkilib.
Tutanhamonun mumyası və məzarından tapılanların əksəriyyəti hazırda Qahirə Muzeyindəsaxlanılır. Onun sarkofaq, dəfn maskası dünyaca məşhurdur və bəzən dünyanın müxtəlif muzeylərində sərgilənir.

Bəzən lənət Misirdən kənara da çıxır:  Səmərqənddə Əmir Teymurun məzarının (1941), Krakovdakı Böyük Kazimirin məzarının (1973), Alp dağlarında Ötzinin mumiyasının (1991) və Altay Respublikasındakı Ukok şahzadəsinin dəfn yerində(1993) belə hadisələr olub.

"Lənət"in sehrli təbiəti elm tərəfindən inkar edilir. 

Lənət əfsanəsinin mənşəyi 1929-cu ilə qədər 22 nəfərin (onlardan 13-ü Tutanhamonun məzarının kəşfində iştirak edib, qalanları isə onların qohumları idi) vaxtından əvvəl ölümü fonunda qədim Misir mətnlərinin xurafatına, şayiələrinə, yanlış şərhlərinə və anlaşılmazlıqlarına əsaslanır.Tutanhamonun məzarının lənəti əfsanəsiməşhur amerikalı misirşünas Ceyms Henri Brestedin 1922-ci ilin noyabr ayının sonlarında, məzarın açılmasından qısa müddət sonra (26 noyabr) baş verən kiçik xoşagəlməz bir hadisə haqqında hesabatından qaynaqlanır. Hesabat 22 dekabr 1922-ci ildə“New York Times” qəzetində dərc olunub. Karterin Luksordakı evində qəfəsdə yaşayan bir quş Misir mifologiyasında fironun düşmənlərini vuran bir heyvan olan kobra tərəfindən yeyilib. Mətbuat bunu qazıntılarda iştirak edənlər üçün pis bir əlamət kimi şərh edib.

Cəmi 6 həftə sonra gələn ölüm

Lənət əfsanəsi 1905-ci ildən 1914-cü ilə qədər Misirin Antik Əşyalar üzrə Ali Şura üzvü vəzifəsini tutan arxeoloq Artur Veyqal tərəfindən daha çox yayılıb. O, uzun illər Misirdə yaşayıb və Birinci Dünya müharibəsi zamanı qədim Misir tarixindəki şəxsiyyətlərin çoxsaylı uydurma tərcümeyi-hallarını yazıb. O, həmçinin Qədim Misir tarixi ilə bağlı teatr tamaşaları və məşhur romanlar üçün ssenarilər yazıb. Karter və Karnarvonun Krallar Vadisində qazıntıları zamanı o, “Daily Mail”-in xüsusi müxbiri olub. O, Misir mifologiyasına yaxşı bələd idi və onun ictimaiyyətə güclü təsirini başa düşürdü. Lənətin mövcudluğunu birbaşa təsdiqləməsə də, Veyqal öz nəşrləri vasitəsilə oxucu marağını qoruyub saxlayır, bəzən Tutanhamonun məzarının qazıntıları ilə bağlı çox qəribə hadisələri xatırlayırdı.

Xüsusilə, arxeoloqlar Aleksandr Seton və Duqlas Murreyin işlərimediada tez-tez mumyaları İngiltərəyə gətirdikdən sonra elm adamlarının izah olunmayan hadisələrlə qarşılaşdıqları iddia edilən şəhər əfsanələri kimi xatırlanırdı. O, Breastedin kobra haqqındakı məlumatını təsdiqləyərək, ona mifologiya haqqında ətraflı şərh vermiş və Karnarvonun ölümündən altı həftəəvvəl arxeoloqlar ilk dəfə fironun məzarına girəndə Qrafı şən əhval-ruhiyyədə, gülərək və zarafatla müşahidə etdiyini bildirmişdi. Tamaşaçı kimi iştirak edən Veyqal yaxınlıqdakı müxbirə (Henri Vollam Mortona) belədemişdi:

"Əgər o, ora bu əhval-ruhiyyədə getsə, mən ona altı həftədən çox yaşamağa icazə vermirəm".

Bundan əlavə, Veyqal bunu Qrafın yanağındakı irinli yaranın mərhum fironun üzündəki çapıqla eyni yerdə olması iləəlaqələndirirdi. Doktor Duqlas Derri tərəfindən aparılan Tutanhamonun mumiyasının ilk autopsiyası zamanı sol yanaqda qulağın yaxınlığında sağalmış çapıq tapıldı. Lakin Karnarvon bu müddətdə ölmüşdü vəaltı ay əvvəl dəfn edilmişdi. Buna görə də fironun cəsədindəki yaranın yerinin Karnarvonun üzündəki ölümcül ağcaqanad sancması yeri ilə üst-üstə düşüb-düşmədiyini müəyyən etmək artıq mümkün deyildi. Veyqalın təsvir etdiyi əfsanənin digər bir elementi Qahirədə baş verən elektrik kəsilməsi idi və bu, lordun ölüm günü bütün şəhərdə işıqsızlığa səbəb oldu.

Misirdəki Britaniya komissarı Feldmarşal Allenbi də təsdiqləyirdi ki, həmin gün elektrik kəsildi və səbəb heç vaxt müəyyən edilmədi.
Artur Veyqalnə“The Times” qəzetinə məzar qazıntılarını işıqlandırmaq üçün eksklüziv hüquqlar verən lordla, nə də metodlarını bəyənmədiyi savadlı, lakin inadkar vəəsəbi bir adam olan Hovard Karterlə dost idi. Üstəlik Veyqal və Karter Misir Ərəb Arxeologiya İnstitutunun yaradılması ilə bağlı ziddiyyətli düşünürdülər.  Veyqal 1934-cü ildə qısamüddətli qızdırmadan öldü və özü də lənətin qurbanları siyahısına əlavə edildi.

Lord Karnarvonun ölümündən iki həftəəvvəl ingilis romanyazıçısı Mari Korelli "məzara girən dəvətsiz qonağı ən qəddar cəza gözləyir" xəbərdarlığını dərc etmişdi. Görünür, onun son romanından bir ifadə“New York World” tərəfindən nəşr olunub. 

Lənətlə bağlı şəxsi fikrini bildirən ser Artur Konan DoylLord Karnarvonun ölümünün Tutanhamonun kahinləri tərəfindən kral məzarını qorumaq üçün yaradılan müəyyən "elementlər" tərəfindən törədildiyini irəli sürürdü. Bu da medianın marağını daha da artırdı. Məşhur və hörmətli yazıçının verdiyi izahat hadisələrin həm elmi, həm də mistik versiyalarını əhatə edirdi.

Hamısı bir-birinin ardınca öldü

Dünyanın hər yerində bir çox insan lənətə inanmağa başlamışdı. Hətta son dərəcə şübhəli təbiətli bir insan olan Benito Mussolini Karnarvon və Quldun ölümünü öyrəndikdən sonra "Palazzo Chigi”-dən hədiyyə olaraq aldığı Misir mumiyasının dərhal çıxarılmasını əmr etdi. O da ölümdən qorxurdu.

"Lənət" tərəfdarlarının təqdim etdiyi əsas faktlar aşağıdakılardır:

*Lord Karnarvon məzarı ziyarət etdikdən dörd ay sonra, 5 aprel 1923-cü ildə vəfat etdi.

*6 aprel 1928-ci ildə arxeoloq Artur Meys 54 yaşında vəfat etdi. Məzarın kəşfindən bəri onun səhhəti tədricən pisləşirdi və medianın diqqətindəidi. Rəsmi açıqlamada onun arsen zəhərlənməsindən öldüyü bildirilirdi.

*15 yanvar 1924-cü ildə radioloq Ser Arçibald Duqlas-Reid qeyri-müəyyən bir xəstəlikdən (ehtimal ki, rentgen şüalanmasından qaynaqlanıb) vəfat etdi.

*16 may 1923-cü ildə məzarı ziyarət edən 59 yaşlı amerikalı maliyyəçi Corc Quld Misirdə qızdırma iləəlaqəli sətəlcəmdən vəfat etdi.

*26 sentyabr 1923-cü ildə Karnarvonun ögey qardaşı, tədqiqatçı və diplomat polkovnik Obri Herbert diş əməliyyatından sonra qan zəhərlənməsindən vəfat etdi.

*10 iyul 1923-cü ildə məzarın açılışında iştirak edən Misir kral ailəsinin üzvü Şahzadə Əli Kamel Fəhmi Bəy həyat yoldaşı Marqarita Alibert tərəfindən güllələnərək öldürüldü.

*19 noyabr 1924-cü ildə Sudanın general-qubernatoru Ser Li Stak Qahirədə terrorçu tərəfindən güllələnərək öldürüldü.

*15 noyabr 1929-cu ildə Karterin katibi kapitan Riçard Bartel gözlənilmədən vəfat etdi.

*20 fevral 1930-cu ildə Bartelin atası  yeddinci mərtəbənin pəncərəsindən tullandı. Bəzi qəzet xəbərlərinə görə, baronun cəsədini daşıyan cənazə maşını küçədə bir oğlanı əzərək öldürdü.

*26 may 1929-cu ildə Karnarvonun kiçik ögey qardaşı Marvin Herbert "malyariya nəticəsində yaranan pnevmoniya"dan vəfat etdi.

*Ledi Almina Karnarvonun 61 yaşında naməlum həşərat sancmasından ölməsi ilə bağlı xəbərlər yayıldı, amma yalan çıxdı. O, 1969-cu ildə 93 yaşında vəfat etdi. Onun və Lord Karnarvonun uşaqları da uzun yaşadılar.

Elnarə Kərimova
"Cebheinfo.az"

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin