Siyasi qarışıqlıqdan soyqırıma ŞƏRH

1918-ci ilin mart ayında baş verən hadisələr Azərbaycan tarixində dərin iz buraxmış faciələrdən biridir. Bu dövr təkcə regional qarşıdurmalarla deyil, həm də böyük siyasi dəyişikliklər və hakimiyyət uğrunda mübarizə ilə xarakterizə olunurdu. Çar Rusiyasının süqutundan sonra yaranan hakimiyyət boşluğu müxtəlif silahlı qrupların fəaliyyətini gücləndirmiş və nəticədə dinc əhali bu qarşıdurmaların əsas qurbanına çevrilmişdir.

Bakıda və ətraf bölgələrdə baş verən mart hadisələri əvvəlcə siyasi və hərbi qarşıdurma kimi görünsə də, qısa müddət ərzində genişmiqyaslı qətliamlara çevrildi. Silahlı dəstələr şəhərin müxtəlif hissələrində azərbaycanlı əhaliyə qarşı hücumlar təşkil etdilər. Bu hücumlar nəticəsində minlərlə insan həyatını itirdi, yüzlərlə ev və yaşayış məntəqəsi dağıdıldı.

Hadisələrin gedişi göstərir ki, bu yalnız spontan qarşıdurma deyildi. Əksinə, bir çox tarixçilər bu hadisələrin əvvəlcədən planlaşdırıldığını və məqsədli şəkildə həyata keçirildiyini vurğulayırlar. Dinc əhalinin hədəf alınması, xüsusilə qadın və uşaqlara qarşı törədilən vəhşiliklər bu faciənin miqyasını və qəddarlığını açıq şəkildə göstərir.

1918-ci ilin mart hadisələri yalnız Bakını əhatə etmədi. Şamaxı, Quba və digər bölgələrdə də oxşar qətliamlar baş verdi. Bu isə hadisələrin lokal deyil, daha geniş miqyaslı və koordinasiyalı şəkildə həyata keçirildiyini göstərir. Bəzi mənbələrdə qeyd olunur ki, bu hücumların əsas məqsədi bölgədə demoqrafik vəziyyəti dəyişmək və yerli əhalini qorxu altında saxlamaq idi.

Bu hadisələr nəticəsində Azərbaycan xalqı böyük itkilər verdi. Təkcə insan itkisi deyil, həm də mədəni irsə ciddi zərər dəydi. Məscidlər, tarixi abidələr və digər mədəni obyektlər dağıdıldı. Bu isə hadisələrin yalnız fiziki yox, həm də mədəni soyqırım xarakteri daşıdığını göstərir.

Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra bu hadisələrə yenidən baxılmış və onlara hüquqi-siyasi qiymət verilmişdir. 31 Mart rəsmi olaraq Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü kimi qeyd olunmağa başlanmışdır. Bu qərar yalnız tarixi ədalətin bərpası deyil, həm də gələcək nəsillərin bu hadisələrdən xəbərdar olması üçün atılmış mühüm addımdır.

Bu gün 1918-ci il mart hadisələri yalnız tarix kitablarında deyil, həm də xalqın kollektiv yaddaşında yaşayır. Hər il keçirilən anım tədbirləri, elmi konfranslar və araşdırmalar bu faciənin unudulmaması üçün mühüm rol oynayır. Eyni zamanda, bu hadisələrin beynəlxalq səviyyədə tanınması istiqamətində də işlər aparılır.

Nəticə olaraq demək olar ki, 1918-ci ilin mart hadisələri Azərbaycan xalqına qarşı törədilmiş ağır cinayətlərdən biridir. Bu hadisələri düzgün anlamaq və gələcək nəsillərə çatdırmaq hər bir vətəndaşın borcudur. Tarixdən dərs almaq isə bu cür faciələrin bir daha təkrarlanmaması üçün ən vacib şərtlərdən biridir.

Abbas Pənahov

Yeni Azərbaycan Partiyası Nəsimi rayon təşkilatının sədr müavini