Sloveniyanın ilk qadın romançısı kim idi?

Bu gün Sloven əsilli yazıçısı, şair və tərcüməçi Luiza Pesyakın anım günüdür.

Kulis.az müəllif haqqında materialı təqdim edir.

XIX əsr Avropa ədəbi mühiti qadın yazarların öz səsini ucaltmağa başladığı bir dövr kimi tarixə düşüb. Bu dövrün Sloveniya mühitində isə elə bir sima var idi ki, o, təkcə qələmi ilə deyil, həm də çoxşaxəli fəaliyyəti ilə milli mədəniyyətin sütunlarından birinə çevrilmişdi. Bu, Luiza Pesyak idi. O, həm beş övlad anası, həm bir çox dilləri mükəmməl bilən mütərcim, həm də Sloveniya ədəbiyyatında ilk qadın romanının müəllifidir.

1828-ci ildə Lyublyanada, tanınmış vəkil Blaj Krozatın ailəsində doğulan Luiza, uşaqlıqdan yüksək intellektual mühitdə böyümüşdü. Atası onun təhsilinə xüsusi önəm verir, qızının dövrün ən müasir biliklərinə yiyələnməsi üçün şərait yaradırdı. Məhz bu diqqətin nəticəsində Luiza hələ gənc yaşlarında alman, fransız, italyan və ingilis daxil olmaqla beş dildə sərbəst danışır və yazırdı.

Maraqlıdır ki, Luiza yaradıcılığa alman dilində şeirlər yazmaqla başlamışdı. Lakin onun həyatında baş verən bir görüş bütün yaradıcılıq istiqamətini dəyişdi.

Sloveniyanın milli şairi Frans Preseren Luiza Pesyakın ailə dostu və müəllimi idi. Preseren gənc Luizanın istedadını hiss edərək onu doğma sloven dilində yazmağa və bu dilin incəliklərini qorumağa səsləyirdi. Müəlliminin bu tövsiyəsi Luizanı alman dilli poeziyadan uzaqlaşdırıb, sloven milli oyanışının ən fəal iştirakçısına çevirdi. O, Preserenin əsərlərini alman dilinə tərcümə edərək sloven ədəbiyyatının sərhədlərini aşmasına, Avropada tanınmasına misilsiz töhfələr verdi.

Luiza Pesyakın adı Sloveniya tarixində iki böyük "ilk" ilə bağlıdır.

Onun "Beatanın gündəliyi" əsəri Sloveniya ədəbiyyatında qadın tərəfindən yazılmış ilk roman hesab olunur. Gündəlik formasında qələmə alınan bu roman qadın daxili dünyasının, hisslərinin və cəmiyyətdəki rolunun bədii inikası idi.

Bundan başqa o, bəstəkar Benjamin İpavetsin "Qorensk bülbülü" operası üçün libretto yazmışdır. Bu, sloven dilində yazılmış ilk operalardan biri olmaqla yanaşı, bir qadın tərəfindən yazılan ilk opera mətni idi.

Luizanın həyatı bir qadının həm peşəkar uğur qazanıb, həm də ailə ocağını necə qoruya biləcəyinin mükəmməl nümunəsidir. Beş qız övladı böyüdən Luiza, eyni zamanda öz evində dövrün ən məşhur sənət adamlarını, musiqiçiləri və yazarları bir araya gətirən ədəbi salonlar təşkil edirdi. Onun evi Lyublyananın mədəniyyət mərkəzlərindən biri hesab olunurdu.

Luiza Pesyak təkcə böyüklər üçün deyil, həm də uşaqlar üçün hekayələr, vətənpərvərlik mövzusunda şeirlər yazaraq gənc nəslin milli ruhda böyüməsinə xidmət edib. Onun yaradıcılığı romantizmdən realizmə keçid dövrünün ən zərif nümunələridir.

Bu gün Luiza Pesyak Sloveniyada qadın emansipasiyasının və milli maarifçiliyin simvolu kimi yad edilir.

O, sübut etdi ki, qələm təkcə kağız üzərində iz qoymaq üçün deyil, bir millətin kimliyini formalaşdırmaq üçün ən güclü vasitədir.