Sosial şəbəkələrdə çox xaotik bir vəziyyət yaranıb KULTROLOQ AÇIQLADI

"Azərbaycanda rəqəmsal platformalarda, yəni bir çox internet saytları, video paylaşım və sosial şəbəkələrdə çox xaotik bir vəziyyət yaranıb. Bir tərəfdən qanunvericilikdə hələ də müəyyən dəyişikliklər yoxdur. Digər tərəfdən, vətəndaşlar, insanlar, xüsusən də xarici şirkətlər bu boşluqlardan istifadə edərək istədiklərini edirlər. Bu, ictimai şura, biznes mühiti və media sahələrinə mənfi təsir göstərə bilər". Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında yazıçı-kultroloq Aydınxan Əbilov deyib.

Onun sözlərinə görə, internet böyük bir mədəniyyət və virtual texnologiyaların məcmusudur. Burada cəmiyyət və insanlar öz inkişafları və xeyirləri üçün fəaliyyət göstərirlər: "Digər tərəfdən, rəqəmsal toxunulmazlıq, rəqəmsal mühit, rəqəmsal hüquq və s. məsələlərlə bağlı çətinliklər mövcuddur. Bəzi ölkələrdə bu sahədə çoxlu qanunvericilik dəyişiklikləri edilmişdir. Azərbaycan kimi kiçik ölkələr isə hələ də gözləmə mövqeyindədir. Son vergi dəyişiklikləri, yəni “YouTube” və sosial şəbəkələrdən reklam və gəlir əldə edən bloggerlər, tiktokerlər, youtuberlər və digər yeni media nümayəndələri ilə bağlı müəyyən tənzimləyici sənədin qəbul edilməsi, bir tərəfdən internetdəki boşluğu və xaosu doldurmağa xidmət edir. Digər tərəfdən, yeni qanunvericiliyin qəbulunu stimullaşdıra bilər.

Mən istənilən qazancdan, gəlirdən vergi verilməsini tərəddüdsüz qəbul edirəm. Amma o vergi pulunun hərəkəti bizim üçün çox maraqlıdır. Məsələn, dövlət yol polisi əgər bizi cərimələyirsə, onların 20%-i dövlət yol polisinin özünə qaytarılır. Sabah biz bloggerlərdən, vergi götürən digər virtual aləmin yeni media nümayəndələrindən vergi götürsək, o vergi hara yönələcək?

Məsələn, Norveç, İsveç kimi ölkələrdə, hətta ayrı-ayrı fərdlərdən və onların yaradıcılığından, rəqəmsal fəaliyyətindən milyardlar qazanan YouTube, TikTok, Instagram, Facebook və s. rəqəmsal platformaların özündən belə 20%-ə qədər, yəni lokallaşdırılmış bazardan gəlir vergisi alınır. Bu vergi konkret dövlət büdcəsinə gedir və Norveç və ya İsveçin mədəniyyət, ədəbiyyat, təhsil, yeni medianın inkişafına yönəldilir. İsveç dünyanın ən məşhur və ən varlı ölkələrindən biridir. Onlar Netflix-ə bir vergi yükü qoydular. Netflix-dən gələn 20%-lik gəlir yerli film və serialların inkişafına yönəldildi. Amma Azərbaycanda bu varmı? Biz hər yerə vergi qoyuruq, amma o verginin hara xərclənməsi məsələsində ictimai nəzarət yoxdur. Ona heç kim baxmır. Bəzən məndə elə bir şübhə yaranır ki, bu bir boşluqdur. Büdcədən yararlanan məmurların daha bahalı maşın almasına, qabiliyyətində daha bahalı işlər görməsinə və məhz məmurların varlanmasına yönəlir.

Gəlin bir ictimai şura yaradaq və bu ictimai şura görsün ki, sabah bu internetdən pul qazananların vergiyə cəlb edilməsinin nəticəsində gələn gəlir hara xərclənəcək. Mən düşünürəm ki, Azərbaycanda bu xərclənmək üçün kifayət qədər yerlər var. Məsələn, Azərbaycan dilli internet resurslarının inkişafı, elektron kitabxanaların zənginləşməsi, serialların çəkilməsi, video oyunların və cizgi filmlərinin Azərbaycan dilində yaradılmasına yönəldilməlidir. Və il ərzində, ay ərzində gələn vergilər, xərclənən, yönəldilən pullar mütləq göstərilməlidir.

Məsələn, Türkiyədə lotereyadan gələn gəlirlər hər ay nə qədərdir? Televiziyalarda elan edilir, mediada elan edilir. Eyni zamanda o gəlirlər hara yönəldiyi, haranın inkişafına sərf edildiyi də göstərilir. Bu artıq ictimai, mediatik bir nəzarətdir. Azərbaycanda bu varmı? Kim gəldi, vergi alırıq. Bu vergi ilə dövlət vətəndaşlarını yükləyir, amma vətəndaşlar üçün nə edir? Söhbət bu yöndə gedə bilər. Bu istiqamətdə də biz müəyyən təklifləri dövlətə verməliyik.

Sözsüz ki, dövlət müəyyən boşluqları görür. O boşluqları doldurmaq üçün addımlar atır. Və bu növbəti addım kimi qəbul edilə bilər. Amma mən arzulayardım ki, böyük nəhəngləri də vergiyə cəlb etsinlər. Böyük nəhənglər ki, bizdən milyardlar qazanır, reklamından qazanır. Üstəlik heç nə etmədən bunu qazanırlar. Sadəcə ola bilər platforma şərait yaradırlar. Qalanı bütün Azərbaycan xalqı işləyir. Rəqəmsal kontentlər hazırlayırlar.