Sözün, hörmətin, kişi ləyaqətinin sınandığı sərt meydan... Elçi daşında oturmaq hər kişinin işi deyildi Video

Bu adı eşidəndə yada evlilik, elçilik düşə bilər, amma elçi daşı — Azərbaycan tarixində adi bir daş olmayıb. Bu daş bir dövrün susmayan şahidi, sözün, hörmətin, kişi ləyaqətinin sınandığı sərt meydan idi. Bu daşa ayaq basan adam ya öz adına söz qatırdı, ya da bütün kəndin gözündə uduzur, hörmətdən düşürdü. Ona görə də elçi daşına çıxmaq hər kişinin cürəti çatacağı məsələ deyildi.

Bu daş qədim Azərbaycan ərazilərində yaşayan tayfaların elçilik, sülh və danışıqlar zamanı istifadə etdiyi simvolik mərkəz idi. Boşuna deməmişdilər: “Elçiyə zaval yoxdur”. Bu söz sadəcə bir atalar sözü deyildi — qanun idi. Heç bir tayfa elçiyə zərər vurmazdı; bu, ən ağır günah sayılırdı. Çünki elçi savaş gətirməzdi — söz gətirərdi. Elçi sadəcə vasitəçi idi, elçi daşı isə toxunulmaz və müqəddəs.

Əslində, elçi daşı sülhün başlanğıcı idi. Bu gün necə ki, danışıqlar masası var, qədim dövrlər üçün həmin funksiyanı elçi daşı daşıyırdı. Hətta bəzən elçilər səfərə çıxmazdan əvvəl bu daşın yanında and içərdilər.

Elçi daşının tarixi eramızdan əvvəl III əsrə qədər gedib çıxır. Hunlar, saklar, göytürklər dövründə elçinin toxunulmazlığı qanun idi və bu adət daşlarla simvolizə olunurdu. Orta əsrlərdə də elçi daşı böyük nüfuza malik idi. Azərbaycanda feodal tayfalar, bəyliklər və xanlıqlar dövründə bu adət ən geniş yayılmış qaydalardan biri kimi yaşayırdı.

Elçi daşının izləri Azərbaycanın bir çox bölgəsində olub — Qazaxda, Tovuzda, Şəkidə, Qarabağda. Adətlər bölgədən bölgəyə bir qədər fərqlənsə də, mahiyyət dəyişməyib: elçi daşı iki ailənin, iki nəslin bir-birini sınadığı yerdir.

İndi bəziləri bu ənənəni “köhnə ənənə” adlandırır. Halbuki, köhnə olan ənənə deyil — köhnə olan insanların məsuliyyətdən qaçmasıdır.

Bəs siz necə düşünürsünüz, bu gün elçi zaval varmı? Və yaxud bu gün elçilərin də öz marağı yoxdurmu?

İradə Cəlil, Bizimyol.info