Strateji tərəfdaşlığın siyasi gücü

Qlobal siyasi nizamın dəyişdiyi, beynəlxalq münasibətlər sistemində etimad böhranının dərinləşdiyi bir dövrdə yeni dialoq platformalarına ehtiyac strateji zərurətə çevrilib. Münaqişələrin dondurulduğu deyil, həll edildiyi, qarşıdurmaların idarə olunduğu deyil, aradan qaldırıldığı siyasi modellər bu gün dünya üçün ən aktual çağırışdır. Məhz bu mürəkkəb və ziddiyyətli beynəlxalq mühitdə Azərbaycan özünü təkcə regional güc kimi deyil, yeni beynəlxalq dialoq platforması və postmünaqişə siyasi modelinin müəllifi kimi təqdim edir. Bu model artıq siyasi leksikonda “Bakı modeli” anlayışı ilə ifadə olunur. “Bakı modeli”nin əsas dayaqlarından biri Azərbaycanın strateji tərəfdaşlıqlara söykənən xarici siyasət xəttidir. Son illərdə ölkəmizin Avropa məkanı, türk dövlətləri ilə yanaşı, ərəb dünyası ilə münasibətləri də keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoyub. Cənab Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi balanslaşdırılmış və çoxşaxəli diplomatiya Azərbaycanın bu coğrafiyada etibarlı, praqmatik və prinsipial tərəfdaş kimi qəbul edilməsini təmin edib.

Bu baxımdan Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri ilə münasibətlər xüsusi siyasi məna daşıyır.
Azərbaycan–BƏƏ əlaqələrinin yüksələn xətlə inkişafı sadəcə diplomatik statistika deyil, yeni geosiyasi reallığın göstəricisidir. BƏƏ Prezidenti Şeyx Məhəmməd bin Zayed Al Nəhyanın Azərbaycana rəsmi səfəri zamanı işğaldan azad edilmiş Füzuli Beynəlxalq Hava Limanında qarşılanması və görüşlərin Şuşada keçirilməsi mühüm siyasi mesaj idi. Bu, Qarabağın yeni statusunun, Azərbaycanın suverenliyinin və postmünaqişə reallıqlarının açıq beynəlxalq təsdiqi kimi tarixə düşdü. Şuşada imzalanmış Hərtərəfli Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə isə iki ölkə arasında münasibətləri uzunmüddətli siyasi yol xəritəsi ilə təmin etdi. Cənab Prezident İlham Əliyevin fevralın 2-də Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə etdiyi işgüzar səfər bu strateji xəttin ardıcıl davamı oldu. Əbu-Dabidə keçirilən yüksək səviyyəli görüşlərdə Azərbaycan–BƏƏ münasibətlərinin təkcə iqtisadi deyil, siyasi, təhlükəsizlik, enerji, bərpaolunan enerji, humanitar və mədəni sahələri əhatə edən çoxşaxəli xarakteri bir daha təsdiqləndi. Bu əməkdaşlıq modeli Bakı modelinin beynəlxalq dialoq platforması kimi rolunu gücləndirən real mexanizmdir. Xüsusi qeyd etmək lazımdır ki, səfər çərçivəsində Əbu-Dabidə “Zayed İnsan Qardaşlığı Mükafatı”nın təqdimolunma mərasimi keçirildi. Bu tədbir Azərbaycanın multikulturalizm, insan qardaşlığı və dialoq prinsiplərinə sadiqliyini beynəlxalq platformada nümayiş etdirdi və Bakı modelinin yalnız siyasi deyil, həm də humanitar və mədəni aspektdə dünyada nümunəvi model olduğunu təsdiqlədi. Azərbaycan–BƏƏ strateji tərəfdaşlığı Bakı modelinin enerji və iqlim diplomatiyası sütunlarını da möhkəmləndirir.

Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyində artan rolu, yaşıl enerji gündəliyinə verdiyi töhfələr və Qaradağ Günəş Elektrik Stansiyası kimi layihələr bu əməkdaşlığın yalnız iqtisadi deyil, siyasi-strateji mahiyyət daşıdığını göstərir. COP29-un Azərbaycanda keçirilməsi barədə qərarın məhz BƏƏ-də qəbul olunması isə bu iki ölkə arasında formalaşmış yüksək siyasi etimadın qlobal miqyasda təsdiqidir. Bakı modelinin mühüm komponentlərindən biri də təhlükəsizlik və sülhün təminində ortaq məsuliyyət yanaşmasıdır. “Sülh Qalxanı – 2026” birgə əməliyyat-taktiki təlimləri Azərbaycan və BƏƏ-nin regional və beynəlxalq təhlükəsizliyə töhfə vermək iradəsini nümayiş etdirdi. Antiterror, ictimai təhlükəsizlik və humanitar əməliyyatları əhatə edən bu təlimlər Bakı modelinin yalnız siyasi deyil, praktik təhlükəsizlik mexanizmlərinə söykəndiyini göstərir.

Postmünaqişə dövründə Bakı modelinin əsas mahiyyəti sülhün yalnız bəyanatlarla deyil, real addımlarla qurulmasıdır. Bu baxımdan cənab Prezident İlham Əliyevin Ermənistanın baş naziri ilə görüşləri, o cümlədən BƏƏ-də baş tutan təmaslar Azərbaycanın sülh diplomatiyasının beynəlxalq təqdimatının tərkib hissəsidir. Normallaşma prosesinin ikitərəfli əsasda irəlilədilməsi, ticarət və tranzit əlaqələrinin bərpası, humanitar təmasların təşviqi sülhün gündəlik həyatla uzlaşdırıldığını göstərir. Azərbaycanın sülh diplomatiyasının gücü ondadır ki, o, qalib mövqedən diktə dili ilə yox, hüquqa, ədalətə və qarşılıqlı maraqlara əsaslanan yanaşma ilə çıxış edir. Məhz buna görə Bakı bu gün regionda deyil, daha geniş coğrafiyada etimadla qarşılanan dialoq mərkəzinə çevrilir. Azərbaycanın ABŞ, Avropa İttifaqı, İslam dünyası və Qoşulmama Hərəkatı ilə paralel və bərabərhüquqlu münasibətləri Bakı modelini unikal edir.

Nəticə etibarilə, strateji tərəfdaşlığa əsaslanan Azərbaycan–BƏƏ əlaqələri postmünaqişə dövründə formalaşan Bakı modelinin real dayaqlarından biridir. Bu tərəfdaşlıq sübut edir ki, müasir beynəlxalq münasibətlərdə uğurlu siyasi model yalnız gücə deyil, dialoqa, əməkdaşlığa və sülh iradəsinə əsaslanmalıdır. Azərbaycan bu gün təkcə regional proseslərin iştirakçısı deyil, beynəlxalq dialoq memarı, sülh təşəbbüslərinin müəllifi və qlobal məsuliyyət daşıyan dövlətdir. Bakı modeli isə bu siyasətin məntiqi nəticəsi və beynəlxalq ictimaiyyət üçün alternativ yol xəritəsidir.

David İbramxəlilov,
YAP Qusar rayon təşkilatının sədri