“Süleyman Ələsgərov Şəfiqə xanımla yataq səhnəsindən imtina edir, xəyanət səhnəsindən xəbərim yoxdur” FOTO+ÖZƏL

“Ölkəmizdə kino sənətinin tarixi 1898-ci ildən başlayıb. Kinomuz özünəməxsus inkişaf yolu keçib və xalqımızın mədəni-mənəvi, ictimai-siyasi həyatında mühüm rol oynayıb. Köhnə filmlərimizdəki bəzi səhnələr öncədən filmə daxil edilsə də, sonradan montaj olunaraq çıxarılıb. 1969-cu ildə Hüseyn Seyidzadənin çəkdiyi “Dəli Kür” filmi də bu qəbildəndir. Film hazır olandan sonra bəzi səhnələrdə siyasi motivlər olduğu üçün senzuradan keçmədiyindən filmdən çıxarılıb. Filmin sonluğunu rejissor Hüseyn Seyidzadə ilkin variantda belə çəkmişdi: Cahandar ağa kazak başçısını qamçıladıqdan sonra kazaklarla vuruş başlayır və kazaklar onu arxadan güllələyir. Lakin sovet kinotənqidçiləri bunu qəbul etmir və qeyd edirlər ki, necə olursa olsun bir azərbaycanlı rusu döyə bilməz. Buna görə də rejissor məcbur olur həmin səhnəni kəssin, sonda Allahyar Cahandarı öldürür, çox gözəl çəkilən filmin sonluğu bərbad hala gətirilir. Kazak başçısını oynayan məşhur aktyorumuz Yusif Vəliyevin adı titrlərdə olsa da kinoda onun obrazını görə bilmirik. Hüseyn Seyidzadə başa düşürdü ki, filmin sonluğunu dəyişməsə onun yaradıcılığında uzun fasilə yarana bilərdi. Ona görə də bu addımı atmağa məcbur olur”.

Bunu Moderator.az-a açıqlamasında Əməkdar İncəsənət xadimi, kinoşünas Aydın Kazımzadə deyib. O daha sonra digər filmlərimizin də məcburiyyət qarşısında sonluqlarının dəyişdirilməsindən danışıb:

“1969-cu ildə Həsən Seyidbəylinin lentə aldığı “Bizim cəbiş müəllim” filmi də senzuradan keçməyib. Filmdə neftimizlə bağlı bir söz var idi, demişdilər ki, onu çıxarın. Bundan başqa rejissor əslində Cəbiş müəllimi yataqda göstərməli idi. Süleyman Ələsgərov etiraz edir və yataq səhnəsinə çəkilməkdən imtina edir. Deyir ki, “mən müəlliməm, sabah deməzlər ki, bu müəllimi yataqda niyə göstərmisən?”. Rejissor da onunla razılaşır. Filmdə Şəfiqə Məmmədova və Əliağa Ağayevin xəyanət səhnəsinin olduğunu da deyirlər, amma mən bunu görməmişəm. Deyilənə görə bu səhnələr sonradan filmdən çıxarılır. Həm də bu səhnə o vaxt üçün böyük risk idi. 1985-ci ildə Tofiq Tağızadənin çəkdiyi “Bağ mövsümü” filmindən də bəzi səhnələr montaj prossesində çıxarılıb. Əslində Ağabacı rolunu oynayan aktrisa Zemfira Sadıqovanın rolu böyük olub. O illərdə Zemfira xanıma qarşı böyük təzyiqlər var idi. Yusif Vəliyev dünyasını dəyişəndən sonra demək olar ki, Zemfira xanım meydanda tək qaldı. Bu rejissorla şəxsi zəmində baş verib. Belə ki, aktrisanın dediyinə görə Tofiq Tağızadə onu çəkmək istəməyib, ona görə də bu addımı atıb. Belə hallar həmişə aktrisa ilə rejissor arasında baş verib. 1982-ci ildə çəkilən “Nizami” filmindən də Nizami və Afaqın toy səhnəsi çıxarılıb. Filmdə Afaqın öz toyunda rəqs etməsi kəskin şəkildə təndiq edilir və etiraz edilir ki, müsəlman qadın öz toyunda heç vaxt rəqs etməz. Tofiq Tağızadənin 1970-ci ildə lentə aldığı “Yeddi oğul istərəm” filmində Cəlalın Kələntər dayını şillə ilə vurması səhnəsi də montaj olunaraq filmdən çıxarılır. Cəlal obrazını oynayan mərhum aktyor Ənvər Həsənov bu haqda özü rejissordan xahiş edib. Tofiq Tağızadə öncə razılaşmasa da, sonradan bu xahişi nəzərə alır. Axı o vaxt cavan oğlanın qoca kişini şillə ilə vurması böyük səs-küyə səbəb ola bilərdi. Belə qənaətə gəlmək olar ki, müxtəlif illərdə çəkilən filmlərdə bəzi səhnələrin çıxarılması həm şəxsi zəmində, həm siyasi motivdə, həm də rol ifaçılarının istəyi ilə baş tutub” deyə kinoşünas bildirib.