Icma.az
close
up
RU
SÜNİ ANA BƏTNİ: İnsan yaradılışında yeni sərhəd?

SÜNİ ANA BƏTNİ: İnsan yaradılışında yeni sərhəd?

Icma.az xəbər verir, Lent az saytına əsaslanaraq.

İnsanlıq tarixi boyu doğum və həyatın başlanğıcı ilahi və bioloji qanunauyğunluqlarla izah olunan müqəddəs bir proses kimi qəbul edilib. Ancaq elmin və texnologiyanın sürətli inkişafı bu anlayışları müəyyən mənada yenidən nəzərdən keçirməyə vadar edir. Xüsusən süni ana bətni konsepti tibbdə və bioetikada yeni bir sərhəd açır. 2017-ci ildə Filadelfiya Uşaq Xəstəxanasından Alan Flake və onun tədqiqat qrupu qoyun döllərini süni ana bətnində uğurla yetişdirdi. Bu nailiyyət hamiləliyin son mərhələsini laboratoriya şəraitində həyata keçirməyin mümkünlüyünü göstərdi. Bu texnologiyanın insanlara tətbiqi isə həm tibbi, həm etik, həm də sosial baxımdan çoxsaylı suallar yaradır.

İlk olaraq qeyd edək ki, süni ana bətni texnologiyası dölün anadan kənarda inkişaf etməsinə imkan yaradan bir sistemdir. Adətən bu, qidalandırıcı maye ilə dolu bioloji torbalardan ibarət olur və bu məkan plasentanın funksiyalarını əvəz edərək oksigen, qidalar və hormonlarla təminatı gerçəkləşdirir. Bu texnologiyanın əsas məqsədi vaxtından əvvəl doğulmuş körpələrin yaşama şansını artırmaq və ana bətni mühitini maksimal şəkildə imitasiya etməkdir.

Süni ana bətni texnologiyası bir çox sahədə inqilabi dəyişikliklər yarada bilər. Bunlardan birincisi, vaxtından əvvəl doğum hallarının azaldılmasıdır. Bu texnologiya əkiz və ya vaxtından əvvəl doğulma riskli hamiləliklərdə ana və uşağın sağlamlığını qorumaq üçün çıxış yolu ola bilər. Adı çəkilən texnoloji yenilik həmçinin hamiləlikdə sağlamlıq problemləri yaşayan qadınlar üçün yeni imkanlar yaradır.

Habelə bəzi qadınlar üçün hamiləlik dövrü çətin keçdiyindən, süni ana bətni bu prosesi daha idarəolunan və təhlükəsiz edə bilər.

Bundan başqa, süni ana bətni texnologiyası gələcək kosmik tədqiqatlar üçün də faydalı ola bilər. Belə ki, gələcəkdə insanların Mars kimi uzaq planetlərə köçməsinə hazırlıq məqsədilə süni ana bətni kosmosda insan nəsli artırma prosesində çox önəmli rol oynaya bilər.

Qeyd edək ki, süni ana bətni üzərində aparılan tədqiqatlar xüsusilə ABŞ-da həyata keçirilsə də, bu sahədə başqa ölkələrdə də maraqlı təcrübələr mövcuddur. Məsələn, Yaponiyada Tokyo Universitetində aparılan araşdırmalar süni ana bətninin insan dölləri üzərində test edilməsi istiqamətində mühüm addımlar atır.

Hollandiya Eindhoven Texnologiya Universitetində alimlər insan embriolarını laboratoriya şəraitində yetişdirmək üçün etik sərhədləri müəyyənləşdirirlər.

Çin alimləri isə süni ana bətninin insan dölü üzərində tətbiq edilməsi üçün ilk etik və hüquqi çərçivələri hazırlamağa çalışır.

İsrailə gəldikdə, ölkədə Weizmann İnstitutu kök hüceyrələrdən istifadə edərək süni ana bətnində inkişaf edən embriolar yetişdirib və bununla gələcəkdə insanların doğum prosesini laboratoriyalara köçürmək istiqamətində ciddi addımlar atıb.

Süni ana bətni texnologiyanın bir sıra üstünlükləri vardır:

Erkən doğulmuş körpələrin sağ qalma şansı artırılır. Hər şeydən əvvəl, hamiləliklə bağlı tibbi fəsadlar minimuma endirilir. Eyni zamanda uşağın inkişafını daha yaxından izləmək mümkündür.

Lakin bütün bunlarla yanaşı, sözügedən texnologiyanın müəyyən riskləri də vardır. Ən başda gələn risk bu texnologiyanın insan dölləri üzərində istifadəsinin hələ tam araşdırılmamamasıdır. Bioetik problemlərin də müzakirə mövzusu olduğunu nəzərə alsaq, deyə bilərik ki, insan körpələrinin laboratoriyada böyüdülməsi cəmiyyətin əxlaqi dəyərlərinə təsir edə bilər.

Bundan başqa, texnologiyanın sui-istifadəsi təhlükəsini (məsələn, genetik manipulyasiyalar kimi) də gözdən qaçırmaq olmaz.

Təsadüfi deyil ki, hazırda süni ana bətni texnologiyası insan hüquqları və bioetika sahəsində ciddi müzakirələrə səbəb olmaqdadır. Cavablandırılması tələb olunan əsas qalmaqal yaradan suallar isə aşağıdakılardır:

- Ana bətnindəki döl insan hüquqlarına malikdirmi?

- Süni ana bətnində böyüdülən insan döllərinin hüquqi statusu necə müəyyənləşdiriləcək?

- Bu texnologiya valideynlik anlayışını necə dəyişdirəcək?

Sonda onu deyə bilərik ki, dünya tarixində süni ana bətni tibb və texnologiya sahəsində yeni bir mərhələ aça bilər. Ancaq bu texnologiyanın insan cəmiyyətinə gətirəcəyi dəyişikliklər dərindən araşdırılmalı, etik və hüquqi aspektləri nəzərə alınmalıdır. Sual budur: Gələcəkdə ana bətni anlayışı tamamilə laboratoriyalara miqrasiya edəcəkmi, yoxsa bu texnologiya yalnız məhdud tibbi məqsədlərlə məhdudlaşdırılacaq?

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:243
embedMənbə:https://lent.az
archiveBu xəbər 07 Aprel 2025 14:40 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see375

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see349

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see337

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see295

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see281

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see263

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see250

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see248

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see246

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see243

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see232

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see231

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see228

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see221

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see217

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see216

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see198

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see197

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see196

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see191
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri