Süni İntellekt yarışı: Qlobal Güc balansında yeni mərhələ

Müasir dünyanın nizamı artıq yalnız təbii resurslar və ya hərbi arsenal ilə deyil, həm də texnoloji üstünlüklə ölçülür. Bu texnoloji üstünlüyün mərkəzində isə Süni İntellekt (Sİ) dayanır. Bu gün dövlətlər arasında gedən yarış sadəcə, iqtisadi mənfəət deyil, eyni zamanda gələcəyin rəqəmsal idarəçilik modelini müəyyən etmək cəhdidir. Sİ sahəsindəki inkişaf ölkələrin daxili təhlükəsizliyi ilə yanaşı beynəlxalq arenadakı nüfuzunu birbaşa formalaşdırır.

Liderlik Kürsüsü: ABŞ və Çin dualizmi

Qlobal reytinqlərə nəzər saldıqda, dünyanın iki nəhəng gücü arasında kəskin rəqabət müşahidə olunur. Bu ölkələr fərqli strateji yanaşmalarla ön sıralarda qərarlaşıblar.

Amerika Birləşmiş Ştatları (ABŞ): ABŞ hazırda bu yarışın "beyin mərkəzi" hesab olunur. Vaşinqtonun liderliyi bir neçə əsas faktora söykənir:

* İnvestisiya Həcmi: Dünyadakı ümumi Sİ investisiyalarının yarısından çoxu ABŞ-ın payına düşür. Bu, yeni startapların sürətlə böyüməsinə imkan yaradır.

* Texnoloji Ekosistem: "Silicon Valley" (Silikon Vadisi) kimi mərkəzlər ən istedadlı mütəxəssisləri bir araya gətirir. Bu mühit innovasiyaların fasiləsiz yaranmasını təmin edir.

* Hardver Üstünlüyü: Sİ-nin işləməsi üçün lazım olan ən mürəkkəb çiplər və prosessorlar əsasən ABŞ şirkətləri tərəfindən dizayn edilir.

Çin Xalq Respublikası: Çin bu yarışda ABŞ-ın ən ciddi rəqibidir və bəzi sahələrdə artıq liderliyi ələ alıb.

* Məlumat Bazası (Big Data): Sİ sistemlərinin öyrənməsi üçün milyonlarla məlumat lazımdır. Çin geniş əhalisi və rəqəmsallaşmış cəmiyyəti sayəsində dünyanın ən zəngin məlumat mənbəyinə sahibdir.

* Dövlət Dəstəyi: Çin hökuməti Sİ-ni milli prioritet elan edib. 2030-cu ilə qədər dünyada 1 nömrəli innovasiya mərkəzi olmaq üçün dövlət büdcəsindən milyardlarla dollar vəsait ayrılır.

* Üz Tanıma və Təhlükəsizlik: Bu spesifik sahədə Çin texnologiyaları dünya üzrə ən qabaqcıl hesab olunur.

Avropa və Asiyanın digər oyunçuları

Yarış yalnız iki ölkə ilə məhdudlaşmır. Digər dövlətlər də öz spesifik sahələri üzrə rəqabətə qoşulublar.

* Böyük Britaniya: Avropanın Sİ mərkəzi hesab olunur. Britaniya daha çox etik qaydaların müəyyən edilməsində və elmi-tədqiqat işlərində güclüdür. London, Sİ-nin insan haqlarına təsirini tənzimləyən beynəlxalq normaların hazırlanmasında aparıcı rol oynayır.

* Almaniya: Sənaye Sİ üzrə ixtisaslaşıb. Almanlar bu texnologiyanı daha çox avtomobil istehsalı və ağır sənayeyə inteqrasiya edirlər. Bu, istehsalatda insan xətasını minimuma endirmək məqsədi daşıyır.

* İsrail: Kiber təhlükəsizlik sahəsində dünya lideridir. İsrailin Sİ həlləri əsasən müdafiə sənayesi və şəbəkə təhlükəsizliyi üzərində qurulub.

* Sinqapur və Cənubi Koreya: Bu ölkələr "Ağıllı Şəhər" layihələri ilə tanınırlar. Onlar Sİ-i gündəlik məişətə, nəqliyyatın idarə olunmasına və səhiyyəyə ən sürətli tətbiq edən dövlətlərdir.

Ölkələrin reytinqini müəyyən edən meyarlar

Bir dövlətin Sİ yarışındakı yerini müəyyən etmək üçün mütəxəssislər aşağıdakı göstəriciləri analiz edirlər:

1. İstedad Fondu: Ölkədə fəaliyyət göstərən proqramçıların, məlumat mühəndislərinin və riyaziyyatçıların sayı. Texnologiyanı yaradan insandır, ona görə də kadr hazırlığı əsas şərtdir.

2. Tədqiqat Keyfiyyəti: Universitetlərdə çap olunan elmi işlərin və konfrans məruzələrinin səviyyəsi. Bu, ölkənin elmi potensialını göstərir.

3. İnfrastruktur: Bulud hesablamaları və yüksək sürətli data mərkəzlərinin mövcudluğu. Güclü infrastruktur olmadan mürəkkəb Sİ modellərini işə salmaq qeyri-mümkündür.

4. Hüquqi Çərçivə: Sİ-nin istifadəsini tənzimləyən qanunlar. İnvestorlar hüquqi boşluqların olduğu ölkələrdən çəkinirlər, buna görə də dəqiq qanunvericilik bazası mütləqdir.

Sİ yarışının gələcək risk və imkanları

Bu yarış təkcə inkişaf gətirmir, həm də müəyyən risklər yaradır. Texnoloji cəhətdən geri qalan ölkələr gələcəkdə "rəqəmsal müstəmləkəyə" çevrilmə təhlükəsi ilə üz-üzədir. Digər tərəfdən, Sİ sayəsində iqtisadiyyatın səmərəliliyi artır, tibbi diaqnozlar dəqiqləşir və təhsil fərdiləşir.
Hazırda Azərbaycan da rəqəmsal transformasiya yolundadır. Dövlət xidmətlərinin elektronlaşması və bu sahədə kadr hazırlığına diqqətin artırılması ölkəmizin regionda texnoloji qovşaq (hub) olmasına zəmin yaradır.

Nəticə olaraq, süni intellekt yarışı uzunmüddətli bir marafondur. Bu marafonda qalib gələn tərəflər təkcə iqtisadi deyil, həm də strateji üstünlük qazanacaqlar. Ölkələrin bu yarışdakı yeri onların yaxın onilliklərdəki rifahını və təhlükəsizliyini təmin edəcək əsas faktor olacaqdır. 

Aytən Paşayeva