Suriya Türkiyə əməkdaşlığı: Bölgədə yeni təhlükəsizlik paradiqması formalaşır

Suriya hökumətinin Türkiyədən rəsmi şəkildə hərbi və texniki dəstək istəməsi Yaxın Şərqdə təhlükəsizlik arxitekturasının dəyişməyə başladığının mühüm əlamətidir.

Bu çağırış sadəcə İŞİD və digər terror təşkilatlarına qarşı əməli əməkdaşlıq mesajı deyil, eyni zamanda regionun ən həssas geosiyasi xəttində - Ankara ilə Dəməşq arasında münasibətlərin transformasiyası baxımından əhəmiyyətli bir hadisədir. Suriyanın son illərdə ciddi təhlükəsizlik böhranı yaşadığı bir vaxtda, bu addım onun regional aktorlarla daha rasional və funksional əlaqələr qurmaq istəyindən xəbər verir.

Strateji kontekst: niyə indi?

Suriyanın Türkiyəyə müraciəti zamansal baxımdan təsadüfi deyil. Son həftələrdə İsrailin Suriyanın müxtəlif bölgələrinə, xüsusilə də Sveyda vilayətinə həyata keçirdiyi hücumlar və bu regionda druz icması ilə Dəməşq hökuməti arasında gərginliyin artması ölkə daxilində təhlükəsizlik vəziyyətini daha da həssaslaşdırıb. Paralel olaraq, İŞİD-in bəzi regionlarda yenidən fəallaşması və silahlı toqquşmaların baş qaldırması Suriyanı yeni təhlükəsizlik strategiyası formalaşdırmağa məcbur edib. Bu mənada Türkiyənin hərbi texnologiyaları, təlim imkanları və sərhədyanı təsiri Suriyanın maraqları ilə kəsişir.

Türkiyənin mövqeyi: sabitlik və ərazi bütövlüyü prioritetdir

Türkiyə Milli Müdafiə Nazirliyi Suriya ilə əməkdaşlığın konkret çərçivələrdə baş verdiyini açıqlayıb. Nazirlikdən verilən məlumata görə, Ankara Suriyanın ərazi bütövlüyünü dəstəkləyir və sabitliyin təmin olunması üçün təlim, texniki yardım və məsləhət dəstəyi göstərir. Bu, Türkiyənin uzunmüddətli regional strategiyası ilə üst-üstə düşür: sərhəd təhlükəsizliyinin təmin olunması, terrorçuların mənbədə zərərsizləşdirilməsi və bölgədə yeni nizamın qurulmasında aparıcı rol almaq.

Bundan başqa, Ankara üçün bu əməkdaşlıq yalnız hərbi deyil, həm də diplomatik və geosiyasi dividendlərlə müşayiət olunur. Suriyada artan İran nüfuzunun balanslaşdırılması, Rusiya ilə koordinasiya içində yeni təsir zonalarının açılması və beynəlxalq aləmdə Türkiyənin vasitəçi aktor kimi imicinin gücləndirilməsi – bu prosesin paralel məqsədlərindəndir.

Region üçün nə dəyişəcək?

Əgər bu əməkdaşlıq dərinləşsə, bir neçə mühüm nəticə qaçılmaz olacaq.

Birincisi, Türkiyə və Suriya arasında uzun illər davam edən siyasi qarşıdurma tədricən praktiki əməkdaşlığa çevrilə bilər. Bu, gələcəkdə daha geniş diplomatik normalizasiya üçün zəmin yarada bilər.

İkincisi, İŞİD və digər silahlı radikal qrupların fəaliyyəti ciddi şəkildə zəifləyə bilər, çünki Türkiyə texniki imkanları və kəşfiyyat məlumatları ilə sahədə fərq yarada bilir.

Üçüncüsü, İsrailin regiondakı hərbi fəallığı qarşısında yeni güc balansı formalaşa bilər. Təbii ki, Ankara bu məsələdə açıq qarşıdurmadan yayınsa da, Suriya ilə koordinasiyanın güclənməsi İsrailin gələcək hərəkət məkanına dolayı şəkildə təsir göstərə bilər.

Real siyasətin qələbəsi

Suriya və Türkiyənin təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığa başlaması, diplomatik ritorikaların yerini real siyasətin aldığını göstərir. Bu, bölgədəki aktorların artıq maksimalist mövqelərdən uzaqlaşaraq, ortaq maraqlar üzərində yeni mexanizmlər qurmağa çalışdığını ortaya qoyur. Suriya üçün bu, daxili təhlükəsizliyi bərpa etmək və xarici təzyiqləri balanslaşdırmaq baxımından əhəmiyyətlidir. Türkiyə üçün isə bu proses regionda sabitliyin əsas təminatçılarından biri kimi öz mövqeyini daha da gücləndirmək fürsətidir.

Əgər bu əməkdaşlıq davamlılıq qazanarsa, yaxın gələcəkdə bölgədə daha genişmiqyaslı təhlükəsizlik koalisiyalarının formalaşmasının şahidi ola bilərik. Bu da Yaxın Şərqdə indiyə qədər müşahidə olunan qeyri-müəyyənliyin əvəzində daha rasional və funksional əməkdaşlıq modelinin doğuşuna səbəb ola bilər.

Züriyə Qarayeva