Suriyada məzhəbçilik ön plandadır, çətin olacaq POLİTOLOQ

Əhməd Şaraa tədricən avtoritar rejim qurub, hakimiyyətini qorumaq üçün gücdən istifadəyə məhkumdur

Suriyada yeni administrasiyanın lideri Əhməd əş-Şaraa keçid dövrünün prezidenti elan edilib. Dəməşqdə Şara, xarici işlər naziri Əsəd Həsən Şeybani və ölkənin hərbi qruplaşmalarının nümayəndələrinin iştirakı ilə “Qələbə Konfransı” keçirilib. Tədbirin sonunda Hərbi Əməliyyatlar İdarəsinin mətbuat katibi polkovnik Həsən Abdelqani yekun bəyannaməni oxuyub. Bu sənədə əsasən, Şara keçid dövrü ərzində Suriyanın prezidenti elan edilib və o, ölkəni beynəlxalq platformalarda təmsil etmək səlahiyyətinə malikdir. Konfrans 2012-ci il konstitusiyasını ləğv edib. Abdelqani həm də Əsəd rejimi ilə əlaqəli ordu, təhlükəsizlik qüvvələri və parlamentin buraxıldığını açıqlayıb. Əhməd əş-Şaraa keçid dövründə Suriya prezidenti vəzifəsini icra edəcək və ölkəni beynəlxalq tədbirlərdə təmsil edəcək. Bununla yanaşı, dekabrın 8-i “Böyük Suriya inqilabının qələbəsi” şərəfinə milli bayram elan edilib. 

Xatırladaq ki, ötən il noyabrın sonunda silahlı müxalifət qrupları Suriya Ordusunun mövqelərinə qarşı genişmiqyaslı hücuma keçib. Dekabrın 8-də onlar Dəməşqə daxil olublar, bundan sonra hökumət qüvvələri şəhəri tərk ediblər. Bəşər Əsəd Suriya Prezidenti vəzifəsindən istefa verib və ölkəni tərk edib. 2024-cü ilin yanvar ayından İdlib vilayətində müxalifətin yaratdığı Qurtuluş Hökumətinə başçılıq edən Məhəmməd əl-Bəşir 2025-ci il martın 1-dək davam edəcək keçid dövrü üçün Suriya hökumətinin başçısı təyin olunduğunu açıqlayıb. Suriyanın faktiki lideri Əbu Məhəmməd əl-Culani ləqəbi ilə tanınan “Hayat Təhrir əş-Şam” qruplaşmasının rəhbəri Əhməd əş-Şaraa olub. Digər məlumata görə, Suriyanın müvəqqəti Prezidenti Əhməd əl-Şaraa (Məhəmməd Colani) Türkiyəyə səfər edəcək. Suriya liderinin Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüşü planlaşdırılır. 

Politoloq Turan Rzayev "Sherg.az"a deyib ki, HTŞ lideri Əhməd əş-Şaraanın Suriyanın yeni prezidenti olması gözlənilirdi. Əslində, Suriyanın tarixinə və daxili dinamikasına baxdıqda bunun təbii olduğunu deyə bilərik:

"Məsələn, Suriyada siyasi mühitin xaotik olduğu 1950-1960-cı illərdə “Baas” Partiyası təşkilati gücünü artırıb, 1963-cü il martın 8-də həyata keçirilən çevriliş nəticəsində hakimiyyəti ələ keçirdi. Hərbi komitənin rəhbərləri Salah Cədid və Hafiz Əsəd bu çevrilişin əsas simaları idi. “Baas”ın hakimiyyətinin ilk illərində partiya daxilində ciddi fraksiya qarşıdurmalarının yaşanması, Mişel Əfləq və Səlahəddin Bitar kimi ənənəvi liderlərin radikal sosialistlərlə münaqişəyə girməsi 1966-cı ildə Salah Cədidin başçılığı ilə çevrilişə səbəb oldu. Onun başçılıq etdiyi radikal sosialist qrupla Hafiz Əsədin təmsil etdiyi praqmatik liderlər arasında gərginliyin artması isə sonuncunun 1970-ci il noyabrın 13-də Salah Cədid hökumətini devirməsinə gətirib çıxardı. Nəticə etibarilə Əhməd Şaraanı prezidentliyə yüksəldən proses, əslində, 62 il sonra fərqli ideologiyadakı başqa bir qrupun hərbi çevrilişlə hakimiyyətə gəlişindən başqa bir şey deyil".

Ekspertə görə, Əş-Şaraa Suriyanın prezidenti kimi xalqa ilk müraciətində ölkənin ərazi bütövlüyünü təmin edəcəyinə söz verib. Prezident deyib ki, qarşıdakı dövrdə bir sıra prioritet məsələlərin həllinə diqqət yetiriləcək ki, bunlardan biri də vahid iqtidar altında, vahid torpaqda bütün Suriyanın ərazi bütövlüyünün bərpası prosesinin başa çatdırılmasıdır: 

"Colaninin vədi diqqət çəksə də, icrası çətindir. Çünki Suriya milli dövlət təkamülünü tamamlamayıb. Ölkədə məzhəbçilik ön plandadır. Bundan başqa, tayfa ittifaqlarının gücü də böyükdür. Ən önəmlisi isə ölkədə çox sayda hərbi qruplaşma aktiv fəaliyyət göstərir. Buna görə də Colani tədricən avtoritar rejim qurub, hakimiyyətini qorumaq üçün gücdən istifadə etməli olacaq. Lakin bu da yeni qarşıdurma riskini artırır. Ən önəmlisi isə Qərbin dəstəyini qazanması çətin görünmür. Xüsusilə də seçkilər olmadan prezident postuna əyləşməsi, Suriya üçün iqtisadi vəziyyətin düzəlməsi Qərbə körpülərin qurulmasını çətinləşdirir. Əş-Şaraa talibançı olmaya bilər, amma Əsəddən fərqi də olmayacaq!".