Suriyanın mərkəzləşməsini istəməyən kifayət qədər qüvvələr var, bu qüvvələrə İsrail rəhbərlik edir

Dekabrın 8-də Bəşər Əsədin Dəməşqi tərk etməsi ilə eyni saatlarda müxalif qruplar Dəməşqə daxil oldu. Bununla da Hafiz Əsədlə başlayan 53 illik ata-oğul Əsədlər hakimiyyətinə son qoyuldu. Dəməşqə daxil olan silahlı müxaliflər Bəşər Əsəd və Mahir Əsədin sarayları da daxil olmaqla hakimiyyətə məxsus binaları, Mərkəzi Bankı və İran səfirliyini ələ keçirərək qarət etdilər. Tezliklə HTŞ komandiri və İdlibin hakimi Əbu Məhəmməd əl-Colani (Əhməd Hüseyn əş-Şaara) Suriyanın faktiki dövlət başçısı oldu. Ardınca əsasən HTŞ və İdlib hökumətinin üzvlərindən ibarət müvəqqəti hökumət kabineti formalaşdırıldı.

Mövzu ilə bağlı Bizimyol.info xəbər portalına politoloq Turan Rzayev bildirib ki, Əhməd əş-Şaaranın hükuməti Əsəd sonrasında Suriyada kifayət qədər ciddi işlər görüblər: “Qeyd etmək lazımdır ki, Suriyada Bəşər Əsəd və ümumilikdə Əsəd ailəsinin hakimiyyəti ölkə tarixinə xoş xatirələrlə deyil, qanlı hadisələrlə düşüb. Bu rejim avtoritar idarəetmə üsulu ilə seçilib. Əsəd iqtidarı həm daxili müxalifətə, həm də öz xalqına qarşı sərt və qəddar yanaşması ilə yadda qalıb. Kütləvi qətliamlar, insan hüquqlarının pozulması və zorakı üsullarla idarəçilik bu rejimin əsas xüsusiyyətləri olub. Uzun müddət əslində hakimiyyətdə qaldılar. Ərəb baharının bəlkə də son dayağı idi, son qalası sayılırdı, ərəb baharının ən gec bitdiyi bir ölkə idi. Amma buna baxmayaraq Əhməd əş-Şaaranın hükuməti Əsəd sonrasında Suriyada kifayət qədər ciddi işlər görüblər. Məsələn, ən sadəsi Türkiyə ilə münasibətləri normallaşdı, Türkiyənin timsalında Azərbaycanla da münasibəti normallaşdı. Bizim ilk ağıla gələn, deyə biləcək məsələlər bunlardır. Əhməd əş-Şaaranın Azərbaycana səfəri baş tutdu. Bundan başqa cənab prezidentlə müxtəlif tədbirlərdə üz-üzə gəldilər. Bəşər Əsədin atası Hafiz Əsədin dövründən qalan problemlər müzakirə edildi və bu gün Suriyada Azərbaycan SOCAR şirkəti fəaliyyətə başlayıbdır. Hətta Suriya neftinin istehsalı və Avropa bazarına çıxarılmasında SOCAR müəyyən paylar əldə edibdir. Azərbaycan öz növbəsində Suriyada bərpa prosesində yaxından iştirak etməklə bağlı qərar qəbul edibdir. Artıq bu proses başlayıb. İlk olaraq bir çox problemi olduğu ölkələrlə münasibəti normallaşdı. Çox adam gözləyirdi ki, o Əfqanıstanı vuracaqdı, ancaq buna getmədi daha dünyəvi bir dövlət modelini tutmağa çalışır. O mərkəzləşmiş bir dövlət anlayışını mənimsəyibdir. Yəni Türkiyənin dəstəyi ilə mərkəzi bir dövlət yaratmağa çalışır. Bunun nə qədər bacarır? Hələlik sualdır. Çünki Suriyanın mərkəzləşməsini istəməyən kifayət qədər qüvvələr var, bunun da başında İsrail dayanır. İsrail xüsusilə Suriyanın cənubundakı Suveyda bölgəsində druzların yaşadığı ərazilərdə xüsusilə druzları silahlandırır, ayaqlandırır. Bundan başqa Amerika və İsrailin dəstəklədiyi, Suriyanın Şimal Şərqindəki Deyr əl-Zöhr bölgəsindəki Rojava kürdləri-biz onları ən çox YPJ kimi bilirik. Onların hələ də orda fəaliyyəti davam edir və faktiki bir dövlət kimi özlərini aparırlar. Bundan başqa Ələvilərin vaxtaşırı ayaqlanması olur. Hərçənd bu qədər mərkəzləşmə əleyhinə olan qüvvələr var, kənar təsir ilə dəstəklənir, amma əş-şara hökumətinin məsələn, ən yaxşı etdiyi cəhətlərindən biri bütün etnik azlıqlar və dini konfesiyyalara yer verdi. Hətta bunların ən məşhuru Müdafiə nazirinin birinci müavini türkmən əsilli Fəhim İsadır”.

Turan Rzayev

Turan Rzayev vurğulayıb ki, Suriya bu qısa müddət ərzində Qərblə münasibətləri normallaşdırmağa başlayıb: “Hökumətin tərkibində kürdlər və ərəblər də var- hətta xristian azlıq belə mövcuddur. Yəni əş- Şara faktiki olaraq dünyəvi dövlət qurmağa çalışır. Əsəddən fərqli bir sistemə keçirir. Amma bu Suriyada bu nə dərcədə alınacaq? Sual doğurur. Ümumiyyətlə bəzi dövlətlər və bəzi coğrafiyalarda demokratiyanın birdən gəlişi ciddi fəsadlara gətirib çıxara bilir. Avtoritar sistemlərin belə müəyyən bir nizam-intizamı olur, lakin Bəşər Əsəd dövründə bu sistem iflasa uğradı. Hazırda isə Əbu Məhəmməd əl-Çolani (Əhməd əş-Şara) ölkəni toparlamağa çalışır. Suriya bu qısa müddət ərzində müəyyən irəliləyişlər əldə edib. Qərblə münasibətləri normallaşdırmağa başlayıb. Əgər əvvəllər rejimin əsas dəstəkçiləri İran və Rusiya idisə, bu gün Suriya ilə münasibət quran ölkələrin coğrafiyası genişlənməkdədir. Bu da ölkənin toparlanma mərhələsinə qədəm qoyduğunu göstərir.

Əlbəttə, Suriyanın bu prosesi nə dərəcədə uğurla davam etdirə biləcəyi və Əş-Şaranın siyasi kursunun nəticələri zamanla bəlli olacaq. Hazırkı mərhələdə isə onun atdığı addımların müəyyən qədər uğurlu olduğu görünür. Şübhəsiz hər yeni rejimin və hər yeni addımların özlüyündə bir müxalif kütləsi olur, bu Suriyada belədir. Bununla belə, hər yeni rejimin öz müxalif qüvvələri olur və bu, Suriyada da istisna deyil. Əş-Şaranın qarşısında ciddi problemlər durur. Bu problemlərin başında isə Əsəd rejiminin silahlı qruplardan ibarət qalıqları gəlir. Xüsusilə "Nur" və digər silahlı qruplar, eyni zamanda etnik azlıqlar - kürdlər (YPJ) və druzlar zaman-zaman üsyanlar qaldırır. Bu problemlərin həlli zaman tələb edir və Əş-Şaranın bu prosesləri necə idarə edəcəyi hələlik qeyri-müəyyəndir”.

Günel Həsənova, Bizimyol.info