Taliban Əfqanıstanı necə idarə edir?

Talibanın Əfqanıstanda hakimiyyətə qayıtmasından beş il sonra ölkədə qadın hüquqları, media azadlığı və sosial-iqtisadi vəziyyətlə bağlı ciddi problemlər davam edir.
Yeniavaz.com BBC-yə istinadən xəbər verir ki, Taliban 2021-ci ildə hakimiyyəti ələ keçirdikdən sonra qadınların əksər iş yerlərində çalışmasını və universitetlərdə təhsil almasını qadağan edib.
Qızların orta təhsil almasına da icazə verilmir. Qadınların sərbəst hərəkəti, parklara və digər ictimai məkanlara çıxışı ilə bağlı da ciddi məhdudiyyətlər tətbiq olunub.
Bununla yanaşı, qadınların hüquqi problemləri də diqqət çəkir. 18 yaşlı Tuba adlı qadın aylarla zorakılığa məruz qaldığını bildirərək ərindən boşanmaq üçün qubernator Abdullah Sərhadiyə müraciət edib. Lakin qubernator onu nikahı davam etdirməyə razı salmağa çalışıb. Qadın isə qərarını verdiyini və ərinin yanında qalmaq istəmədiyini bildirib.
BBC-nin iki il ərzində apardığı araşdırma zamanı keçmiş Taliban komandirlərinin hazırda ölkənin müxtəlif dövlət strukturlarında yüksək vəzifələr tutduğu müəyyən edilib.
Əfqanıstanın şimalında BBC-nin görüşdüyü qubernator Abdullah Sərhadi 1990-cı illərdə Talibanın ilk hakimiyyəti dövründə hərbi komandir olub. O, daha sonra ABŞ-nin Quantanamo həbsxanasında saxlanılıb və Taliban 2021-ci ildə hakimiyyətə qayıtdıqdan sonra dövlət vəzifəsinə təyin edilib.
Sərhadi BBC-yə müsahibəsində 2001-ci ildə Bamiyandakı qədim Budda heykəllərinin dağıdılmasında iştirak etdiyini və heykəlləri öz əlləri ilə məhv etdiyini bildirib. O, bu addımından peşman olmadığını deyib.
BBC-nin Əfqanıstandakı jurnalistləri Kabildə Talibanın keçmiş komandiri Həbibullah Bədr ilə də müsahibə aparıb. Bədr əvvəllər şəhərdə intiharçı hücumlarının təşkilinə cavabdeh olduğunu bildirib. Hazırda isə o, Taliban hakimiyyətində müxtəlif yüksək vəzifələri icra edir.
Talibanın qadınların təhsili və işləməsi ilə bağlı siyasətini hökumətin sözçüsü Zəbihullah Mücahid müdafiə edib. O, qadın hüquqları və təhsil məsələlərinin “şəriət çərçivəsində” həll edilməli olduğunu bildirib. Mücahid həmçinin medianın fəaliyyətinin də İslam qaydaları və Talibanın müəyyən etdiyi məhdudiyyətlər çərçivəsində həyata keçirilməli olduğunu deyib.
Ölkədə sosial-iqtisadi problemlər də qalmaqdadır. Yoxsulluq, işsizlik, su, səhiyyə və infrastruktur çatışmazlığı milyonlarla insanın gündəlik həyatına təsir edir.
Əfqan qadınlar isə təhsil və digər hüquqlara qoyulan məhdudiyyətlərin onların gələcək planlarını məhv etdiyini bildirirlər.
“Beləliklə, Taliban hakimiyyətə qayıtdıqdan sonra dövlət strukturlarını formalaşdırsa da, qadın hüquqları, təhsil, media azadlığı və insan hüquqları ilə bağlı siyasətində sərt mövqeyini qoruyub saxlayır. Ölkəni idarə edən şəxslərin bir hissəsini isə Talibanın əvvəlki hakimiyyəti və ABŞ ilə müharibə dövründə fəaliyyət göstərmiş keçmiş komandirlər təşkil edir”, - nəşr yazır.
Qeyd edək ki, Taliban hərəkatı 1990-cı illərin əvvəllərində Əfqanıstanda yaranıb və 1996-2001-ci illərdə ölkənin böyük hissəsinə nəzarət edib. 2001-ci ildə hakimiyyətdən devrilən Taliban 2021-ci ildə yenidən Kabulu ələ keçirərək Əfqanıstanda hakimiyyətə qayıdıb.