TƏBİB bizə lazımdırmı?

TƏBİB-in Planlama Departamentinin fəaliyyəti son dövrlər elə bir “strateji səviyyəyə” yüksəlib ki, nəticədə ölkənin bir çox tibb müəssisələrində dərman və tibbi ləvazimatların çatışmazlığı artıq adi hala çevrilib. Əgər planlama elmi doğrudan da bir sənətdirsə, deməli bu sənətin ən nadir nümunələri məhz burada yaradılır, elə planlaşdırılır ki, nə dərman qalır, nə sərfiyyat, nə də xidmət göstərmək üçün minimal şərait.

Vəziyyət artıq o həddə çatıb ki, bəzi iri tibb müəssisələrində, o cümlədən Mərkəzi Neftçilər Xəstəxanası kimi ölkənin aparıcı klinikalarında ürək cərrahiyyəsi xidmətinin fəaliyyəti faktiki olaraq iflic vəziyyətinə düşüb. Tibb elmi tarixində yəqin ki, yeni bir fenomen yaranır: cərrahlar var, xəstələr var, əməliyyat otaqları var , sadəcə əməliyyat üçün lazım olan vasitələr yoxdur. Bu da müasir planlamanın yeni fəlsəfəsidir: “hər şey var, amma heç nə yoxdur”.

Müəssisəyə müraciət edən vətəndaşlar ümidlə xəstəxananın qapısını döyür, lakin qısa müddətdə bu ümid marafonuna çevrilir. Onlara bildirilir ki, məsələ TƏBİB-ə yönləndirilib. Vətəndaş isə düşünür ki, yəqin orada problemin həlli üçün böyük mexanizmlər işləyir. Lakin nəticədə məlum olur ki, bu mexanizm əslində sonsuz bir dairədən ibarətdir: xəstəxanadan TƏBİB-ə, TƏBİB-dən yenə gözləməyə, gözləmədən isə yenə ümidsizliyə.

Bu vəziyyəti xalq arasında deyilən bir məsəllə təsvir etmək olar: “Dəyirman işləyir, amma un çıxmır.” Planlama prosesi də sanki belədir , iclaslar var, sənədlər var, yazışmalar var, amma nəticə yoxdur. Elə bil ki, tibbi təchizat yox, səbr sınağı planlaşdırılır.

Başqa bir məsəldə deyildiyi kimi, “Su başdan bulanır.” Əgər planlama mərhələsində peşəkarlıq yoxdursa, nəticədə ən müasir klinikalar belə kağız üzərində mükəmməl, real həyatda isə çarəsiz vəziyyətdə qalır. Nəticədə həkim xəstəyə baxır, xəstə həkimə baxır, hər ikisi isə sistemə baxır.

Ironiyanın ən acı tərəfi isə budur ki, bütün bunlar baş verərkən kağız üzərində hər şey qaydasındadır. Hesabatlarda planlar yerinə yetirilir, cədvəllər doldurulur, təqdimatlar hazırlanır. Sadəcə kiçik bir detal çatmır , real həyatda həmin dərmanlar və tibbi ləvazimatlar yoxdur.

Nəticədə vətəndaş dövlət səhiyyə sisteminə müraciət edir, amma cavab olaraq bürokratiyanın labirintində gəzməli olur. Elə bil səhiyyə sistemi xəstəni müalicə etməkdən çox onu istiqamətləndirmə idmanına cəlb edir: “ora get, bura müraciət et, gözlə, yenə müraciət et”.

Belə vəziyyətdə insan istər-istəməz başqa bir məsəli xatırlayır: “Atı suya aparmaq olar, amma içməyə məcbur etmək olmaz.” Görünür planlama sistemində də eyni qayda işləyir,  xəstəxananı tibbi xidmət göstərməyə çağırmaq olar, amma lazımi dərman və ləvazimat verilmədikcə bu xidmətin həyata keçirilməsi mümkün olmur.

Əgər planlama belə davam edərsə, yaxın gələcəkdə səhiyyə sistemində yeni ixtisas yaranması da mümkündür: “dərman axtaran xəstə ixtisası”. Çünki vətəndaş artıq xəstəliklə deyil, sistemin yaratdığı boşluqlarla mübarizə aparmalı olur.

Sonda isə acı bir sual qalır: səhiyyə sistemi xəstələri müalicə etmək üçün qurulub, yoxsa xəstələr sistemi dözmək üçün? Çünki görünən odur ki, planlama səhv olanda ən böyük əməliyyat belə kağız üzərində qalır, ən sadə dərman isə xəstə üçün əlçatmaz olur.