Təhlükəli maddə daşıyan maşınların qəzası zamanı məsuliyyəti kim daşıyır? ARAŞDIRMA FOTO

Təhlükəli maddələrin daşınması müasir sənaye cəmiyyətləri üçün qaçılmaz və zəruri prosesdir.
Avtosfer.az xəbər verir ki, lakin bu cür yüklərin nəqli ciddi təhlükə potensialı daşıdığı üçün xüsusi tənzimləmə və nəzarət sistemlərinə ehtiyac duyulur. İnsan sağlamlığı, ətraf mühit və ictimai təhlükəsizlik baxımından bu sahədə ciddi məsuliyyət daşıyan daşıyıcılar və sürücülər üçün beynəlxalq təcrübə çoxsaylı nümunələr təqdim edir.

Azərbaycan Respublikasında təhlükəli yüklərin daşınması “Yol hərəkəti haqqında” Qanun, Fövqəladə Hallar Nazirliyinin normativ aktları və ADR (Avropa Sazişi üzrə Qaydalara uyğun) standartları ilə tənzimlənir. Nəqliyyat vasitəsi və sürücü  icazə və sənədlərlə təmin olunmuş, ADR təlimindən keçmiş və sertifikat almış, təhlükəli yük nişanları və təcili hallarda istifadə üçün texniki vasitələrlə təchiz olunmuş, əhalidən və ekologiyadan uzaq marşrutla hərəkət zamanı öz işini yerinə yetirə bilər. 
Bəs beynəkxalq təcrübə bu mövzuda nə deyir? Digər ölkələr bu mövzuda hansı tədbirləri görür? 

Almaniya təcrübəsi bildirir ki, təhlükəli maddələrin daşınmasında ən ciddi yanaşmalardan birini GPS izləmə sistemidir. Bu sistem vasitəsilə bütün təhlükəli yük daşıyan maşınlar real vaxtda monitorinq edilir. Daşıma zamanı bölgə üzrə polis və fövqəladə hallar xidmətləri daimi məlumatlandırılır. Böyük şəhərlərin içindən keçən marşrutlara qadağa və məhdudiyyətlər tətbiq olunur. Sürücülər yalnız spesifik ADR sinifləri üzrə ixtisaslaşdıqları maddələri daşıya bilərlər.

Bəs ABŞ? 
ABŞ-da təhlükəli maddələrin daşınması “Federal Motor Carrier Safety Administration” (FMCSA) tərəfindən tənzimlənir.
“Hazmat placards” adlı sistemlə avtomobillərin üzərinə yük sinfinə uyğun xəbərdarlıq lövhələri vurulur. Qəzalar zamanı sürücü yalnız öz həyatını deyil, ətrafdakıların təhlükəsizliyini qorumaq üçün fövqəladə davranış protokolları üzrə hərəkət etməlidir. ABŞ-də bəzi ştatlarda, məsələn, Kaliforniyada ətraf mühitə risk səviyyəsinə görə əlavə sığorta tələb olunur.

Yaponiyada isə bu məsələ daha çox təbii fəlakətlərə görə uyğunlaşdırılmışdır.
Yaponiya kimi seysmik riskli ölkələrdə əlavə təhlükəsizlik tədbirləri tətbiq olunur: Nəqliyyat vasitələri zəlzələ, sunami və digər fövqəladə hallara qarşı möhkəmləndirilmiş texniki sistemlərlə təchiz olunur. Qəza zamanı sürücü yalnız xəbər verməklə kifayətlənməməli, təhlükəli maddə sızarsa mühafizə baryerləri quraşdırmalı və xüsusi materiallardan istifadə etməlidir. Xüsusi fövqəladə hallara qarşı hazırlıq mərkəzləri fəaliyyət göstərir.

Skandinaviya ölkələri - hansı ki, İsveç, Norveç, Finlandiya ekoloji yanaşma və ictimai xəbərdarlıq sistemi ilə təçhiz olunub. Bu ölkələrdə ekoloji təhlükəsizlik prioritetdir: Təhlükəli maddə daşıyan nəqliyyat vasitələri yaşıl zona adlanan ərazilərə daxil ola bilməz. Əhalinin yaşadığı ərazilərdən keçid zamanı əvvəlcədən xəbərdarlıq sistemləri (SMS, mobil tətbiqlər və radio elanları) aktivləşdirilir. Eyni zamanda, bu ölkələrdə ictimaiyyətin maarifləndirilməsi və təhlükəli yüklərin nə olduğunu tanımaq üçün təlim proqramları geniş tətbiq olunur.

Bəs qəza zamanı istər sürücü, istərsə vətəndaşlar hadisəyə necə yanaşmalıdırlar?
Qəza halında istənilən ölkədə ümumi tədbirlər bənzər olsa da, əsas prinsip təhlükənin səviyyəsini tez müəyyənləşdirmək və ərazini təcrid etməkdir. 
Araşdırmalar zamanı müəyyənləşib ki, ilk olaraq, ərazini dərhal boşaltmalı və digər avtomobillərin yaxınlaşmasının qarşısını almalıdır. Təcili yardım və FHN xidmətlərinə məlumat verməli və maddə haqqında konkret məlumat ötürməlidir. Əgər riskli sızma və ya yanğın varsa, fərdi mühafizə vasitələri ilə ilkin tədbirlər görməlidir. Əhalinin təxliyəsinə yardım etməli və hadisə yerini mühafizə altında saxlamalıdır.
Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, təhlükəli yüklərin daşınması yalnız nəqliyyat yox, təhlükəsizlik, texnologiya, ətraf mühit və ictimai maarifləndirmə ilə bağlı kompleks bir sahədir. Azərbaycan bu istiqamətdə mühüm addımlar atsa da, müəyyən boşluqlar hələ də bir sıra maneələr yarada bilir.

Fidan