Telekanal reklamları xəstəxanalarda qeyri qanuni gəlirlərə səbəb olur Professor

Korrupsiya və özbaşınalıq artmaqdadır, Sabit maaş sistemi həkimlərin özbaşınalığını azaldar

“Alman təcrübəsi Azərbaycanda səhiyyə islahatlarına nümunə ola bilər”

Son illər səhiyyə sistemində aparılan islahatlar və açıqlanan statistik göstəricilər müsbət mənzərə yaratsa da, dövlət xəstəxanalarında müşahidə edilən mövcud reallıqlar bu rəqəmlərlə üst-üstə düşmür. 

Uzun növbələr, qapalı həkim kabinetləri və bəzi həkimlərin pasiyentlərinə qarşı laqeyd münasibəti vətəndaşların əsas şikayət mövzusu olaraq qalır. Dövlət xəstəxanalarından birinə üz tutan vətəndaşın ilk qarşılaşdığı mənzərə uzun növbə və qapalı həkim qapılarıdır. Qapının önündə 10-12 nəfər saatlarla gözləyir, lakin həkim kabinetinin qapısı açılmaq bilmir. “İşimiz var, içəri xəstə buraxa bilmərik” cavabı isə növbədə duran insanlar üçün artıq adi bir hala çevrilib. Bu vəziyyət isə səhiyyədə aparıldığı deyilən islahatların real təsirini sual altına alır.

Rəsmi statistikaya görə, cari ildə tibb sahəsində korrupsiya xarakterli hüquqpozmalar 24,2 faiz azalıb. Halbuki TƏBİB-in İcraçı direktoru Vüqar Qurbanovun açıqladığı digər rəqəmlər sistem daxilində ciddi problemlərin davam etdiyini göstərir. Onun sözlərinə görə, bu ilin ötən dövründə onlarla rəhbər vəzifəli şəxs işdən azad edilib, 67 nəfər rəhbər vəzifəyə yeni təyinat alıb, 68 tibb müəssisəsində isə struktur dəyişiklikləri aparılıb. Bununla belə, qeyd edilməlidir ki, istənilən sayda kadr dəyişikliyi aparılsa belə, sistemli idarəetmə və effektiv nəzarət mexanizmləri formalaşdırılmadıqca mövcud vəziyyətin müsbətə doğru dəyişməsi mümkün görünmür. Çünki burada əsas problem kadr çatışmazlığı və ya vəzifə dəyişiklikləri deyil, səhiyyə sistemində illərdir davam edən sistemsizlik və nəzarətsizlikdir.

Məsələnin miqyası o həddə çatıb ki, artıq bu hallar TƏBİB-in də diqqətindən kənarda qalmayıb. Vüqar Qurbanov qurumun ilin yekunlarına və gələcək planlara dair brifinqində bildirib ki, 1 yanvar-30 noyabr tarixləri arasında TƏBİB-ə 392 korrupsiya hüquqpozmaları ilə bağlı müraciət daxil olub və 36 əməkdaş intizam məsuliyyətinə cəlb edilib. Müqayisə üçün qeyd edək ki, 2024-cü ilin analoji dövründə 517 belə müraciət daxil olub, 33 əməkdaş barəsində isə intizam tədbiri görülüb.

TƏBİB rəhbərliyi bundan sonra əsas məqsədlərdən birinin tibbi xidmətlərin keyfiyyətinin və pasiyent təhlükəsizliyinin yüksəldilməsi olduğunu bildirsə də, açıqlanan statistika və xəstəxanalarda müşahidə edilən real mənzərə göstərir ki, bəzi həkimlərin özbaşınalığı və məsuliyyətsiz davranışları ildən-ilə daha qabarıq şəkildə üzə çıxır. 

Tanınmış həkim, professor Adil Qeybulla Sherg.az-a açıqlamasında bildirib ki, xəstəxanalarda uzun növbələrin əsas səbəbi pasiyent sayının çoxluğudur. Onun sözlərinə görə, bir çox Avropa ölkəsində növbəli qəbul sistemi tətbiq olunur: 

“Avropa ölkələrinin bir çoxunda, pasiyentlər əvvəlcədən telefon, onlayn platforma və ya xəstəxananın qeydiyyat mərkəzi vasitəsilə vaxt təyin edir, hər kəsə konkret saat və konkret həkim ayrılır. Bu yanaşma sayəsində sırada dayanmağa ehtiyac qalmır, gecikmə olmadıqda isə gözləmə müddəti minimuma enir”.

Professor qeyd edib ki, bizim səhiyyə sistemində də belə bir mexanizm tətbiq olunsa, mövcud gərginlik bu səviyyəyə çatmaz. Onun fikrincə, növbəli sistemin olmaması həkimlər və pasiyentlər tərəfindən müəyyən hallarda sui-istifadələrə şərait yaradır. Həkimlərin sayı az, müraciət edən xəstələrin sayı isə çoxdur. Növbəli sistem həkimlərin iş vaxtına uyğun şəkildə pasiyent qəbulu aparmasına imkan verəcək.

Korrupsiya hallarına da toxunan A. Qeybulla bildirib ki, vaxtında və effektiv tədbirlər görülmədikdə bu kimi halların artması qaçılmaz olur. Onun sözlərinə görə, struktur islahatları vacib olsa da, korrupsiya probleminin kökündə insan amili və vicdan məsələsi dayanır. Vicdanlı həkim heç bir halda rüşvətə əl atmaz.

Professor digər bir problem kimi bəzi həkimlərin televiziya və şou proqramları vasitəsilə özlərini reklam etməsini göstərib: 

-Özlərini telekanallarda bir nömrəli həkim kimi reklam edən həkimlər, daha yüksək gəlir əldə etdikcə, adi klinikalarda çalışan, lakin peşəkarlığı ilə seçilən həkimlərin maaşı xeyli aşağı qalır və bu da bəzilərini qeyri-qanuni gəlirlərə meylləndirir”.

A.Qeybulla hesab edir ki, Almaniyada olduğu kimi, bizim səhiyyə sahəsində də həkimlər üçün sabit, əvvəlcədən müəyyən edilmiş fiks maaş sistemi tətbiq edilsə, bu cür özbaşınalıqların qarşısı xeyli dərəcədə alınar:

“Almaniyada xüsusilə dövlət xəstəxanalarında çalışan həkimlər xəstəxana ilə əmək müqaviləsi bağlayır və hər ay eyni stabil əməkhaqqı alırlar. Bu cür müsbət təcrübələrin ölkəmizin səhiyyə sistemində tətbiqi bir sıra ciddi problemlərin aradan qaldırılmasına kömək edə bilər. Eyni zamanda Azərbaycanda səhiyyə sahəsində məsuliyyəti artırmaq üçün dövlət tərəfindən qanuni və effektiv qərarlar qəbul edilməlidir, əks halda nə korrupsiyanın, nə də özbaşınalığın qarşısını almaq mümkün olmayacaq”.

Aybəniz Səfərova