Texnologiyanın təhsil və şəxsi həyatımıza mənfi təsirləri

Müəllif: Gülnar Əhmədli, Banco.az

Əgər siz kompüterinizdə bir işlə məşğulsunuzsa, YouTube açıq, Instaqram bildirişləri gəlirsə, diqqəti cəmləmək demək olar ki, mümkün olmayacaq. Texnologiya bütün həyatımızda əvəzolunmaz hala gəlib, lakin bu, eyni zamanda da təhlükə mənbəyinə çevrilib. Bütün sahələrdə olduğu kimi, təhsildə də təklif etdiyi üstünlüklərə baxmayaraq, görünməyən və nadir hallarda müzakirə olunan texnologiya mənfi təsirlərə malikdir. Birlikdə bu qaranlıq tərəfə nəzər salaq.

1. Yaradıcılığı öldürə bilər

Əvvəllər bir mövzu haqqında nəsə yazmalı olsaq, oturub fikirləşirdik. İndi bizim ilk addımımız Google-a qaçmaqdır. Nəticə? Biz öz fikirlərimizi inkişaf etdirməzdən əvvəl hazır cavablara əl atırıq. Bu, insanların təxəyyüllərini zəiflədir və texnologiyanın mənfi təsirləri ilə üzləşən ən mühüm problemlərdən birinə çevrilir. Hər suala yalnız bir düzgün cavab varmış kimi davranmaq həm də tənqidi düşüncəni öldürür. Lakin texnologiya işləri o qədər asanlaşdırır ki, gənclərin ideya yaratmasına ehtiyac qalmır. Başqa sözlə desək, Google-dan soruşmaq və saniyələr ərzində cavab almaq ağlımızın məşq etməsinə mane olur.

2. Sosial bacarıqları azaldır

Telefonlar, planşetlər və kompüterlər daim insanların ətrafında görünməz yoldaşlara çevrilir. Lakin bu dostluqlar real sosial əlaqələri əvəz edə bilməz. Birlikdə oyun oynamaq, üz-üzə söhbət etmək və ya dərs fasilələrində görüşmək daha az olur. Bu, empatiya, bədən dilini oxumaq və effektiv ünsiyyət qurmaq qabiliyyətinin tədricən azalmasına gətirib çıxarır. Müəyyən mənada ekranlarda sıxılmış bir nəsil yetişir və bu, texnologiyanın mənfi təsirləri arasında əhəmiyyətli bir problemdir. Sonradan işdə, dostluqda, hətta ailə həyatında ciddi problemlərə səbəb ola bilər.

3. Diqqəti yayındırır

Təsəvvür edin ki, bir tələbə dərs oxumaq niyyəti ilə kompüterini açır. On dəqiqə sonra isə YouTube-da bir video açır. Çünki ekranın qarşısında sonsuz diqqəti yayındıran məqalar var. Sosial media bildirişləri, oyunlar, mesajlaşma proqramları – bunlar dərsin bütün axınını pozur. Tədqiqatlar göstərir ki, tələbələrin əhəmiyyətli bir hissəsi təhsil almaqdan daha çox sosial mediada vaxt keçirir. Başqa sözlə, texnologiya öyrənmə vasitəsi deyil, çox vaxt diqqəti cəmləməyə mane olan tələyə çevrilir.

4. Dezinformasiya asanlıqla yayılır

İstənilən suala onlayn cavab tapmaq mümkündür, lakin bu cavabların dəqiqliyi sual altındadır. Hər kəsin məzmun yarada bildiyi bir dünyada dezinformasiya ilə qarşılaşmaq qaçılmazdır. İnsanlar etibarlı mənbələri saxta məlumatdan ayırmaqda çətinlik çəkə bilərlər. Bu, onların araşdırma prosesinə birbaşa təsir göstərir. Qeyri-dəqiq məlumatlar real həyatda problemlər yaradır. 

5. Əl yazısı unudulur

Qələm və kağız öz yerini klaviatura və sensor ekranlara verib. Əvvəllər dərs zamanı dəftər saxlamaq və qeydlər aparmaq həm yaddaşı gücləndirər, həm də yazı tərzini yaxşılaşdırardı. İndi tələbələr tapşırıqlarını tamamilə kompüterdə yerinə yetirirlər. Bu, əl yazısının demək olar ki, unudulmasına gətirib çıxarır. Gözəl dəst-xətt bacarığı azaldıqca qələmlə yetişdirilən səbr və qayğı da yox olmaq ərəfəsindədir.

6. Asılılıq və zehni yorğunluq

Ekran qarşısında uzun saatlar keçirmək insanları təkcə fiziki deyil, həm də ruhi cəhətdən yorur. Xüsusilə gənclər sosial şəbəkələrə, oyunlara aludə olurlar. Daimi bildirişləri gözləmək və ekranları daim yoxlamaq ehtiyacı beynin dincəlməsinə mane olur. Bu, sonrakı illərdə depressiya, narahatlıq və hətta rəqəmsal asılılıq ilə bağlı ciddi problemlərə səbəb ola bilər. Başqa sözlə desək, texnologiya beynimizi davamlı işlətməklə, onları yavaş-yavaş yorur.

7. Fiziki sağlamlığa mənfi təsirləri

Saatlarla kompüter və ya planşet qarşısında oturmaq bel və boyun ağrılarından tutmuş göz yorğunluğuna qədər bir sıra sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər. Bu oturaq həyat tərzi uşaq və yeniyetmələrdə piylənmə riskini də artırır. Daha az məşq, daha çox fast food və daha az yuxu. Texnologiya gündəlik vərdişlərimizi incə şəkildə dəyişir. Uzun müddətdə bu, hətta ürək-damar xəstəlikləri kimi ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər.

8. Kiber zorakılıq

Ekranlar yalnız oyunlar, ev tapşırığı və ya əyləncə üçün deyil; onlar həm də kiber zorakılığa qapı açır. Uşaqlar və yeniyetmələr onlayn olaraq zərərli mesajlara, təhqirlərə və ya təhdidlərə məruz qala bilərlər. Real həyatda gizlənə bilən bu hücumlar anında rəqəmsal dünyada yayılır və bu, insanları daha da müdafiəsiz hiss etdirir. Kiber zorakılıq texnologiyanın ən qaranlıq təsirlərindən biridir və ciddi psixoloji izlər buraxa bilər.

Bizi sosial şəbəkələrdən izləyin!!