Tramp İranı VURACAQMI? Bu həftə elə hadisələr ola bilər ki…

İranın paytaxtı Tehranın Kəhrizək bölgəsindən yayılan video görüntülər ölkədə baş verən hadisələrin miqyasını və rejimin etirazlara verdiyi cavabın nə qədər amansız olduğunu açıq şəkildə ortaya qoyur.

Sosial şəbəkələrdə və məhdud kanallar vasitəsilə yayılan kadrlarda küçələrdə uzadılmış çoxsaylı cəsədlər, qara torbalara bükülmüş meyitlər və onları tanımağa çalışan yaxınların ümidsiz görüntüləri əks olunur.

Mövcud məlumatlara görə, dekabrın 28-dən etibarən İranda başlayan etiraz aksiyaları ilkin mərhələdə sosial-iqtisadi xarakter daşıyıb. Milli valyutanın kəskin dəyər itirməsi, inflyasiyanın nəzarətdən çıxması, kiçik və orta sahibkarlığın çökməsi, əhalinin gündəlik dolanışıq imkanlarının məhdudlaşması etirazların əsas səbəbi olub. Xüsusilə bazar əsnafı və aşağı gəlirli təbəqələr küçələrə çıxaraq hökumətin iqtisadi siyasətinə etiraz ediblər.

Lakin qısa müddət ərzində aksiyalar Tehranla məhdudlaşmayaraq bütün İranı əhatə edib və getdikcə açıq siyasi məzmun almağa başlayıb. Etirazçıların şüarları artıq yalnız iqtisadi tələblərlə kifayətlənməyib, birbaşa rejimə, ali dini rəhbərliyə və ölkənin idarəetmə modelinə yönəlib.

Məsələ ilə bağlı NOCOMMENT.az-a danışan siyasi ekspert Zeynal Fətulla qeyd edib ki, bu vaxtadək İranda rejim əleyhinə bir çox küləvi etirazlar olub, ancaq hökümət qüvvələri, xüsusən də SEPAH etirazları boğub, kütləvi zorakılıqlar və repressiyalarala sabitlik yarada bilib:

“Heç bir dövlət, heç bir beynəlxalq təşkilat buna qarşı səsini çıxarmayıb, zorakılıqları və şiddəti qınamayıb. Lakin artıq dünya dəyişib. İran İsrail və ABŞ-ın hədəf və maraq dairəsində olduğundan baş verən proseslərə əlavə təsir vasitəsi kimi baxmağa başlayıb. Elə bu səbəbdən baxmayaraq ki, bəzi bölgələrdə ölənlər və xəsarət alanlar, həbs edilənlər var, amma həm mötədil və islahatlar qanadı, həm də mühavizəkar irtica qanad ehyitalı olmağa çalışır. Ümumi dil tapmağa, hansısa güzştlərlə etirazları nizamlamaq istəyir”.

Şərhçi qeyd edib ki, Tramp o prezidentlərdəndir ki, dediyini eləməyə çalışır:

“İrana qarşı həmlə müxtəlif variantlarda həyata keçirilə bilər. ABŞ Trampın söylədiyi kimi İranın hərbi mərkəzlərinə bir neçə zərbə endirəcək. İkinci variant odur ki, İsrail Vaşinqtonun qərarını gözləmədən hədəflənən hərbi mərkəzlərə zərbə endirəcək. Başqa bir variant isə ABŞ-İsrail cütlüyünün İrana qarşı birgə hərbi plan həyata keçirməsidir. İrandakı rejim bu variantların hər birinə hazırlaşmaq məcburiyyətindədir. Bunun üçünsə ilk növbədə ölkədə stabillik əldə olunmalıdır”.