Tramp üçün əlavə bəhanə: ABŞ prezidenti İraqı niyə hədəfə alıb?

Şiə partiyalarının koalisiyası olan İraq Koordinasiya Şurası Nuri əl-Malikini baş nazir vəzifəsinə namizəd göstərdikdən sonra İraqda ABŞ ilə bağlı daha bir hərbi böhran yaranır.

Reyting.az xəbər verir ki, bu barədə “Regnum” yazıb.

Rusiya nəşrinin təhlilində qeyd olunur:

Donald Tramp bununla bağlı deyib:

"Nuri əl-Malikini baş nazir vəzifəsinə qaytarmaqla İraq çox pis seçim edə bilər. Maliki sonuncu dəfə hakimiyyətdə olanda ölkə yoxsulluğa və tamamilə xaosa qərq oldu... Onun dəli siyasətinə görə... Amerika Birləşmiş Ştatları artıq İraqa kömək etməyəcək".

Əlbəttə ki, bəzi məqamlarda Trampla razılaşmamaq olmaz.

Hakimiyyəti (2006-2014) məzhəb siyasəti və institusional çöküşlə sinonimləşən bir şəxs olan əl-Malikinin qayıdışı, həqiqətən də, İraqın və bəlkə də bütün regionun gələcəyi üçün ciddi risklər yaradır.

Onun hazırkı fanatik ritorikası, "İmam Hüseyn ordusu ilə Yezidin ordusu"nu müqayisə etməsi, İraqın sünni icmasına qarşı qarşıdurma yanaşmasının davamlılığını nümayiş etdirir. Lakin Trampın İraqın gələcəyi ilə bağlı "narahatlığı" sadəcə İran İslam Respublikasını hədəf alan yeni bir eskalasiya üçün bir bəhanədir.

ABŞ prezidentinin sərt tənqidi, ABŞ-nın özünün keçmiş səhvlərini, məsələn, 2003-cü ildə ölkənin məhv edilməsini nəzərə almır.

Bu açıqlama, İranla qarşılaşmaq üçün daha geniş bir strategiya çərçivəsində taktiki bir addımdır. Onun məqsədi İraqın daxili zəifliklərindən və problemlərindən istifadə etmək və Tehranın regional təsirinə qəti zərbə vurmaqdır.

Trampın müşavirləri, ehtimal ki, indi bu ssenarini İslam Respublikasına qarşı birbaşa zərbələr endirməkdən və ya bəlkə də məhdud zərbələrə əlavə olaraq daha üstün hesab edirlər.

Donald Tramp üçün əl-Malikinin qayıdışı İraqdakı iranpərəst qüvvələrə qarşı mübarizə aparmaq və onları "Müqavimət oxu”ndan çıxarmaq üçün bir bəhanədir.

Bu gün İraqda əsas oyunçu və ABŞ üçün əsas qıcıqlandırıcı “Həşd əl-Şabi” (Xalq Səfərbərlik Qüvvələri - PMF) qruplaşmasıdır. 2014-cü ildə İŞİD hücumuna cavab olaraq müxtəlif şiə milislərinin toplusu olaraq yaradılan qruplar indi rəsmi olaraq Daxili Təhlükəsizlik Qüvvələri daxilində "briqadalar" kimi İraq təhlükəsizlik qüvvələrinə inteqrasiya olunublar. Onların ümumi sayı təxminən 150.000-200.000 döyüşçü olaraq qiymətləndirilir. Neytral briqadaların sayının arxasında tanınmış, ideoloji cəhətdən motivasiyalı İranpərəst qruplar dayanır. Onların maliyyələşdirilməsi, silahlanması və ideoloji təlimi İranın İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (İİKK) ilə sıx bağlıdır.

Nuri əl-Maliki

İİKK-nın fəal iştirakı ilə yaradılmış Livan “Hizbullah”ının birbaşa analoqu olan “Hizbullah Briqadaları”dır (“Kətaib Hizbullah”). ABŞ tərəfindən terror təşkilatı kimi siyahıya salınıb və dəfələrlə İraqdakı ABŞ bazalarına raket hücumları təşkil etməkdə ittiham olunub.

Digər əsas qruplara Müqtəda əs-Sədrin “Mehdi Ordusu”ndan ayrılmış “Asaib Əhli əl-Haqq” qrupu və 1980-ci illərdə Səddam Hüseynə qarşı İranla birlikdə döyüşmək üçün İraq hərbi əsirləri və qaçqınlarından yaradılmış ən qədim iranpərəst strukturlardan biri olan “Bədr Təşkilatı” daxildir. Onun həmçinin İran rəhbərliyi ilə sıx əlaqələri var. "Hərəkat Hizbullah əl-Nücəba" İran İİKK-nın digər birbaşa qoludur. O, Suriyada Bəşər Əsəd hökumətinin tərəfində döyüşlərdə fəal iştirak edib.

Əl-Malikinin qayıtmasından sonra bu qruplar Tramp administrasiyası tərəfindən "geri dönüş nöqtəsi"ni keçdiklərini göstərən bir əlamət kimi təqdim edilə bilər, bundan sonra Vaşinqtonun "təcili müdaxiləyə" ehtiyacı olacaq. Onun təcililiyinə dair bu baxış İraq qrup liderlərinin açıqlamaları ilə də gücləndirilir.

Xüsusilə, İraqın "Kətaib Hizbullah" qruplaşmasının lideri Əbu Hüseyn əl-Həmidavi bazar günü yayımladığı açıqlamada İslam Respublikasının "düşmənləri"nin "ən dəhşətli ölümlərlə" üzləşəcəyini bildirib.

Bəyanatda deyilir: "Siz hər cür ölümcül əzabı dadacaqsınız, bölgəmizdə sizdən heç nə qalmayacaq və biz ürəklərinizə dəhşət səpəcəyik".

Bu da öz növbəsində Ərəbistan dənizindəki Amerika aviadaşıyıcı qrupuna İran əvəzinə NMS-i bombalamaq üçün bəhanə verir.

Ağ evdə hazırlanan və İranla birbaşa hərbi qarşıdurmanı deyil, "Müqavimət oxu"ndakı müttəfiqlərinin məğlubiyyəti ilə strateji zəiflədilməsini nəzərdə tutan ehtimal olunan ssenari kontekstində əl-Maliki ətrafındakı siyasi böhran ABŞ-nın İraqa müdaxilə etməsi üçün ideal bir bəhanə verir.

"İraq suverenliyini iranyönlü milislərdən qorumaq" və ya "yeni bir diktaturanın qarşısını almaq" şüarı altında Vaşinqton hədəfli zərbələrə və ya “Haşd əl-Şabi” briqadalarına qarşı tammiqyaslı əməliyyata icazə verə bilər.

Eyni zamanda, əlaqələndirilmiş strategiyanın bir hissəsi olaraq, İsrail Livanda “Hizbullah”a qarşı yeni genişmiqyaslı əməliyyat başlada və ikinci cəbhə yarada bilər.

İsrail ordusunun 2026-cı ilin yanvar ayında Livandakı hədəflərə qarşı aktiv hücumları, o cümlədən “Əl-Manar” peyk kanalının aparıcısının öldürülməsi, ciddi eskalasiyaya hazırlıq olduğunu göstərir. “Hizbullah” lideri Naim Qasim artıq qrupun İrana hücum halında kənarda qalmayacağını bildirib.

Lakin, İranın özünə birbaşa hücum edilmədikcə bu münaqişəyə qarışıb-qarışmayacağı bəlli deyil. Tehran, çox güman ki, mürəkkəb daxili siyasi vəziyyət fonunda açıq hərbi müdaxilədən çəkinəcək.

Beləliklə, İraq və Livan "Vaşinqton-Tel-Əviv oxu" və "Müqavimət oxu" üçün yeni döyüş meydanlarına çevrilmək riski ilə üzləşir.

Buna baxmayaraq, İrana qarşı birbaşa hərbi təcavüz riski qalır. Ola bilsin ki, İslam Respublikasına məhdud hücumlardan sonra, "Müqavimət oxu"nun bəzi üzvlərini Tehranı hərbi cəhətdən dəstəkləməyə təhrik edəcək, bütün qüvvələr onlara qarşı atılacaq.

Vəziyyətin tarixi ironiyası və faciəsi ondan ibarətdir ki, ABŞ özü Nuri əl-Malikini siyasi layihə kimi yaradıb. 2003-cü il işğalından sonra ABŞ administrasiyası radikal şiə siyasətini sünni radikallarına qarşı sabitliyin və sədaqətin qarantı kimi görərək onu fəal şəkildə təbliğ etdi.

Tərkibi ilə idarə etdiyi dövrdə (2006–2014) Vaşinqton ona tam siyasi və hərbi dəstək verdi, bütün mənfi tendensiyalara, ordunun dağılmasına və sünnilərin repressiyasına göz yumdu, çünki o, formal olaraq ABŞ-nın qüvvələr statusu müqaviləsinə riayət etdi.

Buna görə də, Trampın hazırkı sərt ritorikası peşmançılıq deyil, tarixin kinayəli şəkildə yenidən yazılmasıdır. ABŞ özünün yetişdirdiyi və hərəkətlərini təşviq etdiyi siyasətçini qınayır.

"Yardımın kəsilməsi" ilə bağlı təhdidlər iraqlılar üçün narahatlıq əlaməti deyil, ya Bağdadda daha əlverişli bir fiquru hakimiyyətə gətirmək, ya da birbaşa hərbi müdaxilə üçün hüquqi və informasiya örtüyü yaratmaq üçün hazırlanmış şantaj vasitəsidir.

Əl-Malikinin geri qaytarılması, həqiqətən də, İraq üçün pis seçimdir. Lakin daha da pis seçim, keçmiş təcrübələri ilə ölkəni hazırkı vəziyyətə gətirən xarici qüvvələrin indi onun maraqları naminə hərəkət etdiyinə inanmaqdır.

Trampın tənqidi, bu dəfə ABŞ-nın özünün etdiyi səhvləri düzəltmək bəhanəsi ilə yeni bir müdaxilə çağırışıdır.

İraq yenidən daha böyük bir oyunun girovuna çevrilir, burada onun suverenliyi və sabitliyi İranı məhdudlaşdırmaq strategiyasında sövdələşmə çipləridir.

Y. QACAR