Trampın sanksiyalarından nə gözləmək olar..?

...Deməli, ABŞ Prezidenti Donald Tramp qəfildən Rusiyanın iki ən böyük neft şirkətinə - “Rosneft” və “Lukoil”-a qarşı sərt sanksiyalar tətbiq edib.

Məqsəd Kremlə təzyiq göstərmək və Moskvanı Ukraynadakı müharibəyə son qoymağa məcbur etməkdir.

Sanksiyalara şirkətlərin ABŞ-dakı aktivlərinin dondurulması, Amerika şirkətlərinin, vətəndaşlarının onlarla iş görməsinin qadağan edilməsi, Rusiya nefti ilə ticarət edən xarici banklara və alıcılara qarşı "ikinci dərəcəli sanksiyalar"la hədələmə daxildir.

“Rosneft” və “Lukoil” Rusiyanın neft ixracının təxminən yarısını təşkil edir.

...Qlobal bazarın reaksiyası dərhal baş verdi. Sanksiyaların elan edilməsindən sonra oktyabr ayının sonuna qədər qlobal neft qiymətləri təxminən 5 faiz artdı və Rusiya enerjisinin ən böyük alıcıları (əsasən Çin və Hindistan) demək olar ki, eyni vaxtda alışları dayandırdılar.

Yeni sanksiyalar Rusiyanın əsas neft ixrac kanallarını əhəmiyyətli dərəcədə iflic etdi. Məhdudiyyətlər tətbiq edildikdən dərhal sonra Çinin dövlətə məxsus neft şirkətləri Rusiya neftinin alışını dayandırdıqlarını elan etdilər. Hindistanda Hindistanın ən böyük özəl şirkəti olan “Reliance Industries” Rusiya neftinin alışında böyük bir düzəliş və ya hətta müvəqqəti dayandırma elan etdi.

“Rosneft” və “Lukoil” birlikdə ixrac edilən bütün xam neftin təxminən yarısını istehsal edir. Bu şirkətlər ümumilikdə gündə təxminən 2 milyon barel ixrac edir. Çinli və Hindistanlı alıcıların alışının dayandırılması Rusiyanın neft ixracının kəskin şəkildə azalması deməkdir.

Sanksiyalar elan edildikdən dərhal sonra bazarlar kəskin şəkildə aşağı düşdü. Moskva Birjasının məlumatlarına görə, iki ticarət günü ərzində “Rosneft”-in bazar kapitallaşması 127 milyard rubl (təxminən 1,56 milyard dollar) və “Lukoil”-in bazar kapitallaşması 297 milyard rubl (təxminən 3,66 milyard dollar) azalıb.

Onların səhmləri müvafiq olaraq 3,0 və 7,2 faiz azalıb. Səhmdarlarının sərvəti də azalıb.

Məsələn, “Lukoil”-in təsisçisi Vaqit Ələkbərov (səhmlərin 28 faizinə sahibdir) cəmi bir neçə gün ərzində bir milyard dollardan çox itirib. Ümumilikdə, Rusiya bazarı bu iki şirkətdən təxminən 424 milyard rubl (5,2 milyard dollar) kapitallaşma itirib.

Birjada birbaşa itkilərlə yanaşı, şirkətlərin əməliyyat xərcləri də artıb. Məhdudiyyətlər təkcə “Rosneft” və “Lukoil”-in ana şirkətlərinə deyil, həm də onlarla xarici törəmə şirkətlərinə təsir edib.

Bu, onların beynəlxalq ticarətinə mane olur. Xarici tərəfdaşlar və banklar ikinci dərəcəli sanksiyalar riski səbəbindən Rusiya şirkətləri ilə əməliyyatlar aparmaqdan çəkinirlər.

SİA xatırladır ki, neft və qaz ənənəvi olaraq Rusiyanın büdcə gəlirlərinin əsasını təşkil edir.

Reuters hesablamalarına görə, Rusiyanın 2025-ci ilin üçüncü rübündə neft və qaz gəlirləri illik müqayisədə 21 faiz azalıb və federal büdcə gəlirlərinin təxminən dörddə birini təşkil edir.

Rusiya ordusu əsas gəlir mənbəyi kimi neftdən asılı olaraq qalır. Cəmi bir il əvvəl büdcə planı neftin barel üçün 70 dollar qiymətinə əsaslanırdı və neft icarəsinin rolunun tədricən azaldılmasını nəzərdə tuturdu (büdcə qaydasına əsasən, neft və qaz gəlirlərinin payı 2028-ci ilə qədər ÜDM-in 3,5 faizinə düşməli idi). Lakin yeni sanksiyalar və hücumlar bu planı pozub.

Beləliklə, ABŞ Rusiya üçün ciddi nəticələrə səbəb olacaq sanksiya tətilinə başlayıb.

Putin və ətrafı, Tramp administrasiyasının təxminən bir ildir ki, onları təqib etdiyi atəşkəsə razılaşsaydılar, bu nəticələrin qarşısı alına bilərdi.

Lakin Putin son dərəcə çətin olduğunu sübut etdi və amerikalıların ən əlverişli şərtlərindən hər birini rədd etdi. Tramp ona Ukraynanın işğal olunmuş ərazilərinin de-fakto konsolidasiyasını, sanksiyaların ləğvini və xammal hasilatı sahəsində birgə layihələr təklif etdi ki, bu da "Putinin imtina edə bilməyəcəyi təklif" olmalı idi.

Lakin Putin imtina etdi. O, sadəcə olaraq "faydalar" və ya hətta "iqtisadiyyat" baxımından düşünmür. Onun dünyası imperiya "böyüklüyü", torpaqların ilhaqı, işğal müharibələri və onun "suverenlik" adlandırdığı dünyadır.

Bunun arxasında, praktikada, postsovet məkanında iddia etdiyi sonsuz güc dayanır.

Bunu Kiyevli pofessor Petr Oleşçuk deyir.

Əli Babayev