Trampın Sülh Planı çaxnaşma yaratdı: Ukraynanın etirazı, Avropanın narahatlığı artır ŞƏRH

ABŞ prezidenti Donald Trampın Ukrayna üzrə yeni sülh planı beynəlxalq gündəmin əsas mövzularından birinə çevrilib. Sənədin ilkin mətnində yer alan müddəalar həm Vaşinqtonun, həm də Moskvanın maraqlarını ön plana çıxardığı üçün ciddi mübahisələr doğurub.

Avropa ölkələri sənəddə Ukraynanın mövqeyini zəiflədən məqamların çoxluğunu əsas gətirərək plana kəskin etiraz bildiriblər və bir sıra dəyişikliklərin edilməsini zəruri sayırlar. Cenevrədə ABŞ və Ukrayna nümayəndələrinin son görüşü isə tərəflərin hələ uzun müddət müzakirələr aparmalı olacağını göstərir.

Maraqlıdır görəsən ABŞ və Rusiyanın maraqlarını önə çıxaran bu plan Ukraynanın mövqelərini zəiflədə bilərmi? Ümumiyyətlə tərəflər bu planın bəndləri ilə razılaşacaqmı? Turkustan.az olaraq bu sualları politoloq Oqtay Qasımova ünvanladıq.

Oqtay Qasımov

Hazırkı variantda Trampın Ukrayna ilə bağlı sülh planı ilk növbədə ABŞ-ın, eləcə də Rusiyanın maraqlarına xidmət edir və faktiki olaraq Ukraynanın maraqları hesabına bu iki ölkənin mövqeləri təmin olunur. Sənədin mətninə diqqət yetirdikdə açıq görünür ki, burada Rusiyanın uzun müddətdir Ukraynaya qarşı irəli sürdüyü iddialar nəzərə alınıb və sanki məhz bu tələblər əsasında sənəd formalaşdırılıb. Eyni zamanda, sənədin tərkibində ABŞ-ın maraqlarını açıq şəkildə ifadə edən bir sıra məqamlar yer alır. Məsələn, təhlükəsizlik qarantiyasının verilməsi prosesində ABŞ-a xüsusi rol verilir.

Bununla yanaşı, həm Ukrayna, həm də Rusiyada müəyyən təbii resursların istismarı ilə bağlı ABŞ-a imkanlar yaradılır və artıq bu istiqamətdə müəyyən işlərin görüldüyü bildirilir. Ukraynada bərpa işləri üçün yaradılacaq fond da əsasən bu məqsədə – ABŞ-ın bu prosesdə iştirak edərək qazanc əldə etməsinə – xidmət edir. Rusiyanın aktivləri hesabına həyata keçiriləcək layihələrdə də ABŞ-ın maraqları qorunur. Yəni qısaca desək, Trampın təklif etdiyi planın hazırkı forması Ukrayna üçün məqbul variant sayıla bilməz. Məhz buna görə də beynəlxalq səviyyədə ciddi etirazlar səsləndirildi.

Avropa ölkələri açıq şəkildə plana qarşı çıxaraq sənədin dəyişdirilməsinin vacibliyini vurğuladılar. Hətta Avropa dövlətləri alternativ bir təklif paketi hazırlayıb təqdim etdilər – Trampın təkliflərinin bir hissəsi saxlanılsa da, Ukraynanın mənafeyinə tam zidd olan maddələr sənəddən çıxarıldı. Hazırda müzakirələr davam edir.

Dünən Cenevrədə ABŞ və Ukrayna nümayəndələrinin görüşü keçirilib və ilkin açıqlamalara görə, proses konstruktiv mühitdə baş tutub. Bu, zaman tələb edən məsələdir və tərəflərin hələ uzun müddət müzakirələr aparmasına ehtiyac var. Lakin bütün hallarda qeyd etmək lazımdır ki, sənədin indiki şəkli daha çox ABŞ və Rusiyanın maraqlarına uyğundur.

Buna görə də hazırda əsas fəaliyyətlər məhz sənədin dəyişdirilməsi, müəyyən maddələrin yumşaldılması və Ukraynanın maraqlarının daha balanslı şəkildə nəzərə alınmasına yönəlib.

Aytən Yaşar/ Turkustan.az