Türkiyəni qarışdıran qüvvə azərbaycanlıları hədəf aldı: Tarixi torpaqlarımıza yeni İDDİA

İranda etiraz aksiyalarının davam etdiyi bir dönəmdə, region üçün mühüm məsələlərdən biri də kürdlər üzərindən gedən proseslərdir. Etirazlardan istifadə edən İran kürdləri həm siyasi, həm sosial, həm də hərbi baxımdan aktivləşiblər. Məsələn, bir müddət öncə İran hökumətinə müxalif olan 7 kürd təşkilatı birgə bəyanat yayaraq ölkədə keçirilən etiraz aksiyalarına dəstək verdiklərini açıqlayıblar. Bəyanatda xüsusilə İlam, Kirmanşah və Loristan əyalətlərində repressiyaların şiddətinə, etirazçılara qarşı atəş açılmasına diqqət çəkilib və bu hallar sərt şəkildə pislənilib.

Bu təşkilatlar həmçinin yanvarın 8-də Kürdüstan əyaləti və kürdlərin yaşadığı digər bölgələrdə ümumi tətil aksiyasına çağırış ediblər. İran kürdləri sayca türklər və farslar qədər çox olmasalar da, resurs, təşkilatlanma və xarici dəstək baxımından daha əlverişli mövqedədirlər.

Təəssüf ki, kürd məsələsi region ölkələrinin, xüsusilə Türkiyə və İranın yanlış strategiyaları ilə qarşısı alınmaz bir proses kimi formalaşıb. Hazırda regionda suveren, legitim bir kürd dövləti mövcud olmasa da, İraqın şimalında və Suriyanın şimal-şərqində kürdlər de-fakto dövlət strukturları qura biliblər. İran isə hələ ilkin mərhələdədir, amma orada da oxşar strukturlaşma prosesləri gedir.

Türkiyədə vəziyyət fərqlidir. Əvvəlki yazılarımda qeyd etdiyim kimi, PKK silahı yerə qoysa da, kürdlər Türkiyənin siyasi, elmi, sosial, hətta şou-biznes sahələrində aktivdirlər. Bu isə onların yalnız hərbi gücə deyil, həm də strateji sosial təsirə malik olduqlarını göstərir.

Kürd məsələsinə kənar dəstək

Burada bir digər vacib məsələ də xarici təsirdir. ABŞ, xüsusilə İsrail regionda kürd dövlətinin yaranmasına açıq maraq göstərir. Təl-Əviv üçün bu, sadəcə nəzəri fikir deyil, regional və qlobal təhlükəsizliyin mühüm aspektidir. İsrail özünü sayca az, ərazi baxımından dar və düşmən mühitində yerləşən dövlət kimi görür. Ona görə də ətrafında özünə düşmən olmayan, hətta dolayısı ilə strateji dərinlik yaradan aktorların mövcudluğu həyati əhəmiyyət daşıyır. Kürd dövləti ideyası İsrail üçün həm İranın qərb cinahında təzyiq nöqtəsi, həm də ərəb milliçiliyinin zəiflədilməsi vasitəsi kimi önəmlidir.

Eyni məntiq İsrailin Güney Azərbaycan strategiyası üçündə keçərlidir. Güney Azərbaycanda gələcəkdə müstəqil və ya muxtariyyətə malik bir qurumun olması İsrail üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Lakin Təl-Əviv bu iki strukturun özünə qarşı çevrilmə ehtimalını nəzərə alaraq da tədbirlər görür. Məsələn, müstəqil kürd dövlətinin Türkiyə, İran və ərəb dünyası ilə qarşıdurmalar yaşama ehtimalları, ya da kürdlərin indidən Güney Azərbaycana ərazi iddiaları irəli sürməsi ilkin münaqişə toxumlarıdır.

Subyektiv fikrim odur ki, regionda kürd dövlətinin yaranması qarşısı alınmaz bir prosesdir. Lakin bu proses məhdudlaşdırıla və idarə oluna bilər. Yəni onun İran və Türkiyənin ərazi bütövlüyünə zərər verməsinin qarşısının müəyyən qədər alınması mümkündür. Hər nə qədər Güney Azərbaycanın öz müqəddəratını təyin etməsi bizim üçün arzu edilən bir məsələ olsa da, İrandan Kürdüstanın qopması qəbul edilən deyil. Əksinə, bu, daha dərin və uzun illər boyu davam edə biləcək bir münaqişənin başlanğıcı ola bilər.

Turan Rzayev
Globalinfo.az-ın siyasət yazarı