Türkiyənin müdafiə sənayesi: embarqodan qlobal silah ixracına

Türkiyənin hərbi sənaye kompleksinə (HSK) daxil olan şirkətlər son illərdə, sözün əsl mənasında, əhəmiyyətli sıçrayış nümayiş etdirir və bütün dünyada mövqeyi sürətlə genişlənməyə çalışırlar. Onlar hərbi məhsullarını həm Avropa kimi varlı, inkişaf etmiş və yüksək texnologiyalı bazarlarda, həm də Asiya, Cənubi Amerika, Afrika və Okeaniyanın daha kiçik, lakin heç də az perspektivli olmayan bölgələrində tanıtdırırlar.

Bunu əyani nümayiş etdirmək üçün 3 ay əvvəl – 2026-cı il mayın 5-dən 9-dək İstanbulda keçirilən “SAHA 2026” silah sənayesi sərgisinə geri qayıdaq. 120-dən çox ölkədən təxminən 1700 şirkətin iştirak etdiyi sərgidə 182 müqavilə imzalandı və onların ümumi dəyəri 8 milyard dollar təşkil edirdi. Bu məbləğin 6 milyard dolları Türkiyə məhsullarının ixracı ilə bağlı idi. Sərgi həftəsi ərzində toplanan 8 milyard dollar Türkiyənin 2025-ci il üçün ümumi illik ixracının təxminən dörddəbirini təşkil edir.

Sərgi artıq yalnız ayrı-ayrı eksponatlardan ibarət deyildi, burada müdafiə sənayesinin geniş çeşidli məhsulları nümayiş etdirilirdi. “Aselsan” 2027-ci ildə kütləvi istehsalına başlayacaq “Tufan” su üzərindən şığıyan pilotsuz kamikadzeni, “Gökberk” lazer sistemini və “Ejder 210” mikrodalğalı zərbə sistemini nümayiş etdirir. “Roketsan” hibrid başlıqlı və mini-kruiz raketli “Cida” tank əleyhinə sistemini, “Bayraktar” özəl istehsalçısı olduğu “Baykar”, “MURAD” brendi altında özünün hazırladığı AESA radarı olan “Kızılelma” pilotsuz qırıcı təyyarəsini, TAI beşinci nəsil “KAAN” qırıcı təyyarəsini nümayiş etdirirdi. Şirkət artıq Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri üçün 20 təyyarəyə ilk yerli müqaviləsini alıb. Bundan əvvəl, 2025-ci ildə İndoneziya ilə 48 təyyarə üçün ixrac müqaviləsi imzalanmışdı.

“Yıldırımhan” isə ayrıca diqqətəlayiq layihədir. Bu, ilk növbədə, siyasi bir jestdir: hələ beşinci nəsil qırıcı üçün öz mühərrikinə malik olmayan bir ölkə qitələrarası raket nümayiş etdirir. Mahiyyət etibarilə, layihə, ən azı bu sinif daşıyıcıları necə dizayn etməyi bilənlər klubuna üzvlük üçün müraciətdir. Göstərilən parametrlər: 6 min kilometr məsafəyə uçan, 3 min kiloqrama qədər döyüş başlığı, azot tetroksidi oksidləşdirici kimi istifadə edərək dörd maye yanacaqlı raket mühərriki. Amerika təsnifatına görə, 6 min kilometr qitələrarası raketin aşağı həddidir. Formal olaraq, qitələrarası ballistik raket mahiyyətcə regional silahdır: o, London və ya Dehlini vura bilər. Şübhəsiz, bu proqram Türkiyə məktəbinin müvafiq müştərilər qarşısında nüfuzunu artırmaq üçün nəzərdə tutulmur. Söhbət ixrac potensialından deyil, statusdan gedir.

Sərginin beş günü ərzində ölkə 1980-ci illərin sonlarından bəri çalışdığı rolu – orta və yüksək səviyyəli silahların istehsalçısı və satıcısı olduğunu açıq şəkildə təsdiqlədi. Bundan sonra dünya mediası birmənalı şəkildə qeyd etdi ki, Türkiyə hazırda qlobal bazarda müstəqil təchizatçıdır və kimə və hansı şərtlərlə məhsul satdığına özü qərar verir.

Embarqodan ixraca

Diqqətçəkən və bizim üçün qürur doğuran bu məlumatlarla tanışlıqdan sonra ortaya belə bir sual çıxır: Türkiyənin hərbi-sənaye kompleksinin rolu necə dəyişdi?

1974-cü ilin yayı. Türkiyə komandosunun Kiprə daxil olmasından dərhal sonra ABŞ Ankaraya silah embarqosu tətbiq etdi. NATO üzvünün ordusu qəfildən F-104 təyyarələrinə ehtiyat hissələrindən, NATO kalibrli sursat və təyyarə mühərriklərindən məhrum edildi. Embarqo 1978-ci ilə qədər davam etdi və məhz bu uzun bir dönüşün başlanğıcını qoydu.

1980-ci illərin sonlarında satınalma və yerli istehsalın inkişafı siyasətinə məsul olan dövlət orqanı – Müdafiə Sənayesi Katibliyi (SSM, indi SSB) yaradıldı. F-16 qırıcıları üçün ofset proqramları başladı: amerikalılar təyyarələri satırdı, amma işlərin bir hissəsini – komponent istehsalı, yığım, kadr hazırlığı müqavilə öhdəlikləri çərçivəsində Türkiyəyə verildi. Bu tənzimləmə beynəlxalq səviyyədə ofset kimi tanınır və texnologiyanın alıcıya ötürülməsi üçün standart vasitə hesab olunur. Beləliklə, Ankarada dövlətə məxsus təyyarə istehsalçısı olan TAI (Türkiyə Aerokosmik Sənayesi – “Turkish Aerospace Industries”), hərbi elektronika istehsalçısı olan “Aselsan” və dövlətə məxsus sursat şirkəti olan MKE belə quruldu. 2000-ci illərə qədər Türkiyənin artıq 3 əsas sahədə öz texnologiya məktəbi var idi: hərbi elektronika, artilleriya sistemləri və qısa və orta mənzilli raketlər.

Növbəti sıçrayış birbaşa Azərbaycanla bağlı oldu: 2020-ci ilin payızı, Qarabağ. Türkiyənin Bayraktar TB2 hücum pilotsuz təyyarəsi Ermənistan hərbi karvanlarını, “Osa” hava hücumundan müdafiə sistemlərini və T-72-ləri hədəf alır. Bu kampaniyadan sonra PUA-lar “Türkiyə təcrübəsi” olmaqdan çıxdı və qlobal bazar kateqoriyasına çevrildi.

Dönüşü təsdiqləyən rəqəmlərə diqqət edək:

• 2016: 1,67 milyard dollarlıq hərbi ixrac;

• 2025: 10 milyard dollardan çox hərbi ixrac;

• 2026-cı ilin ilk 4 ayı: 2,87 milyard dollar (keçən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 28 faiz çox);

• 2025-ci ilin ixrac strukturu: raketlər və sursatlar – 3,7 milyard dollar, dronlar – 2,1 milyard dollar.

2026-cı ilin strukturu hələ rəsmi olaraq dərc olunmayıb, lakin Ticarət Nazirliyinin ilkin hesabatında eyni nisbətlər qeyd olunub.

Türkiyənin müdafiə sənayesi sahəsindəki bu sıçrayışı Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan may ayında İstanbulda çıxışı zamanı açıqlayaraq bildirdi ki, “biz 2025-ci ildə ilk dəfə olaraq illik müdafiə ixracında 10 milyard dolları keçdik. Aprel ayında müdafiə ixracatı 962 milyon dollar təşkil edib ki, bu da 2025-ci ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 28 faiz artım deməkdir. Bu ilin ilk dörd ayında ixrac 2 milyard 871 milyon dollara çatıb”.

Türkiyənin illik silah ixracının 10 milyard dolları İsrailin təxminən 2010-cu illərin ortalarında artıq əsas qlobal oyunçu hesab edildiyi səviyyədir. Bu kəskin dönüşə üç amil təsir etdi, üçüncüsü ən vacib amildir. Bunun səbəbini 1974-cü ilin travması izah edir: Ankara o vaxtdan bəri idxal asılılığından yanıqdan ehtiyat etdiyi kimi ehtiyat edir. Coğrafiya hara satmaq sualına cavab verir: Yaxın Şərq, Orta Asiya və Şimali Afrika bazarları əl altındadır. Lakin döyüşdə təsdiq olunmadan (Suriya, Liviya, Qarabağ, Ukrayna) “Bayraktar” bazardakı onlarla digər maraqlı regional kəşf kimi diqqətdən kənarda qalardı. İndi isə vəziyyət tamamilə fərqlidir.

Milli müdafiə sənayesinin yüksəlişi fonunda, Türkiyə şirkətləri Qərb tərəfdaşlarına göstərirlər ki, NATO-nun geniş çeşiddə məhsullara tələbatını təmin edə biləcəklər: pilotsuz uçuş aparatları, hava hücumundan müdafiə sistemləri, təhlükəsiz rabitə avadanlıqları, elektron müharibə texnologiyaları, dəniz sistemləri və sairə. Doğrudur, Türkiyə hələ də tam istehsal dövrünə (dizayn və prototipləmədən seriyalı istehsala qədər) çatmaqdan uzaq olsa da, artıq hərbi ehtiyaclarının 80 faizini öz resursları ilə ödəyir ki, bu da son illərdə əhəmiyyətli bir sıçrayışın əlamətidir.

Təsadüfi deyil ki, bu yaxınlarda Polşa mediasında Türkiyə Prezident Administrasiyasının Müdafiə Sənayesi İdarəsinin rəhbəri Heydər Görgün ilə bütün vacib məqamları açıq şəkildə izah edən müsahibə dərc olunub. “Türkiyə NATO-nun müdafiə sənayesi ekosistemində öz üzərinə daha böyük məsuliyyət götürməyə hazırdır. Müttəfiqlərimizə siqnalımız aydındır: güclü Türkiyə müdafiə sənayesi güclü Şimali Atlantika Alyansına bərabərdir”, - deyə milli müdafiə sənayesinin inkişafından məsul olan qurumun rəhbəri açıqlama verib. O, həmçinin vurğulayıb ki, Türkiyənin məqsədi NATO-nun çəkindirmə və müdafiəsinə daha effektiv töhfə vermək və özünü alyansın strateji tərəfdaşı kimi təsdiqləmək, yalnız etibarlı təchizatçı kimi deyil, həm də təlim, texniki xidmət, modernləşdirmə və lazımi şərtlər daxilində birgə istehsal və texnoloji əməkdaşlığa kömək edə bilməkdir. Rusiya mediası Heydər Görgünün bu açıqlamalarına şərh verərək, belə bir nəticəyə gəlirlər ki, “Ankara NATO sammitində yalnız hərbi potensialını nümayiş etdirmək üçün deyil, həm də alyansın Rusiya əleyhinə sərt bəyanatları fonunda Şimali Atlantika alyansının sənaye təchizat zəncirində mərkəzi halqa olmaq üçün istifadə etmək niyyətindədir”. Onlar etiraf edirlər ki, bunun üçün lazım olan milli infrastrukturun konturları həqiqətən formalaşır. “Cəmi 10 il əvvəl Türkiyənin hərbi ixracatı 1,67 milyard dollar təşkil edirdisə, 2025-ci ilin sonuna qədər bu rəqəm 10 milyard dollardan çox artıb və eksponensial olaraq artacağına zəmanət verir: təkcə bu ilin ilk dörd ayında onlar bir il əvvəlki vaxtın eyni dövrünə nisbətən 28 faiz çox olub”.

Düşünürəm, burada qəbahət olan bir şey yoxdur. Bəli, Türkiyə rəhbərliyi raket imkanlarının inkişafını ölkənin regional təsirini gücləndirməklə yanaşı, həm də özünün müdafiəsi üçün əsas vasitə kimi görür. Qərb aviasiya texnologiyasına məhdud çıxış və sanksiyaların davam edən riski nəzərə alınmaqla, Ankara yüksək dəqiqlikli raket sistemləri və pilotsuz zərbə sistemlərinin inkişafı ilə pilotlu aviasiyada potensial geriləməni kompensasiya etməyə çalışır. Bu silahlar Türkiyəyə özünün qeyri-nüvə strateji çəkindirmə arsenalını yaratmağa və hava gücünə müraciət etmədən potensial düşmən ərazisində əhəmiyyətli dərinliklərdəki hədəfləri vurmağa imkan verir.

Analitiklər bildirirlər ki, Ankara tədricən Avropanın müdafiə sənayesi bazasının müəyyən seqmentlərinə funksional inteqrasiyaya doğru irəliləyir - bu məqsəd iyul ayında keçirilən NATO sammitindən sonra xüsusilə aktuallaşıb. Bu prosesin ən bariz nümunəsi xüsusi diqqətə layiq olan Türkiyə-İtaliya əməkdaşlığıdır.

İtaliya Türkiyə mallarının ən böyük 5 idxalçısından biridir və son zamanlar, qismən Ankaranın aktiv diplomatiyası sayəsində iki ölkə arasında əməkdaşlığın miqyası xeyli genişlənib. Pilotsuz uçuş aparatları istehsalında lider olan Türkiyə şirkəti “Baykar”ın 2025-ci ildə “Piaggio Aerospace”i alması Türkiyə işgüzar dairələrini xeyli həvəsləndirib. Bu müqavilə, İtaliyanı, Türkiyənin müdafiə sənayesi potensialının, AB-Türkiyə münasibətlərindəki daha geniş siyasi gərginliyi həll etmədən Avropa sisteminə inteqrasiya oluna biləcəyini müəyyən etmək üçün bir növ “yürüş testi”nin əsas sınaq meydançasına çevirdi.

Bu ilin iyul ayında “Baykar” və İtaliya müdafiə sənayesi nəhəngi “Leonardo” arasında birgə müəssisə olan “LBA Systems”in yeni PUA olan “Astore Levante”ni təqdim etdiyi açıqlandı. Bu aparat Avropa ölkələri üçün “Bayraktar TB3”ün modifikasiyasıdır və Türkiyənin pilotsuz platformalarının Avropa sertifikatlaşdırma standartlarına və bazar şərtlərinə uyğunlaşmasını nümayiş etdirir. “Astore Levante”nin İtaliya aviasiya daşıyan gəmisi “ITS Cavour”da və ehtimal ki, amfibiya hücum gəmisi “ITS Trieste”də yerləşdiriləcəyi gözlənilir. Siyasi baxımdan bu, Ankara və Roma arasında əməkdaşlığın yalnız hərbi planlaşdırma elementlərini deyil, həm də sənaye siyasətində ortaq maraqları əhatə etmək üçün genişləndiyini nümayiş etdirir.

Onu da qeyd etmək lazımdır ki, Türkiyənin Avropa müdafiə sənayesi sisteminə inteqrasiya cəhdləri kontekstində İtaliya nümunəsi ən institusional, lakin yeganə nümunə deyil.

Madrid və Ankara arasında əməkdaşlıq Türkiyənin “Hürjet” təlim təyyarələrinin təkmilləşdirilməsi sahəsində inkişaf edir. Portuqaliya Türkiyənin dəniz platformalarını əldə edib. Lakin hətta bu hallarda belə, Qərb ekspertlərinin qeyd etdiyi kimi, Türkiyənin müdafiə şirkətləri “ümumavropa strukturu deyil, milli tərəfdaşlıq çərçivəsində Avropa imkanlarının inkişafını qəbul edirlər”.

Polşa Bayraktar TB2 pilotsuz uçuş aparatlarını alan ilk NATO üzvlərindən biri kimi elektron müharibə və dron əleyhinə sistemlərdə türk şirkətləri ilə əməkdaşlığı, alyansın şərq cinahının Türkiyə müdafiə sənayesi məhsullarına daha geniş marağını əks etdirir. Rumıniya dəniz proqramları və zirehli nəqliyyat vasitələrinin istehsalında Türkiyənin müdafiə şirkətləri ilə əməkdaşlığı dərinləşdirib.

Hətta Paris və Ankaranın münasibətlərinin mürəkkəb tarixinə baxmayaraq, Fransa da Türkiyənin müdafiə şirkətləri ilə əməkdaşlıq etməyə hazır olduğunu göstərir. 2026-cı ilin may ayında “Safran Electronics & Defense” və “Baykar” optoelektron sensorlar, naviqasiya sistemləri və idarəolunan sursatlar sahəsində müqavilə imzalayıblar. “Safran”ın “Euroflir” sistemlərinin planlaşdırılan inteqrasiyası Türkiyə platformalarına Avropa sensorları, elektronikası və silah sistemlərini daşımağa imkan verəcək, Avropa şirkətləri isə artıq çətin əməliyyat şəraitində sınaqdan keçirilmiş və ixraca hazır olan daha ucuz müdafiə sənayesi məhsullarına çıxış əldə edəcəklər.

Lakin bəzi ekspertlər hesab edirlər ki, Türkiyə-Avropa tərəfdaşlığının bu istisna təşkil edən nümunələrinin əhəmiyyəti şişirdilməməlidir. İtaliya nümunəsi istisna olmaqla, digərlərini çətin ki, meqalayihələr hesab etmək olar. Eyni zamanda, onların əhəmiyyəti Avropa Silahlı Qüvvələri tərəfindən getdikcə daha çox ehtiyac duyulan Türkiyənin spesifik məhsulları, xüsusən də pilotsuz sistemlər, dəniz inkişafı və elektron müharibə sahələrini inkişaf etdirməsidir.

Bütün bunlar birlikdə götürüldükdə, Avropa və Türkiyə müdafiə sənayesi sahələrinin ortaya çıxan yaxınlaşmasına işarə edir. Bu, çətin ki, AB-nin rəhbərlik etdiyi və ya NATO daxilində ayrıca ixtisaslaşmış bir struktur olsun. Əksinə, bu tərəfdaşlıq şəbəkəsi, birgə istehsal sazişi, satınalma müqavilələri, texnologiya transferləri və platformaya xas sövdələşmələrdir. Onun məntiqi praqmatikdir - Avropa dövlətlərinin tez bir zamanda tətbiq olunan imkanlara ehtiyacı var və Türkiyə şirkətləri səmərəli sistemlər, sahilboyu istehsal potensialı, döyüş təcrübəsi və birgə istehsala artan istək təklif edə bilirlər. Bu mənada, Türkiyə Avropa üçün bir növ “yaxın xaricə” çevrilir: coğrafi baxımdan hərbi təchizat zəncirlərinin dayanıqlılığını gücləndirmək üçün kifayət qədər yaxındır.

Rusiya mediası Türkiyənin müdafiə sənayesi bazarında bu yüksəlişini ciddi qısqanclıqla qarşılayır və Moskvanı bu məsələdə daha ayıq olmağa çağırır. Politoloq Mariya Kolesnikova “Mejdunarodnaya jizn” jurnalında dərc edilmiş məqaləsində qeyd edir ki, Rusiyanın maraqları kontekstində Türkiyə müdafiə sənayesinin böyüməsi qarışıq nəticələr vəd edir. “Rusiyanın Qara dəniz qonşusunun Qərb tərəfdaşları tərəfindən lazımi resurslar (əsasən maliyyə və maddi) təmin edilməsi həyəcan doğurur, çünki müstəqil sənaye qurmaq adı altında ölkəmizin cənub sərhədləri boyunca sürətli hərbiləşdirmə prosesi gedir. Bundan əlavə, Türkiyənin ixrac fəaliyyətinin sonrakı genişlənməsi birbaşa rəqabətə səbəb ola bilər”.

Rəqabətlə bağlı fikirlərində politoloqla hardasa razılaşmaq olar. Həqiqətən, Ankaranın tərəfdaş şəbəkəsi genişlənir. Hətta genişlənmə bu yaxınlara qədər Rusiyanın müstəsna maraqlarının orbitində hesab edilən bazarlara doğru gedir. Son illərdə Türkiyə hərbi-texniki əməkdaşlıq haqqında təxminən 90 hökumətlərarası müqavilə imzalayıb ki, bu da SSRİ-nin 1960-1970-ci illərdə Qoşulmama Hərəkatı ölkələri ilə topladığı aktivlərlə müqayisə edilə bilər. Səudiyyə Ərəbistanı – Türkiyənin “Akıncı” hücum PUA-larının istehsalını lokallaşdırılması, “PARS ALPHA” zirehli maşınları, “Aselsan”ın “Nurol” təkərli maşınları üçün qüllə modulları texnologiyasının verilməsi. İndoneziya – “KAAN” üçün müqavilə. Qazaxıstan – “Anka” kəşfiyyat PUA-ları üçün müqavilələr. Rusiya silahlarının uzun müddət nümayişi və bazarı olan Əlcəzair belə 2025-ci ildə türk dronlarını alıb.

Rusiyalı politoloq həmçinin bildirir ki, Ankara NATO ilə Rusiya arasındakı aralıq mövqeyindən, siyasi və strateji həmrəyliyə diqqət yetirmədən və işgüzar münasibətlərin prioriteti qaydasına əməl etmədən, məhsullarını yeni bazarlara təqdim etməyə və öz praqmatik məqsədlərinə çatmağa doğru irəliləməyə imkan verən bir resurs kimi istifadə edir.

Reallıq bundan ibarətdir ki, Türkiyə Rusiya üçün artıq çevik biznes modelinə malik rəqibdir: Qərb ölkələrindən daha aşağı qiymətlər, amerikalılardan daha az siyasi təzyiq və rus təchizatçılarından daha sürətli lokallaşdırma. Rusiya hərbi-sənaye kompleksi indi öz cəbhəsinə diqqət yetirir və ixracdaxili təchizata mane olmayacaq dərəcədə məhdudlaşdırılıb. Bu, türk istehsalçıları üçün daha geniş üfüqlərə çıxmaq üçün bəlkə də bir şansdır. Çünki Ankaranın məhsul növləri siyahısı ilə dayandığı qapı, bir vaxtlar Moskvanın açarını saxladığı qapının eynisidir. Lakin o qapının açarları indi Türkiyənin əlinə keçir.

Amma Türkiyənin müdafiə sənayesi sahəsində sadaladığımız uğurlar hələ o demək deyil ki, qardaş ölkənin bu sahədə problemləri yoxdur. Türkiyənin qlobal silah bazarında müstəqil oyunçu kimi getdikcə daha iddialı şəkildə ortaya çıxmasına baxmayaraq, onun müdafiə sənayesi, ən azı orta müddətdə diqqət tələb edən bir sıra çətinliklərlə üzləşir. Əvvəla, ölkənin yalnız öz resurslarına güvənməsinə mane olan idxal komponentlərindən davamlı olaraq asılılığını vurğulamaq lazım gəlir. Bundan əlavə, təcrübənin göstərdiyi kimi, mütəxəssis çatışmazlığı kəskin olaraq qalır. Sənaye fəal şəkildə inkişaf etsə də, irimiqyaslı layihələrin həyata keçirilməsi üçün zəruri olan yüksək ixtisaslı kadrların çatışmazlığı ortadadır. Rəqəmlər ictimaiyyətə açıqlanmasa da, hökumətyönlü media bu faktı tamamilə görməzdən gəlməyə üstünlük versə də, müxalifət dairələri perspektivli istedadların digər ölkələrə, ilk növbədə əməkhaqqının xeyli yüksək olduğu Cənubi Koreya və BƏƏ axınını göstərirlər. Həmçinin qeyd etmək lazımdır ki, rəqabət qabiliyyətini qorumaq üçün məhsul çeşidinin daim yenilənməsi və qlobal təhlükəsizlik siyasətindəki dəyişikliklərə uyğunlaşma tələb olunur. Hələ ki, inkişaf etməkdə olan Türkiyə mühəndislik məktəbinin bazası heç də həmişə buna imkan vermir.

Doğrudur, kadrlar haqqında məlumat verilməyən bir sahədir. Heç bir açıq mənbə kadr axını ilə bağlı dəqiq rəqəmlər təqdim etmir ki, bu da özlüyündə normaldır. Bəzi mənbələr bildirirlər ki, Türkiyə universitetlərində müdafiə və aerokosmik mühəndislik proqramlarını 2024-cü ildə təxminən 4 min mütəxəssis bitirib ki, bu da illik 28 faiz artım iddia edən bir sənaye üçün çox azdır. “Aselsan” və “TAI”da mühəndislərin maaşları 2022-2025-ci illər arasında lirə ilə ifadədə təxminən 3 dəfə artsa da, məzənnə dəyişkənliyi səbəbindən dollarla ifadədə yalnız 20-25 faiz artıb. Bu fərq BƏƏ-yə və Cənubi Koreyaya axını izah edən əsas səbəblərdəndir.

Bütün bunlara baxmayaraq, son 20 ildə Türkiyə silah alıcısından silah satıcısına çevrilib. İndi isə mühərrik məsələsi gəlir: əgər TF35000 aviasiya mühərriki həqiqətən 2032-ci ilə qədər “KAAN”a uyğun gələrsə, ölkə hələ sahib olmadığı şeyə - tamhüquqlu strateji aviasiya proqramına sahib olacaq. Bundan sonra Türkiyə hərbi-sənaye kompleksi ən yüksək səviyyəli milli müdafiə sənayesi qurumları sırasına qoşulacaq. Əgər mühərrik daha beş-yeddi il gecikdirilərsə, bu, aviasiya proqramları üçün normaldır, Ankaranın hazırda izlədiyi bazarlarda yeni oyunçular ortaya çıxacaq: Hindistan, Koreya və BƏƏ. Ümid edirik ki, Türkiyə mövqeyini əldən verməyəcək.

İlqar RÜSTƏMOV,
XQ-nin siyasi analitiki