Üç qəpiklik dəyər

Yeni sikkələr lazımdırmı?

Azərbaycan Mərkəzi Bankı (AMB) yenin 3 qəpik nominalında sikkələri dövriyyəyə buraxıb. Tənzimləyicinin bildirdiyinə görə, sikkə “mövcud ehtiyatlar və dövriyyə ehtiyacları nəzərə alınmaqla” dövriyyəyə buraxılıb. Bildirilir ki, qəpiklərin dizaynı da dəyişib - onların üzərində Azərbaycanın Dövlət gerbi və buraxılış ili də daxil olmaqla, yeni elementlər peyda olub.

Qalan hər şey dəyişməz qalıb, ona görə də bütövlükdə yeni 3 qəpiklik sikkə tədavüldə olan eyni nominallı pulun qalan hissəsindən heç də fərqlənmir. Bununla belə, vətəndaşları və mütəxəssisləri başqa bir şey narahat edir: son illərin yüksək inflyasiyası qəpikləri “yeyib”, ona görə də onlar prinsipcə lazımdırmı?

Burada təbii olaraq, nəzərə almaq lazımdır ki, yerli pərakəndə şəbəkələr israrla 1, 3, 5 qəpiklik puldan istifadə edir. Məhsulun qiyməti prinsipcə yuvarlaqlaşdırılmadığı üçün onlar mütləq qiymət etiketlərində mövcuddur. Müştərilərin sözlərinə görə, bu, onların narahatlığına səbəb olur. Çünki birincisi, onlar hər dəfə mağazaya gedəndə üç-beş qəpik axtararaq pullarını çeşidləyib pul kisələrində “lazımsız” pul axtarmaq istəmirlər. İkincisi, bir çox insanlar bu qəpikləri kassada qoyurlar.

Prinsipial alıcılar bilərəkdən xırda pullar yığıb mağazalara verirlər. Necə ki, onu aldığımız yerə qaytarırıq. Lakin əhalinin əksəriyyəti bank kartı ilə ödəniş etməklə bu problemi özləri həll edir. Çoxları etiraf edir ki, pərakəndə satış şəbəkələrində də qiymət etiketlərini ödəmək üçün bank plastik kartından istifadə edirlər, çünki, burada əlavə üç, hətta bir qəpik də ödəməli olurlar.

1.99 AZN və ya 2.84 AZN kimi qəribə qiymətlər yalnız böyük pərakəndə satış şəbəkələrində geniş istifadə olunur. Kiçik mağazalar və apteklər "normal" qiymət cədvəli təyin edirlər, lakin qanunla tələb olunduğu üçün vətəndaşlardan qəpiklər də qəbul etməyə məcburdurlar.

Bu arada ekspertlər tədavüldə 1, 5, 10 və 20 manatlıq əskinasların kifayət qədər olmadığını qeyd edərək ticarət müəssisələrinin və alıcıların rahatlığı üçün 2 və 3 manatlıq əskinasların dövriyyəyə buraxılmasını təklif edirlər. Bu gün 1 manatdan 5 manata qədər olan əskinaslarda başqa pul vahidləri yoxdur və bu, müəyyən çətinliklərə səbəb olur.

Bank-maliyyə eksperti Əkrəm Həsənov da problemə toxunub: “Şəxsən mən taksilərdə və ya digər xırda ödənişlərdə çətinlik çəkirəm, çünki bəzən 20 manata da heç bir xırda olmur”.

Öz növbəsində iqtisadçı ekspert Rauf Qarayev AYNA-ya deyib ki, cəlbedici qiymət etiketləri görüntüsü yaratmaq üçün kiçik dəyişikliklərdən istifadə edən iri pərakəndə satış şəbəkələri üstünlük qazanır: “İri sahibkarlar qiymətləri yuvarlaqlaşdırmayaraq, qəpiklərlə qiymət cədvəllərini yazmaqla, insan psixologiyası ilə oynayaraq alıcı cəlb etməyə çalışırlar. Çünki 1.99 manat 2 AZN-dən daha cəlbedici görünür. Müştərilər bir neçə əşya almaqla pula qənaət edəcəklərinə inanaraq bu hiyləyə qapılır”.

O da diqqət çəkir ki, pərakəndə satış şəbəkələrində belə, nağd pul heç də həmişə olmur və müştərilərə əvəzində bir qutu kibrit və digər xırda əşyalar almaq təklif olunur. Bir çox insanlar lazımsız şeylərdən imtina edir və qəpikləri kassada qoyurlar. Nəticədə biznes qazanır, çünki mağazalar gündə çoxlu sayda müştəriyə xidmət edir və bir çox müştərilər bu qəpiklərlə məşğul olmaq istəmir, mağazada qəpik-quruş pul qalır.

Ümumiyyətlə, iqtisadçıların fikrincə, qiymətlərin qalxması və pulun alıcılıq qabiliyyətinin aşağı düşməsi şəraitində AMB-nin üç qəpiklik sikkələrin buraxılması ilə bağlı qərarı mövcud ehtiyacdan xəbər verir. Tələbat böyük pərakəndə satış şəbəkələri tərəfindən diktə olunur, buna görə də gündəlik istifadə üçün əlverişsiz olan kiçik sikkələr hələ də ciblərdə və pul kisələrində yaşayır. Bundan əlavə, nağdsız ödənişlərin populyarlaşmasına baxmayaraq, bir çox vətəndaşlar, əsasən də pensiyaçılar nağd pula üstünlük verirlər.

Baxmayaraq ki, praktiki nöqteyi-nəzərdən nağdsız ödənişlər onlara xərc və ya problem mənbəyi deyil. Əsasən nağdsız ödənişlər zamanı qəpiyə qədər dəqiq qiymətlərdən istifadə etmək məntiqlidir. Söhbət nağd ödənişlərdən gedirsə, onlar istehlakçının xeyrinə yuvarlaqlaşdırılılmalıdır. Çünki bu, kassada sikkələr saxlamaqdan daha asandır. Ancaq yerli pərakəndə satış şəbəkələri satışdan qazanc əldə etmək üçün fərqli bir yanaşma tətbiq edirlər, xüsusən də onların vəziyyətində bir qəpik həqiqətən manatı bütövləyir. Amma, bunu alıcılar haqqında demək olmaz.