Ukrayna üçün minimum itki Krımın itirilməsidir POLİTOLOQ

Donald Tramp Putin və Zelenskini sülh masasına oturda biləcək

Rusiya üçün də maksimum güzəşt Donbas ərazisinin hansısa statusla, xüsusi hüquqlarla Ukraynaya qaytarılmasıdır

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Rusiya lideri Vladimir Putinlə telefonla danışdığını bildirib. Tramp detalları və Putinlə neçə dəfə danışdığını açıqlamayıb. Bununla belə, o vurğulayıb ki, Vladimir Putin döyüş meydanında qətliama görə narahatdır: “O, insanların ölməsinin dayandırmasını istəyir. Bütün bu ölülər... Gənc, gözəl insanlar. Onlar sizin övladlarınız kimidirlər, artıq iki milyondur (ölənlərin sayı – red.) - və heç bir səbəb olmadan”. Tramp bir daha təkrarlayıb ki, 2022-ci ildə prezident olsaydı, bu üç illik müharibə heç vaxt baş verməzdi: “Mənim Putinlə həmişə yaxşı münasibətim olub. Bayden ölkəmiz üçün biabırçılıq idi. Tam biabırçılıq”. Tramp iddia edib ki, onun müharibəni bitirmək üçün konkret planı var: “Ümid edirəm ki, bu, tez baş verəcək. İnsanlar hər gün ölür. Ukraynadakı bu müharibə çox dəhşətlidir. Mən bu lənətə gəlmiş işə son qoymaq istəyirəm”. Təyyarənin göyərtəsindəki ofisində ona qoşulan milli təhlükəsizlik müşaviri Mayk Uoltsa müraciət edən ABŞ prezidenti deyib: “Gəlin bu görüşləri keçirək. Onlar görüşmək istəyirlər. İnsanlar hər gün ölür. Gənc, yaraşıqlı əsgərlər ölür. Gənc oğlanlar, mənim oğlanlarım kimi… Hər iki tərəfdən. Döyüş meydanında”. Kremlin mətbuat katibi Dmitri Peskov Rusiya Prezidenti Vladimir Putin və ABŞ Prezidenti Donald Tramp arasında baş tutan telefon danışığı ilə bağlı şərh verməkdən imtina edib. Peskov jurnalistlərə açıqlamasında bu xəbəri nə təsdiq, nə də təkzib edə biləcəyini deyib: “Vaşinqtonda administrasiya öz işini açdıqca, bir çox fərqli kommunikasiyalar ortaya çıxır. Və bu kommunikasiyalar müxtəlif kanallar vasitəsilə həyata keçirilir. Təbii ki, bu ünsiyyətlərin çoxluğu fonunda şəxsən mən nəyisə bilmərəm, nədənsə xəbərsiz ola bilərəm. Ona görə də bu halda mən bunu nə təsdiq, nə də təkzib edə bilirəm”.

Politoloq Turab Rzayev bildirib ki, D.Trampın bəzi ölkələrdə biznesi olduğundan, dünya liderləri ilə də yaxşı münasibətləri olub. Siyasi şərhçi qeyd edib ki, Tramp Putinlə şəxsi münasibətlərini qabardır: 

"Bu, həm də diplomatik dildir. Ancaq diplomatiyada "amma"dan sonrakı hissə maraqlıdır. Tramp Baydendən fərqli olaraq, Rusiyaya qarşı daha sərt sanksiyalar tətbiq etmək, ciddi hərbi-siyasi gedişlər etmək iqtidarındadır. Kifayət qədər cəsarətli bir şəxsdir. Həqiqətən də dediyini edə bilər. Trampın Rusiyadan əsas istəyi sülhdür. Amma sülh ilə bağlı Rusiya rəhbərinin də öz istəkləri var. Ona görə də "yaxşı münasibətlər"in olmasına baxmayaraq, Tramp Putinə qarşı ciddi təzyiqlər edəcək. Yəqin ki, Zelenski üzərində də təzyiq olacaq. Faktiki olaraq Tramp burada iki tərəfi də öz “yol xəritəsi”nə məcbur etmək fikrindədir. Sülh üçün danışmaq çox tezdir, əgər ortada atəşkəs olacaqsa, iki tərəf ortaq mövqeyə gəlməlidir". 

Ekspert vurğulayıb ki, danışıqlarda Krım müzakirə mövzusu olmayacaq. Çünki Krım Rusiya üçün "qırmızı xətt"dir, tarixi-siyasi, mənəvi əhmiyyəti var: 

"Şəxsən, Prezident Vladimir Putin üçün böyük əhəmiyyəti var. Putin özünü Krımın "yeni fatehi" kimi təqdim edir. Hətta bununla bağlı metal pullar da dövriyyəyə buraxılmışdı. Müzakirə yəqin ki, Donbasla bağlı gedəcək. Rusiya həmin bölgədə özünə ilhaq etdiyi 4 vilayəti istəyir. Moskvanın atəşkəs şərtinə görə, ona əlavə torpaqlar da verilməlidir. Məsələn, Zaporejye və Xerson vilayətinin qalan əraziləri verilməlidir. İstəyir ki, maksimum nəsə əldə etsin. Ukrayna isə tamamilə rus qoşunlarını öz sərhədlərindən çıxarmaq istəyir. Hətta Krımı da geri tələb edir. Düşünürəm ki, Krımın Rusiyada qalması, Donbas bölgəsinin isə hansısa şərtlər daxilində dondurulması mümkündür. Yəni münaqişə belə həll oluna bilər, daha doğrusu, məhəlli xarakter ala bilər. Rusiya rəsmi olaraq Ukraynanın ərazi bütövlüyünü tanıyaraq oradan çıxa bilər. Ukrayna parçalanmaya bilər. Faktiki olaraq Cənubi Osetiyanı itirməsi Gürcüstanı parçalamadı. Qarabağın 30 illik işğalı da Azərbaycanı parçalaya bilmədi. Sadəcə, dondurulmuş münaqişədən söhbət gedir. Hansısa dövrdə federallaşma ola, sözügedən ərazidə ruslara müəyyən statuslar verilə bilər".

T. Rzayev qeyd edib ki, indiki halda müharibənin tam dayandırılması Donald Trampa da lazım deyil: 

"Münaqişənin konservləşdirməsi həm də Ukrayna üçün bir şans yaradır. Kiyev 5-10 il sonra Rusiyanın zəifləməsindən, beynəlxalq geosiyasətdə yaranmış daha uyğun vəziyyətdən istifadə etməklə problemi çözə bilər. Amma hesab edirəm ki, Ukrayna üçün minimum itki Krımın itirilməsidir. Rusiya üçün də maksimum güzəşt Donbas ərazisinin hansısa statusla, xüsusi hüquqlarla Ukraynaya qaytarılmasıdır. İstənilən halda vurğuladıqları hər iki ölkənin siyasi elitasında böyük çaxnaşmaya səbəb olacaq. Təbii Kreml rəhbərinə sual edəcəklər ki, milyondan çox insan niyə, nəyin uğruna həyatını itirdi? Niyə qardaş Ukrayna xalqına qarşı qırğınlar törətdik? Zelenskiyə deyəcəklər ki, əgər Krımın işğalı ilə barışacaqdınsa, Moskva ilə danışıqlara girəcəkdinsə, o halda niyə Ukrayna viran edildi? Ukrayna əhalisinin yarıdan çoxu ölkədə deyil".