Uşaqlar üçün ekran müddətinə məhdudiyyət qoyulsun TƏKLİF

Avstraliya hökuməti sosial media platformalarına 10 dekabr tarixindən etibarən 16 yaşdan kiçik istifadəçilərin xidmətlərə girişini tamamilə bloklamaq üçün “məqbul tədbirlər” tətbiq etməyi tapşırıb.

Mövzu ilə bağlı Bakıvaxtı.az-a danışan sosioloq Üzeyir Şəfiyev bildirib ki, təkcə Avstraliyada deyil, dünyanın bir çox ölkəsində analoji məhdudiyyətlər mövcuddur. Lakin onun fikrincə, sosial mediaya çıxışın tam qadağan olunması doğru yanaşma deyil.

Üzeyir Şəfiyev: Gəncləri bundan məhrum etmək düzgün olmaz

“Sosial şəbəkələrdə süzgəc mexanizmlərinin və filtrlərin tətbiqini, eləcə də fəaliyyətini tənzimləyən qanunun qəbulunu dəstəkləyənlər çoxdur. Həmin qanun isə istifadəçilərə maarifləndirmə yolu ilə çatdırılmalıdır ki, onlar nəyi istifadə etməyin mümkün olduğunu, nəyi olmadığını aydın dərk etsinlər”.

Sosioloqun sözlərinə görə, qanun qəbul edildikdən sonra süzgəc və filtr sistemləri tətbiq olunarsa, yeniyetmələrin, gənclərin və ailələrin sosial şəbəkələrdə zərərli paylaşımlarla, delinkvent və deviant, hüquq və əxlaq normalarına zidd məzmunlarla qarşılaşma riski minimuma enəcək.

“Hesab edirəm ki, qadağadan çox bu model daha səmərəlidir. Çünki sosial şəbəkələrdən düzgün və faydalı istifadə qaydaları var. Gəncləri bundan tamamilə məhrum etmək doğru olmaz”.

Məsələnin hüquqi tərəflərini şərh edən hüquqşünas Ayxan Məmmədli isə bildirib ki, Avstraliyada qəbul edilən qərar rəqəmsal təhlükəsizliyin gücləndirilməsi məqsədi daşıyır və həmin ölkənin milli qanunvericiliyinə uyğun şəkildə həyata keçirilir.

Onun sözlərinə görə, Azərbaycanda da analoji məhdudiyyətin tətbiqi hüquqi baxımdan mümkündür, lakin bunun üçün bir sıra normativ dəyişikliklər tələb olunur:

“İlk növbədə Konstitusiyada təsbit edilən fikir və məlumat azadlığı balanslaşdırılmalıdır. Belə məhdudiyyət yalnız uşaqların təhlükəsizliyinin təmin olunması və ictimai maraqların qorunması ilə əsaslandırıla bilər. Bununla yanaşı, ‘İnformasiya, informasiyalaşdırma və informasiyanın mühafizəsi haqqında’ Qanuna dəyişiklik edilərək yaş məhdudiyyətlərinin tətbiqi üçün hüquqi baza formalaşdırıla bilər”.

Ayxan Məmmədli: Qanunvericilik təşəbbüsü hökumət və ya deputatlar tərəfindən irəli sürülə bilər

Hüquqşünas əlavə edib ki, “Uşaqların hüquqları haqqında” Qanuna rəqəmsal mühitdə uşaqların müdafiəsini əhatə edən ayrıca müddəalar daxil edilə bilər. Sosial media platformalarının fəaliyyətinin tənzimlənməsi məqsədilə istifadəçi yaşının doğrulanması öhdəliyinin müəyyən olunması da vacibdir.

Onun fikrincə, yaşın identifikasiyası üçün texnoloji alqoritmlər və verifikasiya sistemləri hüquqi mexanizmlər vasitəsilə təsbit edilməlidir. Platformalar üçün nəzarət və icra sanksiyaları müəyyən edilməli, İnzibati Xətalar Məcəlləsinə, zərurət yaranarsa, Cinayət Məcəlləsinə də müvafiq əlavələr edilməlidir.

Məmmədlinin sözlərinə görə, prosesin effektivliyi üçün dövlət qurumları – xüsusilə Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi, həmçinin Təhsil Nazirliyi – monitorinq mexanizmlərini gücləndirməlidirlər. Eyni zamanda internet provayderlərinə yaş məhdudiyyətlərinin texniki tətbiqi ilə bağlı öhdəlik verilə bilər.

O qeyd edib ki, beynəlxalq təcrübənin öyrənilməsi hüquqi mexanizmlərin daha səmərəli qurulmasına müsbət təsir göstərəcək. Bu zaman valideyn məsuliyyətinin gücləndirilməsi də mühüm məsələlərdən biridir.

“Yaş yoxlaması zamanı toplanan məlumatların təhlükəsizliyi xüsusi diqqət tələb edəcək. Hüquqi mexanizmlər uşaqların rəqəmsal hüquqlarını məhdudlaşdırmadan, əksinə onları qorumağa yönəlməlidir. Belə məhdudiyyətlərin tətbiqi yalnız geniş ictimai müzakirələrdən sonra mümkündür. Qanunvericilik təşəbbüsü hökumət və ya deputatlar tərəfindən irəli sürülə bilər. Milli Məclisdə müzakirələrdən sonra qəbul olunacaq hüquqi dəyişikliklər bunun üçün əsas yaradacaq”.

Zeynəb Rzayeva