Uşaqlara “bir az oyna, sonra dərslərini et!” deməyin

Uşaqlarda iradə yorğunluğu yaratmayın!

Ulduz Əliyeva

Jurnalist pedaqoq

“Günəş” Uşaq Akademiyasının təsisçisi, direktoru

Uşaqlar ailənin, xalqın, dövlətin ən qiy­mətli sərvətidir. Bu qiymətli sərvə­ti fiziki və mənəvi cəhətdən sağlam, cəmiyyətə faydalı vətəndaş, Vətənə sadiq övlad kimi bö­yütmək çətin və məsuliyyətli olduğu qədər də şərəflidir. Əgər gələcəyimizi bu günün uşaq­larına əmanət ediriksə, onların düzgün tər­biyə olunması, hansı ideyalara qulluq etməsi hər birimizi ciddi düşündürməlidir. Ona görə də uşaqlara hər zaman diqqət və qayğı göstə­rilməli, onların düzgün tərbiyə olunmalarına, qarşılaşdıqları problemlərin aradan qaldırıl­masına, xüsusi diqqət yetirməlidir. Axı uşaqlar dövlətin gələcəyi, dayağıdır. Əgər biz gələcəyi­mizi gülüstana çevirmək istəyiriksə, bağımız­ da olan hər bir çiçəyə qulluq göstərməliyik. Hər bir insan xoş ətirli bir çiçəkdir. Bu çiçəyi böyüdənlər isə valideynlərdir.

Bəzi ailələrdə hər zaman olduğu kimi valideynlərin doğru bildiyi yalnışlar uşaqların düzgün istiqamətlən­dirilməməsinə yol açır. Sözsüz ki, hər bir valideyn istə­yir ki, övladını düzgün tərbiyə etsin. Lakin valideynlərin doğru bildiyi yalnışlar uğursuz nəticələr verir. Daha sıx rastlaşdığımız məqmlardan biri haqqında yazacağam.

Valdeynlər bəzən düşünür ki, uşaqlara “biraz oyun oy­na, sonra dərsinlə məşğul ol!” dedikdə doğru etmiş olurlar. Bu zaman uşaq telefon və ya komputer arxa­sına keçir oyun oynamağa başlayır. Valdeyin düşünür ki, uşaq oyun oynadıqdan sonra dərslərini daha fəal ye­rinə yetirəcək. Lakin bu heç də belə deyil, uşaq məktəb­dən gəldikdən sonra oyun oynadıqda iradəsi yorulur, diqqətdağınıqlığı yaşamağa başlayır. Təcrübələr göstə­rir ki, hətta idmanla məşğul olduqdan sonra dərs çalış­mağa başlmaq da doğru deyildir. Çünki iradəsi yorğun uşaq ikinci çalışmanı uğursuz edir. Uşaqlar çox zaman valdeynlərini aldadır və ya onların fikirlərindən istifadə edir.

Məsələn: “Ana bir az dincəlim, son­ra dərslərimi edim” cümləsi ilə uşaq valideyndən istifadə edir. Uşaq yor­ğun deyil. Lakin o “dincəlim” dediyi, oyun oynadığı zaman yorulacaqdır. Bu səbəbdən də uşaqların dərs ça­lışmasından öncə hər hansı bir işlə məşğul olması düzgün deyil.

Əgər bir uşaq məktəbdən gələn kimi, böyük həvəslə və ya sürətlə komputer yaxud telefonla oyun oynamağa başlayırsa, deməli o, eyni sürət­lə məktəbdən gələn kimi, dərslərini çalışmaq gücündədir..

UŞAQLARIN DƏRS MASASI NECƏ OLMALIDIR?

Diqqətdağınıqlığının ilkin səbəblərindən biri də lazım­sız əşyaların, hərəkətlərin çoxluğudur. Dərs çalışma masası üzərində çalışılacaq dərs kitab və dəftərindən başqa heç bir şey olmamalıdır.

MÜŞAHİDƏ

Hər hansı bir kitabxananın oxu zalında əyləşib, kitab oxumaq və ya bir neçə səhifəsini gözdən geçirmək da­ha yaddaşda qalıcı olur. Çünki orada diqqətdağınıqlı­ğı yaradan heç bir şey yoxdur, orada iradə yorqunluğu yaranmır. Uşaqlara “oyun oynama” demək olmaz. Beləliklə bunu qədərində və düzgün demək lazımdır. Bir uşaq komputerlə məşğul olduğu həmin masada dərs çalı­şırsa bu düzgün deyildir. Bu zaman diqqətdağınıqlığı və iradə yorğunluğu yaranır. Fərqli yerlərdə oyun oy­namaq və dərs çalışmaqla məşğul olmaq uğurlu nəti­cələr verir.

Uşaqlarda diqqətdağınıqlığını yaradan cümlələrdən biri də valideynlərin “Riyaziyyat (hər hansı bir fənndən, riyaziyyat şərti olaraq yazılıb) dərsindən yoruldunsa, başqa dərslə məşğul ol.” Valideyn bu zaman övladı­na yaxşılıq etmir. Çünki riyaziyyat fənni ilə yüklənmiş diqqət və beyin ən fəal halında dayandırılıb istiqamə­tini dəyişmiş olur. Bu heç də yaxşı hal deyil. Riyaziy­yata aid bir tapşırıq həll edən uşağın beyni çalışdığı məsələ üzrə yüklənərək onun həlli üçün çalışır. Bu ça­lışmanın qarşısını almaq düzgün deyildir. “Yoruldunsa başqasına keç” deməklə fəal çalışma prosesi yaratmaq mümkün deyil. Çünki fəaliyyətdə olan bir çalışmanı da­yandırıb, digər çalışmaya başlamaq heç də düzgün de­yildir. Uşaqlara təsirinə gəldikdə isə bu çox mənfi təsir edərək iradə və zehni yorğunluqla nəticələnir.

Uşaqların iradəsini də uşaqlıqdan tərbiyə et­mək, onların gələcəkdə qətiyyətli və özünə gü­vənən bir insan kimi formalaşmasına böyük tə­sir edir. Bu uğuru qazanmaq isə valideyndən və müəllimdən böyük səbr və sevgi tələb edir. Bu sevgi və səbri göstərən valideyn və müəllim isə vətənini və xalqını sevən insanlardır.