Uşaqların tərbiyəsi zamanı etdiyimiz SƏHVLƏR

Hər bir nəslin nümayəndələri dünyaya gətirdikləri övladlarına qarşı fərqli tərbiyə üsullarından istifadə edir. Bu da bir sıra hallarda konfiliktlərə səbəb olan məsələyə çevrilir.

Modern.az müxtəlif dövrlərdə valideynlərin uşaqlara qarşı səhv tərbiyə üsullarını araşdırıb.

Müşahidələr göstərir ki, ənənəvi ailələr yetişdirdiyi uşaqlara sevgini açıq şəkildə göstərə bilmir. Kiçik yaşlarda sevgini daha açıq şəkildə göstərə bilən valideynlər (xüsusilə ata), illər keçdikcə övladlarına qarşı daha sərt mövqeydə olurlar. "Uşaqlara sevgini açıq şəkildə göstərmək onları ərköyünləşdirir" kimi ortaq bir müdafiə dil ilə valideynlər vicdanlarını rahatlaşdırır və uşağın sevilməsi əsasən yatmazdan əvvəlki zamana saxlanılır. Bu yolla böyüklər, uşaqlarını əslində sevdiklərini özlərinə sübut edirdilər, çünki onlar, əslində, övladlarını sevirlər, lakin uşağın sevildiyini bilməyini vacib saymır, hətta valideynlər üçün övladlarının sevgini hiss etməsi təhlükəli hesab olunur.

Ənənəvi ailələrdə kiçiklərin böyüklərə qarşı çıxması, “yox” deməsi və fərqli fikir bildirməsi qəbul edilmir. Uşaqların böyüklər yanında cəmiyyətin formalaşdırdığı streotiplər çərçivəsində davranması vacib və əsas mədəniyyət göstəricisi kimi hesab olunur.

Övladlarına bu cür yanaşan valideynlərin uşaqları müasir dövrdə ailə başçısı olduqda, özlərinə qarşı edilən və səhv hesab etdikləri tərbiyə üsullarını övladları üzərində həyata keçirmir, yeni tərbiyə üsulları öyrənir və tətbiq etməyə çalışırlar.

Müasir valideynlər, uşaq tərbiyəsində həddindən artıq qoruyucu və müdaxiləçi bir mövqe sərgiləyir, uşağın ən kiçik problemlə qarşılaşmaması, heç bir çətinlik çəkməməsi əsas prioritet hesab olunur. Məsələn onların övladları dostları ilə dalaşmamalı, yıxılmamalı və heç vaxt pis söz işlətməməlidir, uşağın həyatında yolunda getməyən hər şeyə dərhal müdaxilə edilməlidir. Bir sözlə müasir ailələr uşaqlarının mütləq ideal şəkildə, tam və mükəmməl formada yetişdirilməli olduğuna inanırlar

Bundan əlavə, uşaq hər məsələdə mütləq razı salınmalıdır. Ondan müəyyən bir davranış gözlənilirsə, bu ancaq onun razılığı alınaraq həyata keçirilməlidir, bunun yolunu isə uşaqlara davamlı izahat vermək olduğunu hesab edirlər. Əgər verilən izaha dair əlavə suallar verilərsə, sual yenidən cavablandırılmalıdır. Çünki müasir ailələr inanırlar ki, uşaq razı salınmadan bir şeyə məcbur edilərsə, bu onun dünyasında dağıdıcı təsir yaradar. Uşaq davamlı fikir dəyişdirsə, valideynləri yorsa da, mütləq onun razı qalacağı ifadələr işlədilməlidir.

Uşaq mütləq mütəxəssisə aparılmalıdır. Mütəxəssisə getməmək ayıb və yanlış hesab edilir, pis valideynlik nümunəsi kimi qiymətləndirilir. Amma əslində, mütəxəssisə getmək də bu prosesi həmişə həll etmir, çünki əsas məqsəd problemi həll etmək deyil, sadəcə "yaxşı valideyn rolu"nu oynamaqdır. Hətta bəzi hallarda bir mütəxəssis kifayət etmir, müxtəlif mütəxəssislərə gedərək, yalnız valideynlərin istədiyini eşitmək əsas hədəfə çevrilir. Əgər mütəxəssis istənilən fikri səsləndirirsə, o, ən yaxşı mütəxəssis hesab edilir.

Müasir ata və analar uşağın qidalanmasından yatma saatlarına, məktəbindən evdəki otağına qədər hər şey mükəmməl olması vacib hesab edilir. Heç bir detal gözardı edilməməlidir. Məktəblə davamlı əlaqədə olmaq vacibdir. Hətta hər gün müəllimlə əlaqə saxlanmalı, uşağın neçə qaşıq yemək yediyi, xoşbəxt olub-olmadığı, neçə dəfə öskürdüyü, dostları ilə münasibətləri kimi "son dərəcə mühüm" məsələlər barədə məlumat alınmalıdır. Bu da yetərli deyil, axşamlar uşaqlarla "yaxşı ünsiyyət qurmaq və paylaşım etmək" məqsədilə davamlı suallar verilməlidir. Əgər uşaq bu suallara cavab verməzsə, bu, onun ciddi bir problemini gizlətdiyi anlamına gələ bilər.

Müasir ailələrdə valideynlik qurulmuş bir ssenariyə bənzəyir. Bu səbəbdən də o, səmimiyyətdən uzaq hesab olunur. Üzdə uşaqla maraqlanan, ona vaxt ayıran, onun üçün hər şey edən, hətta maddi baxımdan böyük xərclərə girən valideynlər olsa da, bütün bu səylər, əslində, həqiqi, içdən gələn bir qayğını əks etdirmir. Elmə uyğun görünən bu valideynlik yanaşması, əslində, keçmişdən qaçmağa çalışan, amma öz uşaqlığını yenidən "istədiyi kimi" yaşamağa çalışan bir davranış modelidir.

Psixoloqlar bildirir ki, ideal valideyn anlayışı yoxdur və olmaması daha yaxşıdır. Uşaq böyütmək prosesində etdiyimiz bəzi səhvlər, uşaq tərəfindən normal qarşılana bilər. Mükəmməl valideyn olmağa çalışmaq səhvləri azaltmır, əksinə artırar, çünki səhv etməmək qorxusu ilə yaşamaq, hər kəs üçün ağır bir yükdür.

Yaxşı valideyn olmaq üçün ilk növbədə həyata qarşı fərdi mövqeyimiz, daxili rahatlığımız, sosial münasibətlərdə ümumi incəlik önəmlidir.

Müasir və ya ənənəvi ailələrin hər biri öz qaydalarına əsaslanır. Əsas olan isə, hər ailənin uşaqları inkişaf etdirəcək dəyərlərə açıq olmaqdır. Həmişə "ən doğru" və "ən mükəmməl" bilgiləri axtarmağa çalışmaq mənasızdır, çünki uşaqlar istəsək də, istəməsək də, öz həyatlarını yaşayırlar.