Valideyn bu hallarda övladından aliment tələb edə bilər

Ailə münasibətləri hər zaman hüquqla mənəviyyat arasında həssas tarazlıq tələb edən bir sahə olub.

BAKU.WS-in məlumatına görə, cəmiyyətdə adətən aliment anlayışı valideynin övladı üçün ödədiyi vəsait kimi qəbul edilir.

Lakin son illər daha bir müzakirə olunan sual aktuallaşıb: valideyn övladından aliment tələb edə bilərmi?

Mənəvi baxımdan bu məsələ mübahisəlidir. Çünki övlad adətən həyatın başlanğıc mərhələsində olur, gəliri məhduddur və valideyn dəstəyi onun formalaşmasında həlledici rol oynayır. Bu səbəbdən alimentin valideynə ödənilməsi bir çoxları üçün anlayışdan çox, qarşılıqlı mənəvi borc çərçivəsində dəyərləndirilir. Lakin hüquq bu məsələyə fərqli yanaşır.

Azərbaycan qanunvericiliyinə əsasən, valideyn müəyyən hallarda övladından aliment tələb etmək hüququna malikdir. Söhbət əmək qabiliyyəti olmayan, işləməyən, gəliri olmayan və ya sağlamlıq imkanları məhdud valideynlərdən gedir. Bu halda aliment yalnız işləyən, əmək qabiliyyətli və gəliri olan övladdan tələb oluna bilər.

Ancaq qanun bu məsələdə aydın "qırmızı xətt" çəkir. Əgər valideyn vaxtilə öz valideynlik borcunu yerinə yetirməyibsə, övladın tərbiyəsi, təhsili və təminatı ilə məşğul olmayıbsa, uzun illər əlaqəni kəsibsə və ya valideynlik hüququndan məhrum edilibsə, belə hallarda məhkəmə övladın aliment ödəmək öhdəliyini tanımaya bilər. Məhkəmə praktikasında əsas meyar balans prinsipidir - valideynin keçmiş davranışı onun bu günkü hüququna birbaşa təsir edir.

Praktikada valideynlərin övladlarına qarşı aliment iddiaları olduqca nadir hallarda qeydə alınır. Dövlət qurumlarının məlumatına görə, bu tip müraciətlər statistikada xüsusi yer tutmur və çox vaxt məhkəmə mərhələsinə çatmadan ailədaxili şəkildə həll olunur. Bəzən isə yaşlı valideynlər övladlarının onlara baxmaması və ya qulluq göstərməməsi ilə bağlı müraciət edirlər və bu zaman onlara hüquqları izah olunur.

Nəticə etibarilə, aliment yalnız maddi öhdəlik deyil. O, vaxtında göstərilmiş qayğının, yerinə yetirilmiş valideynlik borcunun hüquqi əks-sədasıdır. Hüquq açıq şəkildə bildirir: öhdəlik yalnız o zaman tələb oluna bilər ki, məsuliyyət də vaxtında yerinə yetirilsin.