VII Ümumdünya Forumunun əhəmiyyəti

2026-cı il oktyabrın 27-də Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunun açılış mərasimi keçirilib. Müxtəlif ölkələri, beynəlxalq təşkilatları, dini icmaları, elm və mədəniyyət nümayəndələrini bir araya gətirən bu mötəbər tədbir müasir dünyada sülhün qorunması, xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın gücləndirilməsi və mədəni müxtəlifliyə hörmətin təşviqi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. “Ortaq gələcək naminə dialoq: parçalanmış dünyada körpülərin qurulması” mövzusuna həsr olunan forumun əsas ideyası fərqli mədəniyyətlərə və dünyagörüşlərinə malik insanların qarşılıqlı hörmət, etimad və əməkdaşlıq əsasında bir araya gəlməsinin vacibliyini ön plana çıxarmaqdır. Tədbirdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev iştirak edərək açılış mərasimində çıxış edib. Forumun 100-dən çox ölkədən 2 000-dən artıq iştirakçını bir araya gətirməsi Azərbaycanın mədəniyyətlərarası dialoq sahəsində beynəlxalq əməkdaşlığa verdiyi töhfənin miqyasını göstərir.
Azərbaycanın belə bir beynəlxalq tədbirə ev sahibliyi etməsi təsadüfi deyil. Ölkəmiz tarixən Şərqlə Qərbin, müxtəlif mədəniyyətlərin və sivilizasiyaların qovuşduğu coğrafi məkanda yerləşib. Əsrlər boyu Azərbaycan ərazisində müxtəlif xalqların nümayəndələri yaşamış, fərqli dini inanclar və mədəni ənənələr bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqədə inkişaf etmişdir. Bu tarixi təcrübə xalqımızın dünyagörüşündə qonaqpərvərlik, humanizm, dözümlülük və qarşılıqlı hörmət kimi dəyərlərin formalaşmasına təsir göstərmişdir. Multikulturalizm Azərbaycan cəmiyyətində yalnız nəzəri anlayış deyil, həm də tarixi ənənələrdə, gündəlik münasibətlərdə və ictimai həyatın müxtəlif sahələrində təzahür edən mühüm mənəvi dəyərdir.
Prezident İlham Əliyev forumun açılış mərasimindəki çıxışında Azərbaycanın tarixən multikultural ölkə olduğunu, coğrafi mövqeyinin onu əsrlər boyu Avropa ilə Asiya arasında mədəni körpüyə çevirdiyini vurğulayıb. Dövlət başçısı ölkəmizdə yaşayan müxtəlif etnik qrupların və dini icmaların Konstitusiyaya əsasən bərabər hüquqlara malik olduğunu, cəmiyyətdə həmrəyliyin, qarşılıqlı hörmətin və anlaşmanın mühüm əhəmiyyət daşıdığını qeyd edib. Çıxışda Azərbaycan xalqının milli birliyinin, dövlət müstəqilliyinin və milli-mənəvi dəyərlərinin qorunmasının vacibliyi də diqqətə çatdırılıb. Bu fikirlər göstərir ki, multikulturalizm yalnız müxtəlif mədəniyyətlərin bir arada mövcudluğu deyil, həm də ümumi vətəndaşlıq dəyərləri ətrafında birləşmək, ölkənin gələcəyi naminə birgə fəaliyyət göstərmək deməkdir.
Forumun əhəmiyyətli cəhətlərindən biri də mədəniyyətlərarası dialoqun sülh və təhlükəsizlik məsələləri ilə əlaqələndirilməsidir. Tarix sübut edir ki, qarşılıqlı hörmətin və anlaşmanın zəif olduğu cəmiyyətlərdə fikir ayrılıqları zamanla daha ciddi qarşıdurmalara çevrilə bilər. İnsanların milli və dini mənsubiyyətlərinə görə fərqləndirilməsi, müəyyən qrupların hüquqlarının məhdudlaşdırılması və ayrı-seçkilik meyilləri ictimai sabitliyə ciddi təhlükə yaradır. Belə halların qarşısının alınması üçün hüquqi mexanizmlərlə yanaşı, maarifləndirmə, açıq dialoq və qarşılıqlı etimad mühitinin yaradılması da vacibdir. Bakı forumu məhz bu məsələlərin beynəlxalq əməkdaşlıq çərçivəsində müzakirə olunmasına və müxtəlif ölkələrin təcrübəsinin bölüşdürülməsinə imkan yaradır.
Forumun təşkilində Bakı Prosesi xüsusi yer tutur. Azərbaycan Prezidentinin təşəbbüsü ilə 2008-ci ildə irəli sürülən bu beynəlxalq təşəbbüs müxtəlif mədəniyyətlər və sivilizasiyalar arasında əlaqələrin inkişafına xidmət edir. 2011-ci ildən etibarən keçirilən Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu bu prosesin əsas beynəlxalq platformalarından birinə çevrilib. Forumun yeddinci dəfə keçirilməsi və əvvəlki illərdə olduğu kimi, müxtəlif ölkələrin nümayəndələrini Bakıda bir araya gətirməsi Azərbaycanın bu sahədə ardıcıl fəaliyyətinin göstəricisidir. Belə tədbirlər vasitəsilə mədəniyyətlərarası münasibətlərə dair müzakirələr beynəlxalq gündəmdə saxlanılır, əməkdaşlıq imkanları genişləndirilir və müxtəlif cəmiyyətlər arasında etimadın möhkəmləndirilməsinə töhfə verilir.
Multikulturalizmin davamlı inkişafı üçün təhsil və maarifləndirmə xüsusi əhəmiyyət daşıyır. İnsanlar fərqli mədəniyyətlər, dinlər, dillər və adət-ənənələr haqqında nə qədər çox məlumat əldə edərlərsə, bir-birini anlamaq və qəbul etmək imkanları da bir o qədər genişlənər. Bu baxımdan məktəblərin və ali təhsil müəssisələrinin üzərinə mühüm vəzifələr düşür. Təhsilalanlara yalnız akademik biliklərin verilməsi kifayət etmir; onların humanist, tolerant, məsuliyyətli və vətəndaşlıq mövqeyi formalaşmış şəxsiyyətlər kimi yetişməsi də vacibdir. Tarix və coğrafiya dərslərində müxtəlif xalqların mədəni irsinin, sivilizasiyalar arasında əlaqələrin və xalqların birgəyaşayış təcrübəsinin öyrədilməsi şagirdlərdə dünyagörüşünün genişlənməsinə kömək edir. Ədəbiyyat, incəsənət və digər fənlər də fərqli mədəniyyətləri anlamaq və insanın mənəvi dünyasını zənginləşdirmək baxımından mühüm imkanlar yaradır.
Məktəb mühitində multikultural dəyərlərin aşılanması müəllimlərin gündəlik fəaliyyəti ilə birbaşa bağlıdır. Müəllim şagirdlərə qarşı ədalətli davranmalı, onların fərdi xüsusiyyətlərinə hörmət etməli və heç bir ayrı-seçkiliyə yol verməməlidir. Şagirdlər arasında qarşılıqlı hörmətin formalaşdırılması, fərqli fikirlərin dinlənilməsi və mübahisələrin sivil şəkildə həll edilməsi sağlam ictimai münasibətlərin təməlini təşkil edir. Bu dəyərlər məktəb illərində mənimsənildikdə gələcək nəsillərin daha açıq fikirli, əməkdaşlığa meyilli və sosial məsuliyyətli vətəndaşlar kimi formalaşmasına şərait yaranır. Deməli, Bakı forumunda müzakirə olunan ideyaların əhəmiyyəti beynəlxalq münasibətlərlə məhdudlaşmır, ailədən və məktəbdən başlayaraq cəmiyyətin bütün sahələrinə aiddir.
VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu Azərbaycanın multikulturalizm ənənələrinin beynəlxalq səviyyədə təqdim olunması və qlobal problemlərin birgə müzakirəsi baxımından mühüm hadisədir. Forum bir daha göstərir ki, müasir dünyanın mürəkkəb çağırışları qarşısında xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın, mədəni müxtəlifliyə hörmətin və əməkdaşlığın gücləndirilməsi zəruridir. Azərbaycanın tarixi birgəyaşayış təcrübəsi, tolerantlıq ənənələri və beynəlxalq dialoq təşəbbüsləri bu istiqamətdə mühüm imkanlar yaradır. Bu dəyərlərin qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi dövlətin, təhsil müəssisələrinin, ailələrin və bütövlükdə cəmiyyətin ortaq vəzifəsidir. Fərqli mədəniyyətləri bir-birindən ayıran divarlar əvəzinə, onları birləşdirən körpülərin qurulması daha ədalətli, təhlükəsiz və firavan dünyanın formalaşmasına xidmət edir. Bakıda keçirilən forumun əsas ideyası da məhz budur: dialoq, qarşılıqlı hörmət və əməkdaşlıq vasitəsilə ortaq gələcəyə doğru irəliləmək.

Sərxanlı Vəli

YAP Culfa rayon təşkilatının fəalı