Viza qaydaları sərtləşir: 61 ölkəyə İMTİNA

“Avropa İttifaqı bu il vizadan azad etmə mexanizmini təkmilləşdirməyə hazırlaşır. Brüsselin hazırda bundan faydalanan 61 ölkə, o cümlədən Qərbi Balkan üzvlüyünə bütün namizədlər, həmçinin Gürcüstan, Moldova və Ukrayna vətəndaşları üçün vizasız gediş-gəlişi aradan qaldırmağı asanlaşdırır”.

“Cebheinfo.az” xəbər verir ki, bunu Azad Avropa Radiosunun redaktoru Rikard Jozviak yazır.

Onun sözlərinə görə, vizasız gediş-gəlişin dayandırılmasının əlavə səbəblərini sadalamaq təklifi hələ 2023-cü ildə Avropa Komissiyası tərəfindən irəli sürülüb və 27 üzv dövləti təmsil edən Aİ Şurası artıq bir il əvvəl məsələ ilə bağlı mövqeyini qəbul edib.

Bununla belə, 2024-cü ilin iyununda keçiriləcək Avropa Parlamentinə seçkilər və qanunvericilik aktlarının çatışmazlığı səbəbindən Avropa Parlamenti danışıqlar aparmaq üçün yalnız bu yaxınlarda mandat alıb.

Onun verdiyi məlumata görə, Polşanın iyunun sonuna qədər davam edəcək  Aİ Şurasına sədrliyi zamanı razılıq əldə etmək məqsədi ilə üç qurum arasında təklif olunan qanunvericiliklə bağlı ilk sınaq dialoqu ötən həftə baş tutub. Hər şey yaxşı olarsa, yeni qanunvericilik payızın əvvəlində qüvvəyə minməlidir.

Bu, niyə indi baş verir?

Əslində, Avropa İttifaqı viza rejiminin liberallaşdırılması məsələsində daha da sərtləşir və bu, daha geniş dəyişikliyi əks etdirir. Birincisi, Aİ-yə hər hansı qeyri-qanuni miqrasiya ilə mübarizədə, ikincisi, üçüncü ölkələrə qarşı siyasi təzyiq aləti kimi viza siyasətinin potensial istifadəsində dəyişiklik ola bilər.

“Bu halda İrlandiya istisna olmaqla, bütün Aİ-yə üzv dövlətlərə, eləcə də Aİ-yə daxil olmayan İslandiya, Lixtenşteyn, Norveç və İsveçrəyə şamil edilən viza liberallaşdırılması uzun müddətdir ki, Brüsselin xüsusən də qonşuları üçün ən mühüm siyasi hiylələrindən biri olub”,-deyə o yazır.

Bu, üçüncü ölkə vətəndaşlarına istənilən 180 günlük müddət ərzində 90 günə qədər AB-yə vizasız səfər etməyə icazə verir. 2024-cü ilin əvvəlində Kosovo, 2017-ci ildə isə Gürcüstan və Ukrayna bu ölkələrin siyahısına daxil edilib.

Beləliklə, imtiyazın ləğvi təhlükəsi real təhlükə kimi qiymətləndirilə bilər. 2018-ci ildən bəri qüvvədə olan mövcud dayandırma mexanizmi açıq-aydın sui-istifadə hallarında işə salına bilər. Məsələn, üçüncü ölkə vətəndaşlarının sayı 90 günlük limiti keçdikdə və ya AB-də sığınacaq istəmək üçün səyahətin liberallaşdırılması rejimindən istifadə edildiyi hallarda dayandırma mexanizmi işə düşəcək. İndiyədək Aİ viza liberallaşdırılmasını yalnız bir dəfə dayandırıb. Belə ki,  Cənubi Sakit okean əyaləti Vanuatu üçün bu qərar verilib, əvvəlcə müvəqqəti, sonra isə daimi olaraq dayandırılıb.

Hansı dəyişikliklər gözlənilir?

Bütövlükdə, Brüssel vizanın dayandırılması mexanizmini daha etibarlı maneə törətməyə çalışdığı üçün dörd əsas dəyişiklik ehtimalı var. Birincisi, üçüncü ölkənin vizasız rejimi ilə Aİ-nin ümumi viza siyasəti arasında uyğunsuzluq yaranarsa, viza liberallaşdırılması dayandırıla bilər. Məsələn, 2022-ci ildə Serbiya Burundi, Hindistan və Kuba kimi ölkələrin vətəndaşlarına vizasız gediş-gəliş icazəsi verəndə belə olub. Brüssel bu şəxslərin çoxunun Serbiyadan Aİ-yə “arxa qapı” kimi istifadə etdiyini irəli sürüb. Avropa Komissiyasının təzyiqi ilə Belqrad bu razılaşmaların bəzilərindən imtina edib. Ancaq təklif olunan qanunvericiliyə görə, bu cür davranış daha sərt şəkildə cəzalandırıla bilərdi.

Hibrid təhlükələr

Vizaların dayandırılmasının digər səbəbi hibrid təhdidlərdir. Bu mövqe hələ nəzəri olsa da, Aİ-nin Afrika və Asiyadan miqrantları Polşa, Litva kimi Aİ sərhədlərinə daşımaqda ittiham etdiyi Rusiya və Belarus kimi nümunələrə əsaslanır.

Artıq bir neçə ildir ki, Rusiyanın Ukraynaya müdaxiləsi və Belarus lideri Aleksandr Lukaşenkonun müxalifətə qarşı repressiyaları səbəbindən Aİ-nin həm Moskva, həm də Minsklə viza rejiminin sadələşdirilməsinə dair sazişlər dayandırılıb. Bununla belə, başqa bir vizasız ölkə oxşar taktikadan istifadə etməyə cəhd edərsə, cavab olaraq yeni mexanizm tətbiq oluna bilər.

Üçüncüsü, əgər hər hansı bir ölkədə fərdlərin həmin ölkə ilə heç bir real əlaqəsi olmadan vətəndaşlıq əldə etməyə imkan verən investor vətəndaşlıq sxemi varsa, o zaman gələcəkdə Aİ ilə viza liberallaşdırılması dayandırıla bilər.

Bununla belə, dayandırılması üçün dördüncü yeni əsas  ən maraqlısıdır, çünki bu, Aİ-nin üçüncü ölkələrlə siyasi münasibətlərinə aiddir. Qanun layihəsində deyilir ki, dayandırma mexanizmi “ciddi insan hüquqları pozuntuları” və ya “beynəlxalq hüquq və standartların, o cümlədən insan hüquqları qanunvericiliyinin ciddi şəkildə pozulması və beynəlxalq məhkəmələrin qərar və sərəncamlarına əməl edilməməsi” hallarında işə salına bilər.

“Demokratiyanın meyarı”

“Aİ rəsmilərindən soruşsanız, onlar həmişə viza liberallaşdırılması məsələsində “demokratiya meyarı”nın olduğunu deyiblər, lakin bu heç vaxt aydın olmayıb”,-deyə o yazır.Digər maraqlı və yeni cəhət ondan ibarətdir ki, bu halda mexanizmin işə salınması Aİ-yə üzv dövlətlərlə məsləhətləşmədən sonra Avropa Komissiyasının müstəsna səlahiyyətində olmalıdır, çünki o, blokun xarici əlaqələri ilə məşğul olur.

Bununla belə, son nəticədə üzv dövlətlər hələ də səs çoxluğu ilə üçüncü ölkə ilə viza liberallaşdırılmasını dayandırmalı olacaqlar. Aİ rəsmilərinin dediyi kimi, bu, bütün digər variantlar tükəndikdə nüvə variantı olaraq qalır. Çünki blok, ümumiyyətlə, hökumətləri deyil, ölkələrin bütün əhalisinin cəzalandırılmasına həvəssiz yanaşır. 

Məhz buna görə də bu ilin əvvəlində Aİ “demokratik geriləmə” kimi xarakterizə etdiyi hadisələrdən  sonra yalnız Gürcüstanın diplomatik pasportu olanlar üçün viza liberallaşdırılmasını dayandırmaq qərarına gəlib. Bununla belə, bütün əhalini hədəfləmək variantı nəzərdən keçirilir.

Əgər dayandırma mexanizminin gələcəkdə genişləndirilməsini nəzərə alaraq, blok açıq şəkildə öz alətlərini təkmilləşdirir.

Xəzər
"Cebheinfo.az"

Açar sözlər: Aİ viza