Xaricdə oxumaq: Fürsət, yoxsa bahalı bir arzu?

Universitetlərə qəbul nəticələrinin açıqlanması ilə hər il olduğu kimi, eyni müzakirə yenidən gündəmə gəlir:

Azərbaycanda oxumaq, yoxsa xaricə getmək?

Bir tərəf xaricdə təhsili daha yaxşı gələcək üçün böyük imkan hesab edir, digər tərəf isə bunun böyük xərc, vaxt itkisi və bəzən də nəticəsi əvvəlcədən məlum olmayan bir macəra olduğunu düşünür.

Əslində isə bu suala hamı üçün keçərli olan bir cavab vermək mümkün deyil.

Xaricdə təhsil almaq avtomatik olaraq daha yaxşı təhsil almaq demək deyil. Eyni şəkildə, Azərbaycanda universitet oxumaq da avtomatik olaraq keyfiyyətsiz təhsil almaq demək deyil. Burada universitetin adı qədər tələbənin məqsədi, seçdiyi ixtisas, maddi imkanları, dil biliyi və gələcək planları da əhəmiyyətlidir.

Xaricdə təhsilin ən böyük üstünlüklərindən biri insanın yalnız akademik deyil, həm də sosial və şəxsi baxımdan dəyişməsidir. Başqa ölkədə yaşamaq insana fərqli mədəniyyətlərlə tanış olmaq, fərqli düşüncələrə sahib insanlarla ünsiyyət qurmaq və ən əsası, bir çox məsələdə öz qərarlarını təkbaşına vermək məcburiyyəti yaradır. Evdən, ailədən və alışdığı mühitdən uzaqda yaşamaq müəyyən mənada insanı böyüdür.

Bundan başqa, bəzi ixtisaslar üzrə xaricdəki universitetlərin imkanları həqiqətən daha geniş ola bilər. Laboratoriyalar, tədqiqat mərkəzləri, beynəlxalq layihələr, professorlarla birbaşa işləmək imkanları və müxtəlif ölkələrdən gəlmiş tələbələrlə əlaqələr gələcək karyera üçün ciddi üstünlük yarada bilər. Xüsusilə elm, texnologiya, mühəndislik, tibb və bəzi sosial elmlər sahələrində belə imkanların əhəmiyyəti böyükdür.

Amma bütün bunların bir qiyməti var.

Xaricdə təhsil almaq yalnız universitet haqqından ibarət deyil. Təhsil haqqı, kirayə, yemək, nəqliyyat, sığorta, viza və digər xərclər bir neçə il ərzində kifayət qədər böyük məbləğə çevrilə bilər. Əgər tələbə təhsil aldığı müddətdə ailəsinin maddi imkanlarını ciddi şəkildə məhdudlaşdıracaqsa, yaxud bunun qarşılığında konkret və real bir üstünlük əldə etməyəcəksə, “xaricdə oxumaq” fikrinin özü artıq kifayət qədər əsaslı arqument deyil.

Bəzən biz xaricdə təhsili bir məqsəd kimi görürük. Halbuki xaricdə universitet oxumaq məqsəd yox, vasitədir. Məqsəd yaxşı mütəxəssis olmaq, müəyyən sahədə inkişaf etmək, beynəlxalq təcrübə qazanmaq və ya gələcəkdə başqa ölkədə işləməkdirsə, xaricdə təhsil bunun üçün yaxşı vasitə ola bilər. Amma məqsəd sadəcə “xaricdə oxumuşam” deməkdirsə, bu, kifayət qədər zəif səbəbdir.

Digər tərəfdən, universitetə qəbul ola bilməyən gənclər üçün xaricdə təhsil bəzən alternativ yol kimi təqdim olunur. Burada da ehtiyatlı olmaq lazımdır. Azərbaycanda universitetə qəbul ola bilməmək avtomatik olaraq insanın xaricdə mütləq uğur qazanacağı anlamına gəlmir. Əksinə, xaricdə təhsil daha çox məsuliyyət tələb edə bilər. Dil bilmirsənsə, özünü idarə edə bilmirsənsə, maddi problemlərin varsa və hansı ixtisası niyə seçdiyini bilmirsənsə, başqa ölkəyə getmək problemin həlli yox, problemin coğrafiyasının dəyişməsi ola bilər.

Məncə, ən yanlış yanaşma “xaricdə oxuyan daha uğurludur” düşüncəsidir. Universitetin yerləşdiyi ölkə insanın gələcəyinə zəmanət vermir. Eyni universitetdə oxuyan iki tələbədən biri illər sonra çox uğurlu mütəxəssis, digəri isə heç bir istiqaməti olmayan insan ola bilər. Çünki universitet imkan yaradır, amma həmin imkanı istifadə etmək tələbənin öz üzərinə düşür.

Eyni zamanda, “xaricə getməyə dəyməz, Azərbaycanda da oxumaq olar” fikri də həddindən artıq sadələşdirilmiş yanaşmadır. Əgər insanın qarşısında dünyanın yaxşı universitetlərindən birində oxumaq, güclü akademik mühitə daxil olmaq və öz sahəsində beynəlxalq səviyyədə inkişaf etmək imkanı varsa, sırf “xaricə getmək bahadır” deyə bundan imtina etmək də düzgün olmaz. Bəzən bir neçə illik xərc uzun illər ərzində daha böyük imkanların qapısını aça bilər.

Ona görə xaricdə təhsilə pul xərcləmək məsələsinə xərc kimi yox, investisiya kimi baxmaq olar. Amma hər investisiya kimi bunun da riskləri və gəlirliliyi hesablanmalıdır. Hansı universitetdir? Hansı ixtisasdır? Təhsil haqqı nə qədərdir? Yaşayış xərcləri nə qədər olacaq? Təhsil bitəndən sonra hansı imkanlar yaranacaq? Diplom həmin ölkədə və Azərbaycanda necə tanınır? Tələbənin orada işləmək və təcrübə toplamaq imkanı varmı?

Bu suallara cavab vermədən sadəcə “xaricdə oxumaq daha yaxşıdır” demək mənasızdır.

Bəlkə də, bu gün qəbul nəticələrindən sonra gənclərin özlərinə verməli olduğu ən vacib sual “Harada oxuyacağam?” yox, “Beş ildən sonra harada olmaq istəyirəm?” sualıdır.

Əgər bu suala cavab verə bilirsənsə, universitet seçmək də asanlaşır. Bəziləri üçün bu yol Bakıdan keçəcək, bəziləri üçün İstanbuldan, Berlindən, Londondan və ya başqa bir şəhərdən. Bəziləri üçün isə bir il gözləmək, dil öyrənmək və daha yaxşı imkan yaratmaq, tələsik qərar verməkdən daha doğru seçim olacaq.

Çünki xaricə getmək özü uğur deyil.

Əsl uğur getdiyin yerdə niyə olduğunu bilməyindir.

Elmar
Gununsesi.info