Xəzər dənizi ilə bağlı həyəcan təbili: son 100 ilin ən aşağı səviyyəsinə düşüb, su hər il 24 santimetr azalır

Bizimyol.info xəbər verir ki, Bakı bulvarında Xəzəri müşahidə edərkən dəniz sahilində suyun geri çəkildiyini, hətta dənizin ortasında xırda “adalar” əmələ gəldiyini görmək mümkündür. Bu, Xəzərin başqa ərazilərdəki sahillərinə də aiddir. Məsələn, Xəzərin Hacı Zeynalabdin Tağıyev qəsəbəsinə (Nasosnı) düşən hissəsində vaxtilə dalğaların yuduğu sahillərdə indi ancaq palçıqlar görünür. Çünki su çox geri çəkilib.

Ekoloq Tural Əliyev Bizimyol.info xəbər portalına açıqlamasında bildirib ki, hazırda Xəzərdə suyun səviyyəsi mənfi 29 metrdən də aşağı düşüb. Onun sözlərinə görə, bu, son 100 ilin ən aşağı səviyyəsidir: “Xəzər dənizi 1977-ci ildə təxminən bu səviyyədə olmuşdu”.

Mütəxəssis bildirir ki, son 100 ildə Xəzərin səviyyəsi 3 metrdən çox aşağı düşüb. Onun sözlərinə görə, xüsusən son 20-25 ildə suyun səviyyəsi daha çox azalır. 2020-2024 illərdə isə bu proses lap sürətlənib. Monitorinqlərin nəticəsində görə, bu dövrdə suyun səviyyəsi hər il təxminən 24 santimetr aşağı düşüb.

“Xəzər dənizinə müxtəlif çaylar tökülür: Volqa, Kür, Ural, Samur və s. Amma Xəzəri qidalandıran ən böyük çay Volqadır. Vaxtilə Volqa çayının üzərində su anbarları tikilirdi. Anbarların doldurulması Xəzərin suyuna ciddi şəkildə təsir göstərdi. Hazırda isə vəziyyət başqadır. Bura tökülən çaylarda suyun həcmi azalıb. Qlobal istiləşmə və əlavə buxarlanma da azalmaya təsir göstərən amillər arasındadır. Ümumiyyətlə, dənizin səviyyəsinin artıb-azalması iqlimlə birbaşa bağlıdır”, - deyə ekspert vurğulayıb.

O xatırladıb ki, Xəzər sahillərinin 800 kilometrdən çox hissəsi şimaldan cənuba doğru Azərbaycan ərazisinə düşür. Burada ekoloji vəziyyətinin pisləşməsi iqtisadi fəsadlara da yol aça bilər. Məsələn, Xəzərdəki canlılar üçün ciddi risklər var. Həmçinin yerli icmaların təsərrüfatına da təsiri qaçılmazdır:

“Dənizdə suyun səviyyəsi azaldıqca duzluluq da artır. Bu da balıqlara birbaşa təsir göstərir. Bu baxımdan, Xəzərdə suyun səviyyəsinin aşağı düşməsi balıq ehtiyatlarının azalması deməkdir. Suyun səviyyəsi aşağı düşdükcə gəmilərin limanlara girişi də çətinləşir. Bu isə yeni problemlərə yol açır. Məsələn, yükdaşımalarda əlavə xərclər ortaya çıxa bilər”.

Xatırladaq ki, Prezident İlham Əliyev də BMT Baş Assambleyasının 80-ci sessiyasındakı çıxışı zamanı Xəzərdə suyun səviyyəsinin aşağı düşməsindən narahatlığını dilə gətirərək, bu məsələyə diqqət çəkmişdi:

“Xəzər dənizi sürətlə kiçilir və bu prosesin əsas səbəbi iqlim dəyişikliyi deyil, ekoloji amillərdir. Hələ 2022-ci ildə Xəzəryanı Dövlətlərin Zirvə toplantısında Xəzər dənizinin ekoloji vəziyyətinin pisləşməsinə diqqət çəkdim. Bu gün vəziyyət daha da pisdir. Dəniz sürətlə daralır...”

Prezident ekoloji fəlakətin qarşısının alınması üçün Xəzəryanı ölkələrin birgə səylərinin zəruriliyini vurğulayaraq, Azərbaycanın bu problemin həlli üçün BMT ilə sıx əməkdaşlığa hazır olduğunu da qeyd edib.

Aytən, Bizimyol.info