Yas məclisi təşkil etmək əvəzinə məhəlləyə yol çəkdirmək ehsan hesab edilir? AÇIQLAMA

Bir çox müsəlman ölkələrində, o cümlədən, Azərbaycanda yas mərasimlərində insanlara yemək verilməsi geniş yayılmış adətdir. Lakin bəzən bu mərasimlərdə israfçılıq, təmtəraq və hətta borca girmək halları da müşahidə olunur. Son zamanlarda isə insanlar bu ənənəni dəyişərək daha faydalı və xeyirxah işlər görməyə üstünlük verirlər.

Məsələn, yas əvəzinə yol çəkmək, kimsəsizlər evinə yardım göstərmək, məktəblərə dəstək olmaq və ya ehtiyacı olan ailələrə ərzaq paylamaq halları genişlənməkdədir.
Din alimlərinin fikrincə, ölən şəxsin adına edilən hər bir savab əməl istər sədəqə, istər yardım, istərsə də ictimai işlər – ona savab kimi yozulur. 

Bu baxımdan, israf və nümayişkarlıqla keçirilən yas süfrələri əvəzinə, daha çox insanların xeyrinə yönələn işlərin görülməsi həm dini, həm də insani baxımdan daha faydalı hesab olunur.

Bəs yas əvəzinə başqa bir xeyirxah əməl həyata keçirmək ölən şəxsin adına verilən ehsanı əvəz edə bilirmi? Dini baxımdan nə qədər doğrudur?

Mövzu ilə bağlı türkkoloq Faiq Ələkbərli Avtosfer.az-a açıqlamasında bildirib ki, türk xalqlarının həyatında ehsan, yas vermək əsasən kasıblara, yəni ehtiyacı olanlara, yoxsullara yönəlmişdir:

“Şübhəsiz ki, burada əsas məqsəd yoxsul və ehtiyaclı ailələr üçün müəyyən mənada ehsan kimi paylamaq olmuşdur. Bununla yanaşı, əlbəttə, başqa xeyirxah işlər də görülmüş, xüsusilə qayğıya ehtiyacı olan insanlara ayrıca yardımlar etmək, onlara maddi dəstək göstərmək də ənənə halını almışdır.

Yəni, ehsan məsələsi yalnız yeməklə məhdudlaşmırdı. Bu, insanların bir-birinə dəstəyini ifadə edirdi. Məsələn, kiminsə yaxınları dünyasını dəyişibsə, ehsan həm də onlara mənəvi dayaq olmaq demək idi. Digər tərəfdən, dünyasını dəyişənin ailəsinin imkanı varsa, onlar da müvafiq xeyirxah işlər görə bilərdilər. Bu, mütləq indiki anlamda yas mərasimi və süfrə açmaqla məhdudlaşmırdı. Əsas məsələ odur ki, türk xalqlarında bu adətlər ifrat forma daşımamış, daha çox mənəvi və insani dəstək üzərində qurulmuşdur”.

Türkkoloq əlavə olaraq qeyd edib ki, son əsrlərdə isə yas mərasimlərinin mahiyyətindən uzaqlaşıb uyğun olmayan istiqamətlərə yönəldilməsi halları müşahidə olunur:

“Halbuki İslamdan öncə də, İslamdan sonra da türk xalqlarının həyatında bu məsələlərə həmişə həssaslıqla yanaşılmış, insanlar bir-birinə həm mənəvi, həm də maddi yardım göstərmişlər. Əslində, bunu başqa formalara yönləndirmək türk xalqları arasında geniş yayılmamışdır.

Sonrakı dövrlərdə müəyyən yanlışlıqlar ortaya çıxmışdır ki, bu da təəssüf doğurur. Ümid olunur ki, gələcəkdə bu məsələlər yenidən öz düzgün məcrasına qayıdacaq”.

Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin Qazılar Şurasının üzvü, İçərişəhər “Cümə” məscidinin axundu Hacı Surxayın fikrincə isə, “ehsan” sözünün ərəb dilindən tərcüməsi “yaxşılıq” deməkdir. Ənənəyə əsasən, başqasına edilən təmənnasız hədiyyəni, sədəqəni, ehtiyacı olan insanlar üçün açılmış yemək süfrəsini ehsan adlandırırlar:

“Ümumiyyətlə dini anlamda Allahın razılığına səbəb olan bütün əməllər, xüsusilə, insanın başqalarına münasibətdə göstərdiyi hər cür xeyirxahlıq ehsan sayılır. Qurani-Kərimdə buyurulur: “Həqiqətən, Allah ədalətli olmağı, yaxşılıq etməyi, qohumlara (haqqını) verməyi buyurur, zina etməyi, pis işlər görməyi və zülm etməyi isə qadağan edir…” (Nəhl, 90). İslamda ehsan – həm Allah tərəfindən öz bəndələrinə ünvanlanmış sonsuz nemətlər mənasında, həm də insanların bir-birinə münasibətdə nümayiş etdirdikləri qarşılıqlı yardım və qayğı anlamında başa düşülür. Başqa bir ayədə isə Allah buyurur: “Allah sənə yaxşılıq etdiyi kimi, sən də yaxşılıq et” (Qəsəs, 77)”. 
Ehsan vermək istər yeməklə olsun istərsə də hər hansı bir xeyir əməllərlə yol çəkmək, su çəkmək və.s kimi İslam dinində hər zaman təqdir olunur.

Qeyd: Material Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin (MEDİA) maliyyə dəstəyi ilə “dini və milli tolerantlıq, millətlərarası münasibətlərin inkişaf etdirilməsi” istiqaməti üzrə hazırlanıb.

Eltac Zülfüqaroğlu