Icma.az
close
up
RU
Yəhudilərdə milliyyət niyə ana xətti ilə müəyyən edilir? Tarix

Yəhudilərdə milliyyət niyə ana xətti ilə müəyyən edilir? Tarix

Sherg.az portalından əldə olunan məlumata əsasən, Icma.az xəbər verir.

Əksər xalqlarda milli mənsubiyyətin ənənəvi olaraq ata xətti ilə ötürüldüyü bir dünyada yəhudi ənənəsi özünəməxsus yanaşması ilə seçilir. Yəhudiliyin ana xətti ilə müəyyən edilməsi dərin tarixi köklərə malik olan, bu gün də İsraildə qüvvədə qalan halaxik (dini-hüquqi) qaydadır. Bu prinsip təkcə dini qanun deyil, eyni zamanda minilliklər boyu sürgünlər və təqiblərdən keçmiş bir xalqın sağ qalma mexanizmidir.

Sherg.az xəbər verir ki, bu çoxəsrlik ənənənin əsası yəhudi dini hüququ olan Halaxada qoyulub. Halaxaya görə, anası yəhudi olan şəxs və ya giyurdan (yəhudiliyi qəbul etmə prosesindən) keçmiş insan yəhudi hesab olunur.

İlk dövrlərdə, Bibliya zamanında yəhudi xalqına mənsubiyyət çox vaxt ata xətti ilə müəyyən edilirdi. Avraam, İsxaq və Yaqub - millətin ulu babaları hesab olunur və Tövratda bu ardıcıllıq “Avraam İsxaqı doğdu, İsxaq Yaqubu doğdu” formulu ilə ifadə edilir. Lakin Babil sürgünü dövründə və ondan sonra bu yanaşma köklü şəkildə dəyişdi.

Tövrat şərhi və Talmutun rolu

Bu dəyişiklikdə həlledici məqam Tövratın bir ayəsinin (Dəvarim, 7:3–4) təfsiri oldu:

“Onlarla qohumluq etmə: qızını onun oğluna vermə və onun qızını oğlun üçün alma. Çünki o, sənin oğlunu Mənim yolumdan döndərəcək.”

Talmutun Kiduşin traktatında müdriklər bu ayəyə yeni məna verdilər. Onlar diqqəti ayədə söhbətin nəvədən -yəni qeyri-yəhudidən olan kürəkənin yəhudi qızından doğulan oğlundan getdiyinə yönəltdilər. Tövrat həmin uşağın “sənin oğlun” adlandırılması ilə onu əvvəlcədən yəhudi kimi qəbul edir. Əks halda, onu “dindən döndərmək” mümkün olmazdı. Buradan belə nəticə çıxarıldı: yəhudi qadının övladı, atası qeyri-yəhudi olsa belə, yəhudi sayılır.

Ezdranın islahatı

Bu qaydanın son forması e.ə. V əsrdə yaşamış qanun müəllimi Ezdranın fəaliyyəti ilə əlaqələndirilir. O, Babil sürgünündən sonra Yəhudeyaya qayıdarkən ciddi bir mənzərə ilə qarşılaşdı: çoxlu sayda yəhudi kişi yəhudiliyi qəbul etməyən ətraf tayfaların qadınları ilə ailə qurmuşdu.

Ezdra bunu yəhudi xalqının mövcudluğu üçün ekzistensial təhlükə kimi qiymətləndirdi. O anladı ki, bütpərəst analar tərəfindən böyüdülən uşaqlar yəhudi dini və mədəniyyəti üçün itiriləcək, çünki uşağın dünyagörüşünü, inancını və ənənələrini əsasən ana formalaşdırır. Onun sərt qərarı qarışıq nikahların ləğv edilməsi haqqında fərman oldu. Bu dramatik addım yalnız həmin dövrdə yəhudilərin dini və milli kimliyini qorumaqla kifayətlənmədi, həm də yəhudiliyin ana xətti ilə ötürülməsi prinsipini möhkəmləndirdi.

Bu ənənənin rasional əsasları

Zaman keçdikcə bu prinsip daha da möhkəmləndi və müdriklər onun müdrikliyini izah edən bir neçə səbəb irəli sürdülər.

Bioloji dəqiqlik. Ana həmişə məlumdur, ata isə qədim dövrlərdə, bəzən indi də, şübhə doğura bilərdi. Bu qayda insanın icmaya mənsubiyyəti ilə bağlı mübahisələrin qarşısını alırdı.

Ananın tərbiyəedici rolu. Hamiləlikdən başlayaraq uşaqlıq dövrünün sonunadək ən güclü təsir məhz anaya məxsusdur. Ana uşağa yalnız genləri deyil, dili, mədəniyyəti, ənənələri və dini də ötürür. “Süleymanın məsəlləri”ndə deyildiyi kimi: “Ananın Tövratını tərk etmə.” Bu ifadə yəhudi dünyagörüşünün insanın şüuruna “ana südü ilə” hopduğunu vurğulayır.

Tarixi reallıqlar və sağ qalma instinkti

Bölünmüş krallıqlar, fars hakimiyyəti, Haşmonayların azadlıq müharibələri, Roma ilə savaşlar, Yerusəlimin dağıdılması - yəhudi xalqının tarixi qan və qurbanlarla doludur. Müharibələrdə əsasən kişilər həlak olurdu. Yəhudilərin bir millət kimi məhv olmaması üçün məhz bu şəraitdə yəhudiliyin qadın xətti ilə ötürülməsi ənənəsi həyati əhəmiyyət qazandı. Bu halda uşaq farsdan, romalıdan və ya avropalıdan doğula bilərdi, lakin yenə də yəhudi millətinə mənsub sayılırdı.

Bəzi tədqiqatçılar bu prinsipə Roma hüququnun da təsir etdiyini qeyd edirlər. Roma hakimiyyəti dövründə rəsmi nikahdan kənar doğulan uşağın statusu ananın statusu ilə müəyyən edilirdi. Yəhudi icmaları bu prinsipi mənimsəyərək belə uşaqları qorumaq və onlara öz xalqı daxilində yer vermək istəmiş ola bilər.

Nəticə

Milliyyətin ana xətti ilə müəyyən edilməsi sadəcə arxaik bir adət deyil, yəhudi xalqına minilliklər boyu köçlər, təqiblər və assimilyasiya şəraitində öz simasını, inancını və mədəniyyətini qorumağa imkan verən dərindən düşünülmüş bir mexanizmdir. Bu prinsip ananın ailənin, mədəniyyətin və millətin ruhunun əsas qoruyucusu olduğunu əks etdirir.

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:304
embedMənbə:https://sherg.az
archiveBu xəbər 14 Dekabr 2025 05:56 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see371

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see353

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see322

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see303

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see282

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see272

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see265

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see255

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see250

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see239

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see239

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see238

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see236

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see235

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see226

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see224

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see214

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see210

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see205

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see203
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri