Icma.az
close
up
RU
Yəhudilərdə milliyyət niyə ana xətti ilə müəyyən edilir? Tarix

Yəhudilərdə milliyyət niyə ana xətti ilə müəyyən edilir? Tarix

Sherg.az portalından əldə olunan məlumata əsasən, Icma.az xəbər verir.

Əksər xalqlarda milli mənsubiyyətin ənənəvi olaraq ata xətti ilə ötürüldüyü bir dünyada yəhudi ənənəsi özünəməxsus yanaşması ilə seçilir. Yəhudiliyin ana xətti ilə müəyyən edilməsi dərin tarixi köklərə malik olan, bu gün də İsraildə qüvvədə qalan halaxik (dini-hüquqi) qaydadır. Bu prinsip təkcə dini qanun deyil, eyni zamanda minilliklər boyu sürgünlər və təqiblərdən keçmiş bir xalqın sağ qalma mexanizmidir.

Sherg.az xəbər verir ki, bu çoxəsrlik ənənənin əsası yəhudi dini hüququ olan Halaxada qoyulub. Halaxaya görə, anası yəhudi olan şəxs və ya giyurdan (yəhudiliyi qəbul etmə prosesindən) keçmiş insan yəhudi hesab olunur.

İlk dövrlərdə, Bibliya zamanında yəhudi xalqına mənsubiyyət çox vaxt ata xətti ilə müəyyən edilirdi. Avraam, İsxaq və Yaqub - millətin ulu babaları hesab olunur və Tövratda bu ardıcıllıq “Avraam İsxaqı doğdu, İsxaq Yaqubu doğdu” formulu ilə ifadə edilir. Lakin Babil sürgünü dövründə və ondan sonra bu yanaşma köklü şəkildə dəyişdi.

Tövrat şərhi və Talmutun rolu

Bu dəyişiklikdə həlledici məqam Tövratın bir ayəsinin (Dəvarim, 7:3–4) təfsiri oldu:

“Onlarla qohumluq etmə: qızını onun oğluna vermə və onun qızını oğlun üçün alma. Çünki o, sənin oğlunu Mənim yolumdan döndərəcək.”

Talmutun Kiduşin traktatında müdriklər bu ayəyə yeni məna verdilər. Onlar diqqəti ayədə söhbətin nəvədən -yəni qeyri-yəhudidən olan kürəkənin yəhudi qızından doğulan oğlundan getdiyinə yönəltdilər. Tövrat həmin uşağın “sənin oğlun” adlandırılması ilə onu əvvəlcədən yəhudi kimi qəbul edir. Əks halda, onu “dindən döndərmək” mümkün olmazdı. Buradan belə nəticə çıxarıldı: yəhudi qadının övladı, atası qeyri-yəhudi olsa belə, yəhudi sayılır.

Ezdranın islahatı

Bu qaydanın son forması e.ə. V əsrdə yaşamış qanun müəllimi Ezdranın fəaliyyəti ilə əlaqələndirilir. O, Babil sürgünündən sonra Yəhudeyaya qayıdarkən ciddi bir mənzərə ilə qarşılaşdı: çoxlu sayda yəhudi kişi yəhudiliyi qəbul etməyən ətraf tayfaların qadınları ilə ailə qurmuşdu.

Ezdra bunu yəhudi xalqının mövcudluğu üçün ekzistensial təhlükə kimi qiymətləndirdi. O anladı ki, bütpərəst analar tərəfindən böyüdülən uşaqlar yəhudi dini və mədəniyyəti üçün itiriləcək, çünki uşağın dünyagörüşünü, inancını və ənənələrini əsasən ana formalaşdırır. Onun sərt qərarı qarışıq nikahların ləğv edilməsi haqqında fərman oldu. Bu dramatik addım yalnız həmin dövrdə yəhudilərin dini və milli kimliyini qorumaqla kifayətlənmədi, həm də yəhudiliyin ana xətti ilə ötürülməsi prinsipini möhkəmləndirdi.

Bu ənənənin rasional əsasları

Zaman keçdikcə bu prinsip daha da möhkəmləndi və müdriklər onun müdrikliyini izah edən bir neçə səbəb irəli sürdülər.

Bioloji dəqiqlik. Ana həmişə məlumdur, ata isə qədim dövrlərdə, bəzən indi də, şübhə doğura bilərdi. Bu qayda insanın icmaya mənsubiyyəti ilə bağlı mübahisələrin qarşısını alırdı.

Ananın tərbiyəedici rolu. Hamiləlikdən başlayaraq uşaqlıq dövrünün sonunadək ən güclü təsir məhz anaya məxsusdur. Ana uşağa yalnız genləri deyil, dili, mədəniyyəti, ənənələri və dini də ötürür. “Süleymanın məsəlləri”ndə deyildiyi kimi: “Ananın Tövratını tərk etmə.” Bu ifadə yəhudi dünyagörüşünün insanın şüuruna “ana südü ilə” hopduğunu vurğulayır.

Tarixi reallıqlar və sağ qalma instinkti

Bölünmüş krallıqlar, fars hakimiyyəti, Haşmonayların azadlıq müharibələri, Roma ilə savaşlar, Yerusəlimin dağıdılması - yəhudi xalqının tarixi qan və qurbanlarla doludur. Müharibələrdə əsasən kişilər həlak olurdu. Yəhudilərin bir millət kimi məhv olmaması üçün məhz bu şəraitdə yəhudiliyin qadın xətti ilə ötürülməsi ənənəsi həyati əhəmiyyət qazandı. Bu halda uşaq farsdan, romalıdan və ya avropalıdan doğula bilərdi, lakin yenə də yəhudi millətinə mənsub sayılırdı.

Bəzi tədqiqatçılar bu prinsipə Roma hüququnun da təsir etdiyini qeyd edirlər. Roma hakimiyyəti dövründə rəsmi nikahdan kənar doğulan uşağın statusu ananın statusu ilə müəyyən edilirdi. Yəhudi icmaları bu prinsipi mənimsəyərək belə uşaqları qorumaq və onlara öz xalqı daxilində yer vermək istəmiş ola bilər.

Nəticə

Milliyyətin ana xətti ilə müəyyən edilməsi sadəcə arxaik bir adət deyil, yəhudi xalqına minilliklər boyu köçlər, təqiblər və assimilyasiya şəraitində öz simasını, inancını və mədəniyyətini qorumağa imkan verən dərindən düşünülmüş bir mexanizmdir. Bu prinsip ananın ailənin, mədəniyyətin və millətin ruhunun əsas qoruyucusu olduğunu əks etdirir.

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:302
embedMənbə:https://sherg.az
archiveBu xəbər 14 Dekabr 2025 05:56 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see397

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see381

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see314

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see296

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see293

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see284

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see271

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see265

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see264

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see251

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see235

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see234

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see229

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see228

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see227

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see224

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see221

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see215

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see215

“PAŞA Sığorta”nın yeni mobil tətbiqi istifadəyə verilib

18 Noyabr 2026 12:12see208
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri