Icma.az
close
up
RU
Yəhudilərdə milliyyət niyə ana xətti ilə müəyyən edilir? Tarix

Yəhudilərdə milliyyət niyə ana xətti ilə müəyyən edilir? Tarix

Sherg.az portalından əldə olunan məlumata əsasən, Icma.az xəbər verir.

Əksər xalqlarda milli mənsubiyyətin ənənəvi olaraq ata xətti ilə ötürüldüyü bir dünyada yəhudi ənənəsi özünəməxsus yanaşması ilə seçilir. Yəhudiliyin ana xətti ilə müəyyən edilməsi dərin tarixi köklərə malik olan, bu gün də İsraildə qüvvədə qalan halaxik (dini-hüquqi) qaydadır. Bu prinsip təkcə dini qanun deyil, eyni zamanda minilliklər boyu sürgünlər və təqiblərdən keçmiş bir xalqın sağ qalma mexanizmidir.

Sherg.az xəbər verir ki, bu çoxəsrlik ənənənin əsası yəhudi dini hüququ olan Halaxada qoyulub. Halaxaya görə, anası yəhudi olan şəxs və ya giyurdan (yəhudiliyi qəbul etmə prosesindən) keçmiş insan yəhudi hesab olunur.

İlk dövrlərdə, Bibliya zamanında yəhudi xalqına mənsubiyyət çox vaxt ata xətti ilə müəyyən edilirdi. Avraam, İsxaq və Yaqub - millətin ulu babaları hesab olunur və Tövratda bu ardıcıllıq “Avraam İsxaqı doğdu, İsxaq Yaqubu doğdu” formulu ilə ifadə edilir. Lakin Babil sürgünü dövründə və ondan sonra bu yanaşma köklü şəkildə dəyişdi.

Tövrat şərhi və Talmutun rolu

Bu dəyişiklikdə həlledici məqam Tövratın bir ayəsinin (Dəvarim, 7:3–4) təfsiri oldu:

“Onlarla qohumluq etmə: qızını onun oğluna vermə və onun qızını oğlun üçün alma. Çünki o, sənin oğlunu Mənim yolumdan döndərəcək.”

Talmutun Kiduşin traktatında müdriklər bu ayəyə yeni məna verdilər. Onlar diqqəti ayədə söhbətin nəvədən -yəni qeyri-yəhudidən olan kürəkənin yəhudi qızından doğulan oğlundan getdiyinə yönəltdilər. Tövrat həmin uşağın “sənin oğlun” adlandırılması ilə onu əvvəlcədən yəhudi kimi qəbul edir. Əks halda, onu “dindən döndərmək” mümkün olmazdı. Buradan belə nəticə çıxarıldı: yəhudi qadının övladı, atası qeyri-yəhudi olsa belə, yəhudi sayılır.

Ezdranın islahatı

Bu qaydanın son forması e.ə. V əsrdə yaşamış qanun müəllimi Ezdranın fəaliyyəti ilə əlaqələndirilir. O, Babil sürgünündən sonra Yəhudeyaya qayıdarkən ciddi bir mənzərə ilə qarşılaşdı: çoxlu sayda yəhudi kişi yəhudiliyi qəbul etməyən ətraf tayfaların qadınları ilə ailə qurmuşdu.

Ezdra bunu yəhudi xalqının mövcudluğu üçün ekzistensial təhlükə kimi qiymətləndirdi. O anladı ki, bütpərəst analar tərəfindən böyüdülən uşaqlar yəhudi dini və mədəniyyəti üçün itiriləcək, çünki uşağın dünyagörüşünü, inancını və ənənələrini əsasən ana formalaşdırır. Onun sərt qərarı qarışıq nikahların ləğv edilməsi haqqında fərman oldu. Bu dramatik addım yalnız həmin dövrdə yəhudilərin dini və milli kimliyini qorumaqla kifayətlənmədi, həm də yəhudiliyin ana xətti ilə ötürülməsi prinsipini möhkəmləndirdi.

Bu ənənənin rasional əsasları

Zaman keçdikcə bu prinsip daha da möhkəmləndi və müdriklər onun müdrikliyini izah edən bir neçə səbəb irəli sürdülər.

Bioloji dəqiqlik. Ana həmişə məlumdur, ata isə qədim dövrlərdə, bəzən indi də, şübhə doğura bilərdi. Bu qayda insanın icmaya mənsubiyyəti ilə bağlı mübahisələrin qarşısını alırdı.

Ananın tərbiyəedici rolu. Hamiləlikdən başlayaraq uşaqlıq dövrünün sonunadək ən güclü təsir məhz anaya məxsusdur. Ana uşağa yalnız genləri deyil, dili, mədəniyyəti, ənənələri və dini də ötürür. “Süleymanın məsəlləri”ndə deyildiyi kimi: “Ananın Tövratını tərk etmə.” Bu ifadə yəhudi dünyagörüşünün insanın şüuruna “ana südü ilə” hopduğunu vurğulayır.

Tarixi reallıqlar və sağ qalma instinkti

Bölünmüş krallıqlar, fars hakimiyyəti, Haşmonayların azadlıq müharibələri, Roma ilə savaşlar, Yerusəlimin dağıdılması - yəhudi xalqının tarixi qan və qurbanlarla doludur. Müharibələrdə əsasən kişilər həlak olurdu. Yəhudilərin bir millət kimi məhv olmaması üçün məhz bu şəraitdə yəhudiliyin qadın xətti ilə ötürülməsi ənənəsi həyati əhəmiyyət qazandı. Bu halda uşaq farsdan, romalıdan və ya avropalıdan doğula bilərdi, lakin yenə də yəhudi millətinə mənsub sayılırdı.

Bəzi tədqiqatçılar bu prinsipə Roma hüququnun da təsir etdiyini qeyd edirlər. Roma hakimiyyəti dövründə rəsmi nikahdan kənar doğulan uşağın statusu ananın statusu ilə müəyyən edilirdi. Yəhudi icmaları bu prinsipi mənimsəyərək belə uşaqları qorumaq və onlara öz xalqı daxilində yer vermək istəmiş ola bilər.

Nəticə

Milliyyətin ana xətti ilə müəyyən edilməsi sadəcə arxaik bir adət deyil, yəhudi xalqına minilliklər boyu köçlər, təqiblər və assimilyasiya şəraitində öz simasını, inancını və mədəniyyətini qorumağa imkan verən dərindən düşünülmüş bir mexanizmdir. Bu prinsip ananın ailənin, mədəniyyətin və millətin ruhunun əsas qoruyucusu olduğunu əks etdirir.

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:276
embedMənbə:https://sherg.az
archiveBu xəbər 14 Dekabr 2025 05:56 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see337

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see313

Avropa siyasi məkanında aparılan müzakirələrdə Azərbaycan fəal iştirak edir

14 Noyabr 2026 19:16see310

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see284

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see278

Rusların təxminən 90 faizi son üç ildə kredit götürdüyünü etiraf edib

14 Noyabr 2026 19:30see276

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see272

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see268

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see257

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see253

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see249

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see249

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see219

Həftədə bir məşq fiziki formanı və sağlamlığı yaxşılaşdıra bilərmi?

14 Noyabr 2026 21:54see217

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see210

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see202

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see198

Türkiyəli aktyor ev sahibi ilə məhkəməni uddu Kirayə qalmaqalı

14 Noyabr 2026 22:18see198

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see193

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see189
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri