Yelisey sarayı böhranla üz üzədir

Kütləvi etirazlar fonunda Makron siyasətinin iflası

Fransa respublikası tarixinin sosial-siyasi baxımdan ən gərgin dövrlərindən birini yaşayır. Gün keçdikcə dövlət idarəçiliyindəki struktur böhranı və iqtisadi tənəzzül bütün çılpaqlığı ilə üzə çıxır. Elə bu səbəbdən təşkil olunan kütləvi etiraz aksiyalarının artıq üçüncü həftəsidir. Görünür, vətəndaşların hakimiyyətə qarşı artan qəzəbi illərdir yığılan problemlərin və səhv siyasi qərarların nəticəsi olaraq ölkə miqyasında “parlamağa” başlayıb.

Prezident Emmanuel Makronun hakimiyyəti dövründə tətbiq edilən iqtisadi islahatlar və maliyyələşmə siyasəti cəmiyyətin əksər təbəqələri tərəfindən narazılıqla qarşılanır. Əhalinin alıcılıq qabiliyyətinin kəskin şəkildə aşağı düşməsi, inflyasiya dalğası və yaşayış xərclərinin qarşısıalınmaz artımı cəmiyyəti sərt seçim qarşısında qoyub. Mütəxəssislərin və siyasi təhlilçilərin fikrincə, Yelisey sarayının böhran vəziyyətlərində operativ və adekvat addımlar ata bilməməsi, eləcə də sosial dialoqdan yayınması ölkədəki gərginliyi qəsdən alovlandırır. Prezidentin rəqibləri və müxalifət dairələri mövcud sosial partlayışa görə birbaşa Makronun yarıtmaz idarəçilik modelini günahlandırırlar. Hakimiyyətin büdcə xərclərini azaltmaq cəhdləri və əhalinin həssas təbəqələrinin maraqlarını nəzərə almayan qərarları dövlət ilə cəmiyyət arasındakı etimad bağlarını tamamilə zədələyib. Son etirazlar zamanı nümayişçilərin səsləndirdiyi şüarlar və nümayiş etdirdikləri simvolik etiraz formaları da xalqın prezidentə olan inamını çoxdan itirdiyini açıq şəkildə nümayiş etdirir.

Daxili İşlər Nazirliyinin rəsmi hesabatlarına əsasən, ölkə üzrө keçirilən aksiyalarda təxminən 320 000 nəfər iştirak edib ki, bunun da 70 000 nəfəri Parisin payına düşüb. Lakin müstəqil həmkarlar ittifaqlarının yaydığı alternativ rəqəmlər vəziyyətin daha genişmiqyaslı olduğunu göstərir. Onların hesablamalarına görə, ümumi iştirakçı sayı yarım milyona yaxınlaşıb. Etiraz dalğası sadəcə paytaxtla məhdudlaşmayıb. Lion, Marsel, Nant və digər iri sənaye mərkəzlərində də küçələrə axışan minlərlə vətəndaş hökumətin siyasətinə etiraz edib. Xüsusilə Nant və Marseldə toqquşmalar aksiyanın kulminasiya nöqtəsinə çevrilib. Vəziyyətin nəzarətdən çıxmasının qarşısını almaq üçün Fransa hakimiyyəti genişmiqyaslı təhlükəsizlik tədbirlərinə əl atıb. Ölkə üzrə təxminən 70 000 hüquq-mühafizə əməkdaşı, o cümlədən respublikanın elit xüsusi təyinatlı qüvvələri – RAID və GIGN jandarm birləşmələri küçələrə yerləşdirilib. Paytaxt Paris başda olmaqla, Lion, Nant və digər şəhərlərdə polislə nümayişçilər arasında gərgin qarşıdurmalar yaşanıb. Asayişi qoruyan qüvvələr etirazçıları dağıtmaq üçün gözyaşardıcı qaz, səs qumbaraları və su şırnaqlarından istifadə etməli olublar. Aparılan sərt əməliyyatlar nəticəsində ölkə üzrə yüzlərlə şəxs saxlanılıb. Hökumət nümayəndələri iğtişaşlar zamanı zərər çəkən yerli bizneslərə dəstək göstəriləcəyini və qanunsuzluq törədənlərin cəzalandırılacağını bəyan etsələr də, cəmiyyətdəki qəzəb səngiməyib.

Etiraz aksiyalarının ön cərgəsində məktəblilər, tələbələr və geniş dövlət qulluqçusu kütləsi dayanır. Onların əsas tələbləri ölkədəki təhsil sisteminin tənəzzüldən xilas edilməsi, sosial bərabərsizliyin aradan qaldırılması və gündəlik yaşayış xərclərinin tənzimlənməsidir. Gənclərin və təhsil işçilərinin prosesdə aktiv iştirakı böhranın gələcək nəsillərə və ölkənin intellektual potensialına təsirindən qaynaqlanır. Bununla yanaşı, hakimiyyət daxilində və hakim partiya dairələrində böhranın məsuliyyətini başqasının üzərinə yıxmaq cəhdləri diqqət çəkir. Hakimiyyət nümayişlərin radikallaşmasında və gərginliyin artmasında əsas məsuliyyəti ifrat solçu "Əyilməz Fransa" partiyasının üzərinə qoyur. Lakin müxalifət bu ittihamları rədd edərək, əsl səbəbkarın xalqın səsini eşitməyən və ölkəni idarə edə bilməyən iqtidar olduğunu vurğulayır.

"Euronews" kimi aparıcı beynəlxalq media qurumlarının və yerli analitiklərin diqqət mərkəzində olan hadisələr Fransanın yaxın gələcəkdə daha dərin siyasi islahatlara və ya hökumət səviyyəsində ciddi istefalara gedə biləcəyini göstərir. Hökumətin sosial dialoqdan yayınaraq yalnız inzibati və sərt polis tədbirlərinə söykənməsi cəmiyyətdəki qütbləşməni daha da dərinləşdirir. İqtisadi tənəzzül və artan yaşayış xərcləri fonunda xalqın səbr kasasının daşması ölkədə idarəolunmaz siyasi böhran mühiti formalaşdırır. Bəhs etdiyimiz nüanslar bizə söyləməyə əsas verir ki, Yelisey sarayının güzəştə getməkdən başqa alternativi qalmaya bilər. Əks təqdirdə, dərinləşən idarəetmə böhranı Fransanı daha uzunmüddətli sosial xaos və siyasi qeyri-sabitlik dövrünə sürükləyəcək.

Nəzrin ELDARQIZI

XQ