Yeni dərman zavodu açıldı

Abşeron rayonunun Hökməli qəsəbəsində “Scandens Pharmaceutical Industries Ltd” MMC-nin dərman preparatları istehsalı müəssisəsinin açılışı olub. Prezident İlham Əliyev açılışıda iştirak edib.

Zavod beynəlxalq standartlara uyğun layihələndirilən müəssisə Almaniya, İsveçrə və İtaliyanın qabaqcıl texnologiya və avadanlıqları ilə təchiz olunub. İl ərzində müəssisədə antibiotiklər, diabetologiya, hepatologiya, kardiologiya, andrologiya, allerqologiya və qastroenterologiya sahələrinə aid təxminən 800 milyon ədəd tablet və kapsul dərman preparatı istehsal olunacaq. İstehsal olunan məhsullar həm daxili bazara çıxarılacaq, həm də gələcəkdə ixrac ediləcək. Müəssisədə 120 iş yeri yaradılıb.

Abşeronda yeni dərman istehsalı müəssisəsinin açılışı və Prezident İlham Əliyevin iştirakı ölkədə əczaçılıq sənayesinin prioritet olduğunu nümayiş etdirir.

Hökumət illərdir yüksək idxal asılılığını azaltmağı və yerli istehsalı genişləndirməyi hədəfləyir. Mövcud göstəricilər, hazırkı investisiya axını və yeni müəssisələr dərman sənayesinin yaxın illərdə regionda diqqətçəkən oyunçuya çevrilə biləcəyini göstərir.

Bu gün milli dərman bazarı bir sıra çağırışları aktual edib.

Rəsmi statistikaya əsasən 2025-ci ilin yanvar–sentyabr aylarında ölkədə 11,3 milyon manatlıq dərman istehsal edilib. Bu, əvvəlki illə müqayisədə 34,1% artım deməkdir. 2025-ci ilin ilk rübündə istehsal həcmi 3,396 milyon manat təşkil edib.

Son 5 ildə Azərbaycanda dərman istehsalının həcmi 4 dəfəyə yaxın artıb.

Buna baxmayaraq Azərbaycan bazarının təxminən 90%-i hələ də idxal dərmanlarının payına düşür. Yerli istehsal bazarın yalnız 3–5%-ni təmin edir.  Bu balans dövlət üçün iqtisadi və səhiyyə təhlükəsizliyi baxımından riskli vəziyyət yaradır. Pandemiya dövründə dərman çatışmazlığı və yüksək qiymətlər bu boşluğun nəticəsi idi.

Abşeronda açılan yeni müəssisə illik milyonlarla qutu dərman istehsal etməyə qadirdir. Bu fabrik tədricən idxal olunan sadə preparatları əvəzləyə bilər, gələcəkdə daha kompleks dərmanlara keçid üçün baza yaradır.

Zavodun işə düşməsi ilə Azərbaycanda fəaliyyət göstərən dərman istehsalçılarının sayı artır və ölkə ilk dəfə real sənaye klasteri formalaşdırmağa başlayır.

Hansı problemlər var?

Yerli sektor xammal asılılığı yaşayır. Yerli dərman istehsalı üçün lazım olan xammal və kimyəvi maddələrin bir hissəsi Azərbaycanda istehsal edilmir. Buna görə də xammalın idxalı lazımdır, bu da maliyyəti artırır.

Xaricdən gətirilən xammala tətbiq olunan gömrük rüsumları, vergi yükü istehsal xərclərini yüksək saxlayır. Mütəxəssislər vergi və gömrük güzəştlərinin tətbiq olunmasının vacibliyini vurğulayırlar.

Azərbaycanda kimya sənayesi var və elmi-tədqiqat institutları mövcuddur. Bu isə dərman istehsalı üçün baza rolunu oynaya bilər.

Gələcək perspektiv nə vəd edir?

Mövcud investisiya trendləri, dövlət siyasəti və dünya əczaçılıq sənayesinin inkişaf dinamikasını nəzərə alsaq o zaman bəzi proqnozları vermək olar.

2025–2030-cu illərdə ölkədə dərman istehsalının sürətli genişlənmə dövrü ola bilər. Hazırkı illik istehsal 15–20 milyon manat civarındadır. 2030-a qədər bunun 80–100 milyon manata yüksəlməsi gözlənilir. Yerli istehsalın bazarda payı 10–15%-ə çatacaq. Mövcud 90%-lik asılılıq 60–65%-ə enə bilər.

Azərbaycan 2030-dan etibarən Gürcüstan, Orta Asiya, Yaxın Şərqə kiçik həcmdə də olsa ixraca başlaya bilər.

Azərbaycanda kimya sənayesinin inkişafı sürətlənərsə xammal asılılığı azalacaq, bəzi aktiv maddələrin ölkədə istehsalına başlanacaq. Bu zaman məhsulların maya dəyəri 10–15% azalacaq, istehsalçılar daha rəqabətli olacaq.

Sənayeni gözləyən risklər sırasında xammal idxalından tam qurtula bilməməkdir. Çünki aktiv farmasevtik maddələrin (API) böyük hissəsi Hindistan, Çin, Türkiyə bazalarından gətirilir.

Bu ölkələrdə qiymət artımı və ya logistika problemi dərhal yerli istehsalın maya dəyərinə təsir edir.

Kadr çatışmazlığı da əsas məsələlərdəndir. Yüksək ixtisaslı farmakoloq, texnoloq və biokimyaçı çatışmazlığı hələ də dərman zavodlarının əsas problemlərindəndir. Obyektiv maneələr sırasında qeydiyyat məsələsi də var. Yeni dərmanların qeydiyyatı prosesi 6–18 ay çəkə bilir. Bu, istehsalçıların dövriyyə kapitalına zərbə vurur.

Daxili bazarın kiçik olması biznes maraqlarına təsir edə bilər. Azərbaycan bazarı özlüyündə böyük deyil, ona görə bəzi dərmanların istehsalı sərfəli olmaya bilər. İxrac olmadan sənaye uzunmüddətli rentabellik göstərə bilməz.

Yerli keyfiyyətə ictimai inamsızlıq bu sahənin uğur qazanmasında çətinlik yarada bilər. Bir sıra istehlakçı və həkimlər hələ də yerli dərmanlara etibar etmir. Bu isə satışları məhdudlaşdırır.

Azərbaycanın strateji üstünlükləri nədədir?

Bütün risklərə baxmayaraq, Azərbaycan bir neçə vacib üstünlük qazanmaqdadır. Bu sahənin dövlər səviyyəsində prioritet elan edilməsi investorlara güclü siqnaldır. Dövlət bu sahəyə uzunmüddətli dəstək verəcək.

Logistika üstünlüklərinə gəlincə, Azərbaycan Orta Dəhlizdə, Bakı-Tbilisi-Qars xəttinin, Bakı Beynəlxalq Dəniz Limanının üzərində dayanır. Bu, həm xammal idxalını, həm də hazır məhsul ixracını ucuzlaşdırır.

Dərman istehsalı yüksək əlavə dəyər yaradır, yüksək texnologiya tələb edir, ölkədə yeni kadr və elmi ekosistem formalaşdırır. Bu, hökumətin iqtisadi diversifikasiya strategiyasına tam uyğundur.

Bu sahənin uzunmüddətli və dayanıqlı uğuru üçün nə vacibdir?

Xammal bazasını inkişaf etdirmək – yerli xammal istehsalını təşviq etmək, idxal xərclərini azaltmaq;

Tədqiqat və təhsil – elmi laboratoriyaları gücləndirmək, GMP standartlarını tətbiq edən mütəxəssisləri yetişdirmək;

Qanunvericilik və tənzimləmə – dərman qeydiyyatı prosesini səmərəli etmək, keyfiyyətə nəzarəti gücləndirmək;

Maliyyələşdirmə mexanizmləri – investisiyaları cəlb etmək üçün vergi, gömrük güzəştləri, subsidiyalar;

Təchizat zəncirinin gücləndirilməsi – yerli istehsalın bazarlara çıxışı, logistik struktur, paylama şəbəkəsini qurmaq.

Azərbaycan dərman sənayesi hələ uzun yoldadır, amma əsas mərhələ – sənayeləşmə mərhələsi artıq başlayıb.

Bu proses təkcə iqtisadi deyil, həm də səhiyyə təhlükəsizliyi baxımından həyati əhəmiyyət daşıyır. Yerli istehsalın güclənməsi həm qiymətləri sabitləşdirəcək, həm də fövqəladə hallarda dərman təminatını daha etibarlı edəcək.

Sunay AYDIN

AzPost.az

Paylaş