Yeni kvant alqoritmi gələcəyin süni intellektini formalaşdıracaq

Bizi Telegram-da da izləyə bilərsiniz:@xqazeti

ABŞ Energetika Nazirliyinin Brukheyven Milli Laboratoriyası, Şimal-Şərq Universiteti, "Google Quantum AI" və Texas Universitetinin tədqiqatçıları gələcəyin kvant kompüterlərinin hesablama gücünü və imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirə biləcək tamamilə yeni bir kvant alqoritmi hazırlayıblar. Hesablama Nəzəriyyəsi üzrə 58-ci illik "ACM" simpoziumunda (STOC 2026) təqdim edilən bu unikal kəşf "Quantum Hermite Transform" (QHT — Kvant Ermit Transformasiyası) adını alıb. Layihə müəllifləri bu alqoritmi gələcəkdə daha mürəkkəb proqram təminatlarının yaradılmasında istifadə olunacaq yeni "kvant primitivi", yəni bünövrə daşı adlandırırlar. Alimlərin sözlərinə görə, kvant kompüterlərinin texniki hissəsi sürətlə inkişaf etsə də, proqram təminatı kitabxanası hələ də bu cür universal bazis alətlərinin qıtlığını yaşayır.

Əslində, Ermit transformasiyası riyazi üsul kimi klassik hesablamalarda, siqnalların emalında, mühəndislikdə və kvant harmonik osilyatorunun təsvirində çoxdan istifadə olunur. Lakin bu mürəkkəb riyazi əməliyyatları kvant kompüterlərində effektiv şəkildə yerinə yetirmək indiyə qədər demək olar ki, qeyri-mümkün idi. Yeni yaradılmış kvant sxemi isə Ermit transformasiyasını loqarifmik hesablama mürəkkəbliyi ilə icra etməyə imkan verir ki, bu da tələb olunan əməliyyatların sayını dəfələrlə azaldır. Bundan əlavə, alqoritm xüsusi "kvant sürətləndirilmiş proqnozlaşdırma" texnologiyasından istifadə edir. Bu texnologiya sayəsində kvant sisteminin gələcək vəziyyətini hər bir aralıq mərhələni tək-tək simulyasiya etmədən birbaşa hesablamaq mümkündür ki, bu da hazırlıq vaxtına görünməmiş dərəcədə qənaət edir.

Mütəxəssislər əmindirlər ki, yeni "QHT" alqoritmi fundamental fizikadan kənara çıxaraq süni intellekt, materialşünaslıq, energetika və qlobal elmi modelləşdirmə sahələrində ən effektiv kvant proqramlarının əsasını qoyacaq. Yeni primitivlərin kəşf olunması proqramçıları yalnız məşhur "Furye transformasiyası" ilə məhdudlaşmaqdan xilas edərək tamamilə yeni alqoritm sinifləri yaratmağa yol açır. Sınaqların nəticələrinə görə, bu alqoritm müəyyən şərtlər daxilində eyni hesablama növünü icra edən ən güclü klassik metodlarla müqayisədə eksponensial (sürətlə artan) sürət üstünlüyü təmin edir. Alimlər real tapşırıqları yerinə yetirə bilən tam xətasız kvant kompüterlərinin hələ inkişaf mərhələsində olduğunu vurğulasalar da, bu cür fundamental alqoritmlərin indidən yaradılmasını kvant erasının praktiki tətbiqinə doğru atılmış ən vacib addım hesab edirlər.

Hazırladı:
Arzu ƏLİYEVA
XQ