Icma.az
close
up
RU
Menu

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

Yer kürəsində sutkanın uzunluğu dəyişir

Yer kürəsində sutkanın uzunluğu dəyişir

Icma.az xəbər verir, Lent az saytına əsaslanaraq.

Alimlər onilliklərdir Yer nüvəsinin fırlanma sürətində baş verən dəyişiklikləri müşahidə edirlər. Məlum olub ki, planetin mantiyası ümumi impuls momentini qorumaq üçün bu dəyişiklikləri kompensasiya edir.

Lent.az xəbər verir ki, yer kürəsinin öz oxu ətrafında fırlanması sabit proses kimi qəbul edilir və bir sutkanın 24 saat olduğu düşünülür. Lakin müasir elmi araşdırmalar göstərir ki, sutkanın uzunluğu əslində tam sabit deyil. O, mütəmadi olaraq millisaniyənin çox kiçik hissələri qədər dəyişir. Beynəlxalq alimlər qrupu uzun illərdir cavabsız qalan bir suala aydınlıq gətirib: Yerin dərin qatları planetin fırlanma sürətinə necə təsir edir?

Nüvə və mantiyanın qravitasiya qarşılıqlı təsiri

Geofiziklər təxminən 30 ildir bilirlər ki, Yerin maye xarici nüvəsi onilliklər ərzində müəyyən dövrlərdə fırlanmasını sürətləndirir və ya yavaşıdır. Planetin ümumi impuls momentinin dəyişməməsi üçün mantiya bu prosesləri kompensasiya etməli olur və öz fırlanma sürətini müəyyən qədər dəyişir. Bu isə birbaşa Yer sutkasının uzunluğuna təsir göstərir. Uzun müddət alimləri düşündürən əsas məsələ bu təsirin planetin dərin qatları arasında hansı mexanizmlə ötürülməsi idi. Maye nüvə ilə mantiya arasındakı adi sürtünmə qüvvəsinin müşahidə olunan dəyişiklikləri izah etmək üçün kifayət etmədiyi müəyyən olunub. Araşdırmalar göstərib ki, əsas rol qravitasiya qarşılıqlı təsirinə məxsusdur.

Alimlərin qənaətinə görə, Yerin bərk daxili nüvəsi planetin digər hissələrindən bir qədər fərqli sürətlə fırlanır. Bu isə nüvə ilə mantiyadakı sıxlıq fərqləri arasında kiçik yerdəyişmələr yaradır. Nüvə daha tarazlı mövqe tutmağa çalışdıqca qravitasiya qüvvələri planetin müxtəlif qatlarına təsir göstərir. Bu davamlı qarşılıqlı təsir mantiyaya ötürülən fırlanma momenti yaradır və nəticədə sutkanın uzunluğunda cihazlarla ölçülə bilən çox kiçik dəyişikliklər baş verir.

Sutkanın uzunluğuna başqa nələr təsir edir?

Yerin fırlanma sürətindəki dəyişikliklər təkcə planetin daxilində gedən proseslərlə bağlı deyil. Atmosfer kütlələrinin mövsümi hərəkəti, okean cərəyanları, buzlaqların geniş miqyasda əriməsi və güclü zəlzələlər də planet üzrə kütlənin paylanmasını dəyişdirir. Bu isə Yerin ətalət momentinə və nəticədə fırlanma sürətinə təsir göstərə bilir. Bununla belə, alimlər uzunmüddətli və fundamental dəyişikliklərin əsas səbəblərindən birinin planetin daxilində, xüsusilə bərk daxili nüvə ilə mantiya arasındakı qravitasiya qarşılıqlı təsirində olduğunu bildirirlər.

Yeni kəşf geofizikada uzun müddət açıq qalan məsələlərdən birini izah etməyə və Yer kürəsinin uzunmüddətli dinamikasını daha dəqiq modelləşdirməyə imkan verə bilər. Beləliklə, gündəlik həyatda hiss etməsək də, Yer üzündə hər sutkanın uzunluğu tam olaraq eyni deyil.

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:154
embedMənbə:https://lent.az
archiveBu xəbər 03 Oktyabr 2026 13:48 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see280

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see277

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see262

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see256

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see248

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see240

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see237

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see232

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see231

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see231

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see224

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see220

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see217

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see217

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see214

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see206

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

16 Noyabr 2026 18:22see203

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see198

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see196

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

16 Noyabr 2026 23:35see192
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri