Yer tək deyil: Kainatda başqa planetlər də ola bilər

Tokio Universitetinin mütəxəssisi Ryo Savadanın rəhbərlik etdiyi beynəlxalq astronomlar qrupu Yer kürəsinin və digər yerüstü planetlərin niyə "quru" və qayalı olduğunun izahı üçün yeni mexanizm təklif edib.

Məlum olub ki, bu, Günəş kimi ulduzları olan sistemlər üçün kifayət qədər tipik bir ssenaridir.

Turkustan.az xəbər verir ki, araşdırma “Science Advances” jurnalında dərc edilib.

Yerin suyu necə yoxa çıxdı?

Yer planetesimallardan - qaya və buzun qarışığından əmələ gəlib. Qayalı olmaq üçün suyunun çox hissəsini erkən itirib. Qısamüddətli radioizotopların, xüsusən də alüminium-26-nın çürüməsindən qaynaqlanan istilik əsas rol oynamışdır. Qədim meteoritlərdə alüminium-26 izləri tapılmışdır ki, bu da onun protoplanetar diskdə bol olduğunu göstərir.

Əvvəllər belə bir alüminium-26-nın yalnız çox yaxınlıqda partlayan supernova tərəfindən çatdırıla biləcəyi düşünülürdü. Lakin hesablamalar bir paradoksu ortaya qoydu: düzgün məsafədə partlayış diski tamamilə məhv edərdi.

Yeni Mexanizm: İzotop "dalğıc"

Savada və həmkarları "dalğıc" modeli təklif etdilər. Supernova təhlükəsiz məsafədə - təxminən 3,2 işıq ili məsafədə partlayır. Yaranan şok dalğası yüklü hissəcikləri kosmik şüalara sürətləndirir. Bu şüalar protoplanetar diskə iki yolla nüfuz edir:

Bəzi izotoplar (məsələn, dəmir-60) toz kimi daşınır; digərləri (alüminium-26) diskin içərisində, kosmik şüaların sabit atomlarla toqquşmasından əmələ gəlir. Model meteoritlərdəki radioizotopların tərkibini dəqiq şəkildə əks etdirir. Ən əsası isə, bu cür şərait tez-tez baş verir.

Kainatda neçə Yer planeti var?

Müəlliflərin hesablamalarına görə, Günəşə bənzər ulduzların 10%-dən 50%-ə qədəri kifayət qədər radioizotopu olan mühitlərdə əmələ gəlir. Bu, o deməkdir ki, nazik atmosferi və məhdud suyu olan quru, qayalı planetlər qeyri-adi deyil, əksinə Süd Yolunda normadır. Belə dünyalar həyat üçün ən perspektivli hesab olunur.

Nəticə

Uzaq supernovalardan radioizotopların "batırılması" üçün yeni bir mexanizm Yer kürəsinin niyə quru və qayalı hala gəldiyini izah edir. Bu cür şərtlər Günəşə bənzəyən ulduzların təxminən 10-50%-də baş verir, bu da o deməkdir ki, bizim planetlərimizə bənzər planetlər qalaktikada əvvəllər düşünüləndən daha çox yayılıb. Yaşayış üçün yararlı dünyaların axtarışı yeni istiqamət alıb. /cebheinfo.az/