Yerdəki beş kütləvi məhvolmanın mümkün səbəbi müəyyən edildi

İqlimin və Yer kürəsinin kimyəvi tərkibinin kəskin dəyişməsi biosferanı xüsusilə həssas vəziyyətə gətirib, bundan sonra planet ən böyük kütləvi məhvolmalarla üzləşib. Alimlər 539 milyon illik Yer tarixini təhlil etdikdən sonra bu qənaətə gəliblər.

Qaynarinfo xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələri "Nature Communications" jurnalında dərc olunub.

Tədqiqatçılar biomüxtəliflikdəki dəyişiklikləri, eləcə də növlərin yaranması və məhv olması sürətini təhlil edərək onların əsasında “biosferanın həssaslığı” göstəricisini hesablayıblar. Bu göstərici ekosistemin nə dərəcədə qeyri-sabit və genişmiqyaslı dəyişikliklərə həssas olduğunu əks etdirir.

Alimlər 10 milyondan 100 milyon ildən çox davam edən beş uzunmüddətli dövr müəyyənləşdiriblər. Onlar bu dövrləri “Haggis dövrləri” adlandırıblar. Tədqiqat göstərib ki, daha isti dövrlərdə biosferanın ümumi fon həssaslığı, bir qayda olaraq, daha yüksək olub. Lakin göstərici bir iqlim rejimindən digərinə keçid mərhələlərində xüsusilə kəskin artıb.

Planet tarixindəki beş ən böyük kütləvi məhvolma məhz belə keçid dövrlərində həssaslığın yüksəldiyi mərhələlərə təsadüf edib. Müəlliflərin fikrincə, ətraf mühitdəki kəskin dəyişikliklər ekosistemləri daha dayanıqsız vəziyyətə gətirərək digər fəlakətli hadisələrin nəticələrini ağırlaşdıra bilərdi.

“Bununla belə, iqlim dəyişikliyi həmişə kütləvi məhvolmalara birbaşa səbəb olmayıb. Məsələn, bəzi məhvolmalar güclü vulkan püskürmələri və ya asteroidlərin düşməsi ilə əlaqələndirilir. Lakin iqlimin və Yer kürəsinin kimyəvi tərkibinin qeyri-sabitliyi biosferanın xüsusilə həssas vəziyyətə düşdüyü şərait yarada bilərdi”, deyə alimlər bildiriblər.

Tədqiqatçıların sözlərinə görə, həssaslıq göstəricisinin kəskin artması biosferada genişmiqyaslı dəyişikliklərin yaxınlaşmasının bir növ siqnalı hesab edilə bilər.

Bununla yanaşı, alimlər hazırda bu cür fəlakətlərin gözlənilmədiyini vurğulayırlar. Onların qiymətləndirməsinə görə, hazırkı Kaynozoy erası nisbətən sabit şərait və aşağı fon həssaslığı ilə xarakterizə olunur. Tədqiqat keçmişdəki qanunauyğunluqları təsvir edir və müasir iqlim böhranının nəticələrini proqnozlaşdırmağa imkan vermir.

Aydın