Yüz illər ərzində 100 dən az qatır doğulub: Səbəbi nədir?

Eramızdan əvvəl 1000-ci ilə qədər müasir Türkiyədə yerləşən Anadolu xalqı erkək eşşəkləri dişi atlarla cütləşdirərək hər ikisinin ən yaxşı keyfiyyətlərini özündə birləşdirən bir heyvan - qatır yaradırdı.

Brook baytarlıq klinikası bildirib ki, uzun qulaqları və möhkəm bədəni ilə qatırlar atın gücünü eşşəyin dözümlülüyü və qüvvəsi ilə birləşdirir. Onlar alimlərin hibrid güc adlandırdığı xüsusiyyətə malikdir və daha müxtəlif genetik tərkib müəyyən üstünlüklər verir. 

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "IFLScience" yazır.

Məsələn, qatırlar adətən atlardan daha uzun yaşayır və eyni ölçülü atlarla müqayisədə daha az yemə ehtiyac duyur. Həmçinin onların təhlükəni hiss etmə qabiliyyəti daha güclüdür və daha ehtiyatlıdırlar ki, bu da çətin ərazilərdə onları daha etibarlı edir. Bundan əlavə, qatırın dərisi at və ya eşşək dərisindən daha az həssasdır və günəşə, yağışa daha davamlıdır.

Tarix boyu qatırlar çoxşaxəli istifadə sahələrinə malik olub: kənd təsərrüfatında işlədilib, atlar kimi arabalar çəkib, hətta XX əsrdə müharibələrdə istifadə olunub. Bu gün də ucqar ərazilərə yük daşınmasında və məsələn, Böyük Kanyon kimi yerlərdə istifadə edilir.

Lakin bir problem var: qatırlar çoxala bilmir. Son 500 il ərzində təxminən 60 belə doğuş qeydə alınıb.

Əslində, onların ümumiyyətlə mövcud olması belə müəyyən mənada qeyri-adidir. Atlar və eşşəklər eyni fəsiləyə aid olsalar da, fərqli növlərdir.

Baytar Ben Hartın sözlərinə görə, at və eşşəklər təxminən 10 milyon il əvvəl Şimali Amerikanın düzənliklərində yaşamış ortaq əcdad – dinogippusdan törəyib. Sonrakı təkamül nəticəsində isə tam fərqli heyvanlara çevriliblər. Hətta eşşəklər genetik baxımdan atlardan daha çox zebralara yaxındır.

Bu fərqlər onların genetik uyğunluğuna da təsir edir. Genetik Monika Rodriges izah edir ki, əsas problem xromosomların uyğun gəlməməsidir.

"Atda 64 xromosom, eşşəkdə isə 62 xromosom var. Qatır isə anasından 32 at xromosomu və atasından 31 eşşək xromosomu alır – ümumilikdə 63 xromosom", deyə o bildirib.

Tək sayda xromosoma malik olmaq gündəlik həyat üçün problem yaratmır – hüceyrələr normal bölünür. Lakin bu, çoxalma prosesinə ciddi mane olur.

Normal halda, valideynlərin xromosom dəstləri bir-biri ilə uyğun gəlir və cütlər əmələ gətirir. Qatırlarda isə bu uyğunluq yoxdur: xromosomlar say və forma baxımından fərqləndiyi üçün cütləşə bilmir.

"Nəticədə xromosomlar "tərəfdaşlarını" tapa bilmir və bu, spermatozoid və yumurta hüceyrələrinin yaranmamasına səbəb olur", deyə Rodriges izah edib.

Bu isə o deməkdir ki, qatırlar demək olar ki, nəsil artıra bilmir. Bununla belə, nadir hallarda istisnalar qeydə alınıb. Son 500 ildə cəmi bir neçə on belə hadisə baş verib və onların çoxu elmi şəkildə təsdiqlənməyib. Lakin genetik testlərlə təsdiqlənmiş hallar da mövcuddur.

Genetik Oliver Rayderin sözlərinə görə, belə hadisənin baş vermə ehtimalı 10 milyardda birdən də azdır.

Aydın