Zebraları əhliləşdirmək niyə mümkün olmadı? KONKRET

1800-cü illərdə bəzi avropalılar bir neçə zebranı əhliləşdirərək yaraşıqlı faytonlara qoşurdular. Hətta XIX əsrdə ingilis lordlarından biri zebra qoşulmuş faytondan istifadə edirdi. Lakin bu heyvanların balaları belə, nə qədər əhliləşdirilmiş mühitdə böyüdülüb öyrədilsələr də, vəhşi instinktlərini itirmirdilər.

Bu cür nümunələr olduqca nadirdir və bütün növə şamil edilə bilməz. Yəni ayrı-ayrı zebraları öyrətmək mümkündür, amma bütöv bir növü ev heyvanına çevirmək tamam başqa məsələdir.

Atlar, itlər və inəklər 8–15 min il ərzində məqsədyönlü seleksiya yolu ilə əhliləşdiriliblər. Zebralarda isə belə bir proses baş verməyib.

Zebraların müdafiə instinkti çox güclüdür.

* Təpikləri atlarınkından daha təhlükəli ola bilər.

* Təhlükə hiss etdikdə dişləməyə və hücum etməyə meyillidirlər.

* Stressə qarşı son dərəcə həssasdırlar.

* Atlardan fərqli olaraq, insanlara alışmağa təbii meyilləri zəifdir.

Əhliləşdirilə bilən heyvanlarda — atlarda, itlərdə və qoyunlarda — liderin arxasınca getmək davranışı güclüdür. Zebralarda isə sürü münasibətləri daha mürəkkəbdir və insanı lider kimi qəbul etmək meyli zəifdir.

Zebraların qaçmaq instinkti də son dərəcə güclüdür.

Afrikada yırtıcılardan qorunmaq üçün zebralar milyonlarla il ərzində təhlükədən sürətlə uzaqlaşmağa uyğunlaşıblar. Buna görə də:

* Ən kiçik səsdən belə ürkə bilirlər.

* Qapalı məkanlarda təşvişə düşə bilirlər.

* Minik və yükdaşıma kimi işlərdə insan nəzarətinə uyğunlaşmaları çətin olur.

Əhliləşdirmə sadəcə heyvanı tutub öyrətmək demək deyil. Bu, nəsillər boyu davam edən, irsi xüsusiyyətlərin məqsədyönlü seçilməsinə əsaslanan uzunmüddətli prosesdir.

Əslində, insanlar min illərdir müxtəlif vəhşi heyvanları öyrətməyə çalışırlar. Tutuquşulara danışmağı, fillərə və şirlərə sirk nömrələri göstərməyi, meymunlara kəndir üzərindən tullanmağı, ayılara isə rəqs etməyi öyrətməyə cəhd edirlər.

Bunun üçün hər heyvana uyğun fərqli üsullardan istifadə olunur. Bəzən isə bu təlimlər ağır, ağrılı və hətta işgəncə xarakterli olur.

Halbuki min illərdir öyrədilməsi ən çətin canlılardan biri elə insanın özüdür…

Mənbə: Cienciatum Sorpréndete

Hazırladı Ağagül Mürsəlov,
KONKRET.az