Icma.az
close
up
RU
“Zəka və uzunömürlülük arasında gizli bağ“ Elmi tədqiqat

“Zəka və uzunömürlülük arasında gizli bağ“ Elmi tədqiqat

Moderator.az saytından verilən məlumata əsasən, Icma.az məlumatı açıqlayır.

"Britaniya alimləri sübut edib ki, uşaqlıqda yüksək intellekt gələcəkdə daha uzun ömürlə əlaqəlidir..."

Bəzən insanın taleyini müəyyən edən amil nə vərdişlər, nə də mühit olur - onun öz ağlı olur. Edinburq Universitetinin alimləri ilk dəfə elmi-statistik səviyyədə sübut edib ki, uşaqlıq dövründəki intellektual səviyyə insanın gələcəkdəki ömür uzunluğu ilə genetik bağlılığa malikdir.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "moneytimes.ru" nəşri yazıb.

Nəşr yazır ki, bu, sadəcə müşahidə deyil, minlərlə insanın genom məlumatları əsasında aparılmış genişmiqyaslı bir araşdırmanın nəticəsidir.

Zəka təkcə bilik deyil, sağ qalma instinktidir

"EurekAlert" elmi jurnalının məlumatına görə, tədqiqatçılar 12 441 uşağın idrak funksiyalarını və 389 166 yetkin şəxsin ömür göstəricilərini analiz edib. Onlar həmçinin həmin şəxslərin valideynlərinin ölüm yaşını da nəzərə alıblar. Nəticədə alimlər uşaqlıqda ölçülmüş intellekt səviyyəsi ilə uzunömürlülük arasında ilk etibarlı genetik əlaqəni müəyyən ediblər.

Aparılan analiz göstərib ki, uşaqlıqda formalaşan idrak qabiliyyəti ilə valideynlərin ömür uzunluğu arasındakı genetik korrelyasiya 0,35 təşkil edir, bu isə ümumi genetik təməl olduğunu sübut edir. Genetik irsiyyətin göstəricisi olan birnukleotidli polimorfizmlər (SNP) üzrə irsilik payı idrak funksiyalarında 27,3 faiz, uzunömürlülükdə isə 28,9 faiz olub. Başqa sözlə, ağıllı uşaqların valideynləri də çox zaman uzunömürlü olurlar.

Zəka niyə həyatı uzadır?

Alimlərin fikrincə, yüksək intellekt insanın riskləri daha erkən və düzgün qiymətləndirməsinə imkan yaradır. Belə insanlar qidalanma, stresə münasibət, peşə və sosial çevrə kimi məsələlərdə daha şüurlu qərarlar verirlər. Əvvəllər bu əlaqə sosial amillərlə - təhsil və tibbi xidmət imkanları ilə izah edilirdisə, indi məlum olub ki, genetik baza bu münasibətdə mühüm rol oynayır.

Bəzi tədqiqatçılar isə hesab edir ki, məsələ daha dərin bioloji səviyyədədir: sinir sisteminin səmərəli işləməsinə cavabdeh olan genlər eyni zamanda orqanizmin qocalmaya qarşı dayanıqlığını da təmin edir. Bu halda zəka və uzunömürlülük bir-birinə səbəb olan deyil, eyni bioloji kökdən qaynaqlanan iki hadisədir.

Genetik əlaqə necə ölçülür və nəyi dəyişmir?

Edinburq alimləri nəticələrin sosial mühitdən təsirlənməməsi üçün uşaqlıq göstəricilərini əsas götürüblər. Bu, həyat tərzi və sosial status kimi dəyişkən amillərin təsirini minimuma endirib. Araşdırma aşağıdakı mərhələləri əhatə edib:

- Ailələrarası genetik əlaqələrin statistik təhlili;

- Uşaqlarda yaddaş və məntiq testlərinin nəticələrinin müqayisəsi;

- Uzunömürlülüklə əlaqəli genom sahələrinin analiz edilməsi.

Bu yanaşma nəticələri daha etibarlı edir, çünki o, retrospektiv səhvləri, yəni artıq ömrün bir hissəsi keçdikdən sonra aparılan ölçmələri aradan qaldırır.

Yanlış təsəvvür: ağıllı olmaq sağlamlığın zəmanəti deyil

Yayılmış fikirə görə, yüksək intellekt insanı xəstəliklərdən qoruyur. Amma elm sübut edir ki, bu, birbaşa deyil, dolayı əlaqədir. Ağıllı insanlar daha sağlam həyat tərzi sürməyə meyllidir, lakin onları fərqləndirən genlər eyni zamanda maddələr mübadiləsi, immun sistem və hüceyrə bərpası mexanizmlərinə də təsir göstərə bilər.

Bu səbəbdən "ağıllı insanlar daha az ölür" düşüncəsi sadəlövhlükdür. Əksinə, yüksək stres və intellektual yüklənmə bəzən orqanizmin erkən qocalmasına gətirib çıxarır. Ən ideal balans - zehni inkişafla yanaşı psixoloji sabitlik və fiziki aktivlikdir.

Genetik bazanı dəyişmək mümkün olmasa da, zehni fəaliyyətin stimullaşdırılması - oxuma, dil öyrənmə, tapmaca həll etmə və sosial ünsiyyət beyində neyron əlaqələri gücləndirir və ömrün keyfiyyətini artırır.

Ağıl və həyat bir genetik orbitdə

Əgər zəka və uzunömürlülük doğrudan da eyni genetik kodun məhsuludursa, bu, tibbi yanaşmada inqilab deməkdir. Gələcəkdə xəstəliklərin qarşısını almaq üçün təkcə bioloji markerlər deyil, uşaqlıq dövründəki idrak göstəriciləri də nəzərə alınacaq. Bu isə risklərin illər əvvəl proqnozlaşdırılmasına imkan verəcək.

Ancaq alimlər xəbərdarlıq edir: bu biliklər insanlara qarşı diskriminasiya üçün deyil, sağlamlıq siyasətinin təkmilləşdirilməsi üçün istifadə olunmalıdır. Tədqiqat müəllifləri - Devid Hill və İan Diri yekunda belə nəticəyə gəliblər: "Zəka insan ömrünü uzada bilər, amma onu müəyyən etmir. Ağıllı olmaq taleyin hökmü deyil, bəşər biologiyasının çoxqatlı mozaikasının yalnız bir parçasıdır".

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:240
embedMənbə:https://moderator.az
archiveBu xəbər 24 Oktyabr 2025 23:44 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see349

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see289

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see287

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see286

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see278

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see271

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see264

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see262

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see259

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see248

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see244

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see244

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see242

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see242

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see240

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see230

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see229

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see224

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see218

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see215
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri