Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

Dişlər yaddaş kartımızdır?

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

“Uzunömürlülük cinsi xromosomlarla bağlıdır“ Elmi tədqiqat

“Uzunömürlülük cinsi xromosomlarla bağlıdır“ Elmi tədqiqat

Icma.az, Moderator.az portalına istinadən məlumat yayır.

"Cinsi xromosomlar və valideynlik strategiyaları ömrün uzunluğunu müəyyən edir..."

Heyvanlarda və quşlarda ortalama ömür adətən o cinsdə daha qısadır ki, onların cinsi xromosomları eynidir və ya balasının baxımına daha çox vaxt sərf edir.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "nkj.ru" nəşri yazıb.

Məlumdur ki, qadınlar kişilərdən daha uzun ömür yaşayır və bu fərq bütün ölkələrdə və müxtəlif tarixi dövrlərdə izlənilir. Fərqin miqdarı dəyişə bilər, amma özü qalır. Maraqlıdır ki, oxşar nümunə meymunlarda da mövcuddur, bu isə onu göstərir ki, qadınların uzun ömrü primatlarımızın bioloji köklərinə əsaslanır.

Erkəkləri dişilərdən xeyli qısa yaşayan anubis babunu növündə erkək, dişi və bala bu fərqi açıq göstərir. Bioloji fərq cinsi xromosomlarla başlayır: qadınlarda iki "X", kişilərdə bir "X" və bir "Y" var. X-xromosomunda yalnız cinsə aid olmayan, bütövlükdə orqanizm üçün vacib genlər yerləşir. Bu səbəbdən qadınların uzun ömrü ilə iki "X" arasında əlaqə olduğu düşünülür: əgər bir X-də gen zədələnərsə, digər X kömək edə bilər. Kişilərdə isə belə ehtiyat yoxdur.

Eyni xromosom paylanması bütün məməlilərə xasdır: kişilər heteroqametlidir - onların qametləri fərqli xromosom daşıyır (bəziləri X, bəziləri Y). Müxtəlif istisnalar var, məsələn, ornitorinqdə on xromosom mövcuddur, amma kişilər yenə heteroqametldir - beş X-ə beş Y uyğun gəlir. Məməlilər arasında adətən dişilər daha çox yaşayır. Quşlarda isə heteroqametli cins dişilərdir (WZ), erkəklər ZZ daşıyır.

Məqalədə qeyd olunur ki, heteroqametli cins ortalama olaraq homoqametli cinsdən qısa yaşayır. Max Planck Təkamül Antropologiyası İnstitutunun və Avropa elmi mərkəzlərinin əməkdaşları bu fərqi təsdiqləyib. 1176 növ quş və məməlidə ömür məlumatları analiz edilib: məməlilərin 72 faizində dişilər erkəklərdən daha uzun yaşayıb (orta hesabla 20 faiz), quşların 68 faizində isə erkəklər dişilərdən çox yaşayıb (orta hesabla 5 faiz). Bəzi növlər bu qanuna uymur, məsələn, yırtıcı quşlarda dişilər adətən daha çox yaşayır.

Cinsi strategiya və ömür

Ömür fərqi yalnız xromosomlarla izah edilmir, həm də cütləşmə strategiyaları rol oynayır. Erkəklər təkamül prosesi zamanı özlərini diqqətə çatdıran bəzəklər və rəqiblərlə mübarizədə istifadə olunan silahlar əldə edir. Poliqam növlərin erkəkləri bu baxımdan diqqətçəkicidir və onların ömrü dişilərdən qısadır. Quşlarda isə poliqam növlərdə ömür fərqi böyük deyil, monoqam quşlarda isə erkəklər daha uzun yaşaya bilir. Yəni fərq yalnız strategiya ilə deyil, onu həyata keçirən növlə də bağlıdır.

Övlad baxımı və ömür

Övladın qayğısına daha çox zaman sərf edən valideyn uzun yaşayır. Bu xüsusilə uzunömürlü və gec yetkinləşən növlər üçün vacibdir, çünki balanın müstəqil həyata çıxması üçün valideynin yaşaması önəmlidir.

Süni şərait və genetik amillər

Heyvanlar zooparkda yırtıcılardan və sərt iqlimdən qorunur, xəstəliklər vaxtında müalicə olunur. Buna baxmayaraq, tədqiqatçılar zoopark və vəhşi əhali məlumatlarını müqayisə edib aşkar ediblər ki, ömür fərqi hələ də qalır, yalnız vəhşi təbiətdə daha böyükdür. Beləliklə, ömrün uzunluğunun fərqi təkcə riskə meyl və ya özünü qoruma ilə deyil, həm də genetik və valideyn davranışlarından qaynaqlanır.

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:143
embedMənbə:https://moderator.az
archiveBu xəbər 11 Oktyabr 2025 15:58 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see434

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see327

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see325

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see304

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see298

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see284

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see282

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see272

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see253

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see237

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see232

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

17 Noyabr 2026 12:44see215

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see214

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

17 Noyabr 2026 13:48see205

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see199

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see195

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

17 Noyabr 2026 14:53see191

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see191

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see186

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see178
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri