Icma.az
close
up
RU
Menu

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

Bakıda temperatur 7 8 dərəcə enəcək Növbəti 3 günün hava proqnozu

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

İran parlamenti ABŞ la danışıqların başa çatdığını açıqlayıb

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

“Uzunömürlülük cinsi xromosomlarla bağlıdır“ Elmi tədqiqat

“Uzunömürlülük cinsi xromosomlarla bağlıdır“ Elmi tədqiqat

Icma.az, Moderator.az portalına istinadən məlumat yayır.

"Cinsi xromosomlar və valideynlik strategiyaları ömrün uzunluğunu müəyyən edir..."

Heyvanlarda və quşlarda ortalama ömür adətən o cinsdə daha qısadır ki, onların cinsi xromosomları eynidir və ya balasının baxımına daha çox vaxt sərf edir.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "nkj.ru" nəşri yazıb.

Məlumdur ki, qadınlar kişilərdən daha uzun ömür yaşayır və bu fərq bütün ölkələrdə və müxtəlif tarixi dövrlərdə izlənilir. Fərqin miqdarı dəyişə bilər, amma özü qalır. Maraqlıdır ki, oxşar nümunə meymunlarda da mövcuddur, bu isə onu göstərir ki, qadınların uzun ömrü primatlarımızın bioloji köklərinə əsaslanır.

Erkəkləri dişilərdən xeyli qısa yaşayan anubis babunu növündə erkək, dişi və bala bu fərqi açıq göstərir. Bioloji fərq cinsi xromosomlarla başlayır: qadınlarda iki "X", kişilərdə bir "X" və bir "Y" var. X-xromosomunda yalnız cinsə aid olmayan, bütövlükdə orqanizm üçün vacib genlər yerləşir. Bu səbəbdən qadınların uzun ömrü ilə iki "X" arasında əlaqə olduğu düşünülür: əgər bir X-də gen zədələnərsə, digər X kömək edə bilər. Kişilərdə isə belə ehtiyat yoxdur.

Eyni xromosom paylanması bütün məməlilərə xasdır: kişilər heteroqametlidir - onların qametləri fərqli xromosom daşıyır (bəziləri X, bəziləri Y). Müxtəlif istisnalar var, məsələn, ornitorinqdə on xromosom mövcuddur, amma kişilər yenə heteroqametldir - beş X-ə beş Y uyğun gəlir. Məməlilər arasında adətən dişilər daha çox yaşayır. Quşlarda isə heteroqametli cins dişilərdir (WZ), erkəklər ZZ daşıyır.

Məqalədə qeyd olunur ki, heteroqametli cins ortalama olaraq homoqametli cinsdən qısa yaşayır. Max Planck Təkamül Antropologiyası İnstitutunun və Avropa elmi mərkəzlərinin əməkdaşları bu fərqi təsdiqləyib. 1176 növ quş və məməlidə ömür məlumatları analiz edilib: məməlilərin 72 faizində dişilər erkəklərdən daha uzun yaşayıb (orta hesabla 20 faiz), quşların 68 faizində isə erkəklər dişilərdən çox yaşayıb (orta hesabla 5 faiz). Bəzi növlər bu qanuna uymur, məsələn, yırtıcı quşlarda dişilər adətən daha çox yaşayır.

Cinsi strategiya və ömür

Ömür fərqi yalnız xromosomlarla izah edilmir, həm də cütləşmə strategiyaları rol oynayır. Erkəklər təkamül prosesi zamanı özlərini diqqətə çatdıran bəzəklər və rəqiblərlə mübarizədə istifadə olunan silahlar əldə edir. Poliqam növlərin erkəkləri bu baxımdan diqqətçəkicidir və onların ömrü dişilərdən qısadır. Quşlarda isə poliqam növlərdə ömür fərqi böyük deyil, monoqam quşlarda isə erkəklər daha uzun yaşaya bilir. Yəni fərq yalnız strategiya ilə deyil, onu həyata keçirən növlə də bağlıdır.

Övlad baxımı və ömür

Övladın qayğısına daha çox zaman sərf edən valideyn uzun yaşayır. Bu xüsusilə uzunömürlü və gec yetkinləşən növlər üçün vacibdir, çünki balanın müstəqil həyata çıxması üçün valideynin yaşaması önəmlidir.

Süni şərait və genetik amillər

Heyvanlar zooparkda yırtıcılardan və sərt iqlimdən qorunur, xəstəliklər vaxtında müalicə olunur. Buna baxmayaraq, tədqiqatçılar zoopark və vəhşi əhali məlumatlarını müqayisə edib aşkar ediblər ki, ömür fərqi hələ də qalır, yalnız vəhşi təbiətdə daha böyükdür. Beləliklə, ömrün uzunluğunun fərqi təkcə riskə meyl və ya özünü qoruma ilə deyil, həm də genetik və valideyn davranışlarından qaynaqlanır.

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:141
embedMənbə:https://moderator.az
archiveBu xəbər 11 Oktyabr 2025 15:58 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see257

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see253

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see249

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see247

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see241

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see234

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see231

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see228

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see220

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

15 Noyabr 2026 14:02see209

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see204

Bakıda temperatur 7 8 dərəcə enəcək Növbəti 3 günün hava proqnozu

15 Noyabr 2026 09:13see200

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

15 Noyabr 2026 15:38see197

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

15 Noyabr 2026 21:02see195

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

15 Noyabr 2026 22:01see195

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see192

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see190

İran parlamenti ABŞ la danışıqların başa çatdığını açıqlayıb

15 Noyabr 2026 17:27see184

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

16 Noyabr 2026 00:05see178

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see171
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri