Zelenski Donbası verə bilərmi və bu zaman Rusiya dayanarmı? (TƏHLİL)

Donbas, Vladimir Putin 2014-cü ildə ilk dəfə qoşunları Ukraynaya göndərdikdən və səkkiz il sonra genişmiqyaslı işğala başlayandan bəri bütün regionlar arasında ən çox zərər görən ərazi olub.

Bir çox şəhərlər və qəsəbələr ciddi dağıntıya məruz qalıb; yalnız liman şəhəri Mariupolda, Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenskinin məlumatına görə, rus bombardmanları azı 20 000 mülki sakini öldürüb. Artıq demək olar bir ildir ki, əlindən qaçan sülh sazişini bağlamağa çalışan ABŞ prezidenti Donald Tramp Kiyevə təzyiq göstərməyə çalışır ki, Moskva bütün Donbası alsın və beləliklə, Miladadək atəşkəs qüvvəyə minsin.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu sözləri "The Times” yazır.

Kreml bildirir ki, Ukrayna qoşunlarını, həmçinin Donetsk vilayətindəki möhkəmləndirilmiş Kramatorsk və Slavyansk şəhərlərindən çıxarmayana qədər döyüşlər dayandırılmayacaq.

Məqalədə qeyd olunur ki, əgər Zelenski torpaq vermək istəsə belə, Ukrayna Konstitusiyası ərazinin yalnız ümumxalq referendumundan sonra təhvil verilə biləcəyini deyir — müharibə zamanı referendum keçirmək isə son dərəcə çətin, əksər hallarda isə mümkünsüzdür. Lakin əgər Kiyev sadəcə qoşunları geri çəksə, bunu formal olaraq Rusiya hakimiyyətini tanımadan etsə, referendum lazım olmazdı, — media yazır.

Eyni zamanda "Povernis jivım” fondunun aparıcı analitiki Nikolay Beleskov hesab edir ki, bir hissə hərbçilər Donbasdan geri çəkilmək əmrinə tabe olmaya bilər — bu isə milli birliyə dair proqnozlaşdırılmaz nəticələrə gətirə bilər. "Ukraynalıları əsassız güzəştlərə məcbur etmək milli alçaldılma qoxusu verir — xüsusən də 11 ildən çoxdur döyüşənlər üçün”, — deyə o bildirib.

Rusiya ordusu demək olar ki, bütün Luqansk vilayətinə və Donetskin 80 faizindən çoxuna nəzarət edir. Putin bəyan edir ki, Ukrayna təslim olmazsa, Rusiya bütün Donbası ələ keçirəcək. Lakin Beleskovun sözlərinə görə, Kramatorsk və Slavyansk uğrunda döyüşlər Moskvaya on minlərlə insan itkisinə başa gələr. "Hətta nəticədə ərazini itirsəniz belə, düşməni yüksək qiymət ödəməyə məcbur etmək daha yaxşıdır, nəinki onun növbəti hücumuna şərait yaratmaq. Döyüşsüz geri çəkilmək — siyasi cəhətdən çox çətindir və hərbi baxımdan təhlükəlidir”, — o vurğulayıb.

O həmçinin qeyd edib ki, Ukrayna Donbası təslim etsə belə, Kremlin işğalı dayandırması inandırıcı deyil. "Rusiya nəzərində bu planların (ABŞ tərəfindən dəstəklənən) mahiyyəti real nizamlanma deyil, Ukraynada bölünmələr yaratmaq və onlardan istifadə edərək hücumu davam etdirmək və danışıqlarda mövqelərini daha da gücləndirməkdir”.

Zelenski bu həftə Dauning-stritdə keçirilən görüşdə Avropa müttəfiqlərindən dəstək alsa da, onun mövqeyi keçən ay ölkənin ikinci adamı sayılan və böyük təsirə malik müşavir Andrey Yermakın istefası ilə nəticələnən korrupsiya qalmaqalına görə zəifləyib, — media yazır.

Üstəlik, Prezident Administrasiyasının rəhbərinin istefası Zelenski üçün şübhəsiz zərbə olsa da, hələlik bunun ABŞ-la danışıqlara təsir etdiyinə dair əlamət yoxdur. "Çoxları artıq anlayır ki, Yermakın real siyasi təsiri çox şişirdilmişdi”, — prezident administrasiyasına yaxın politoloq Vladimir Fesenko yazıb.

ABŞ-ın dəstəklədiyi plan Ukraynada 100 gün ərzində prezident seçkilərinin keçirilməsini də nəzərdə tuturdu. Zelenskinin ilk müddəti ötən il başa çatmalı idi, lakin seçkilər 2022-ci ildəki rus işğalından sonra tətbiq edilən hərbi vəziyyətə görə təxirə salınıb. Buna görə Tramp yaxınlarda "Politico”ya müsahibəsində Ukraynanın "artıq demokratik olmadığını” bildirib.

Zelenski isə hakimiyyətdən yapışmaq ittihamlarını rədd edib və Avropa və ABŞ təhlükəsizliyi təmin etməkdə kömək edərsə, Ukraynanın növbəti 60–90 gün ərzində seçkilərə hazır olduğunu deyib. "Mən seçkilərə hazıram”, — o bildirib.

Tramp müharibəni Miladadək bitirmək niyyətindədir və Kiyevə təklifə cavab vermək üçün cəmi bir neçə gün vaxt qoyub. Zelenski isə Avropa liderlərinə bildirib ki, ondan sürətli qərar tələb olunur və bu, ərazi güzəştlərinə təzyiq yaradır.

Media yazır ki, Moskva dəfələrlə göstərib ki, onun Ukraynaya hücumu yalnız ərazi məsələsi deyil. Əsas məqsəd — Kremlə görə müharibənin "kök səbəblərinin” aradan qaldırılmasıdır. Bu terminlə Kreml Kiyevdəki Qərbyönlü hökuməti nəzərdə tutur. Rusiya həmçinin Ukraynanın NATO-ya daxil olmamasını və ordusunun ölçüsünə məhdudiyyət qoyulmasını tələb edir.

Bununla belə, Putinin hazırda mühacirətdə yaşayan ilk baş naziri Mixail Kasyanov qeyd edir ki, Rusiya lideri bütün Donbas üzərində Moskvaya nəzarətin Qərb tərəfindən tanınması ideyası ilə obsessiv şəkildə məşğuldur. "Bu, onun üçün ləyaqət məsələsidir — heç kim onun zəif olduğunu düşünməsin deyə”, — o bildirib.

Alpər