10 min müəllif Sİ ə qarşı: əməyimizi oğurlayır!

Kazuo İşiquro, Filippa Qreqori və Riçard Osman da daxil olmaqla minlərlə müəllif süni intellekt şirkətlərinin onların əsərlərindən icazəsiz istifadə etməsinə etiraz olaraq səhifələri boş bir kitab nəşr etdiriblər.

"The Guardian" yazır ki, təxminən 10.000 yazıçı "Bu kitabı oğurlama" kitabını dəstəkləyib, belə ki kitabda yalnız onların adlarının siyahısı yer alıb. Kitabın nüsxələri Böyük Britaniya hökumətinin müəllif hüquqları qanunvericiliyində təklif olunan dəyişikliklərin iqtisadi dəyəri ilə bağlı qiymətləndirmə aparmasından bir həftə əvvəl, çərşənbə axşamı London kitab sərgisində iştirakçılara paylanıb.

Kitabda adı dəc olunan müəlliflər deyirlər ki, Böyük Britaniya incəsənəti spekulyativ süni intellekt qazanclarına qurban verilməməlidir və 18 marta qədər nazirlər iqtisadi təsirin qiymətləndirilməsini, eləcə də hüquqi islahatlar barədə məsləhətləşmənin gedişatını təqdim etməlidirlər. Yaradıcı mütəxəssislər süni intellekt şirkətləri tərəfindən əsərlərinin onların iradəsindən kənar istifadə olunması ilə bağlı qəzəblidir.

Kitabın təşkilatçısı, bəstəkar və rəssamların müəllif hüquqlarını qorumaq uğrunda mübarizə aparan Ed Nyuton-Reks süni intellekt sənayesinin oğurlanmış, icazəsiz və ya ödənişsiz götürülmüş əsərlər üzərində qurulduğunu bildirib. O bildirir ki, bu, cinayətdir, özü də minlərlə qurbanı olan cinayət: "Generativ süni intellekt, insanlarla rəqabət aparır və onları dolanışıqlarından məhrum edir. Hökumət Böyük Britaniyanın yaradıcı insanlarını qorumalı və süni intellekt şirkətlərinin yaradıcı işlərinin oğurlanmasını qanuniləşdirməkdən imtina etməlidir.”

Kitabda adları yazılan digər müəlliflər arasında “Slow Horses” kitabının müəllifi Mick Herron, müəllif Marian Keyes, tarixçi David Olusoga, və “Noughts and Crosses” kitabının müəllifi Malorie Blackman da var. Blackman bildirir ki, süni intellekt şirkətlərindən müəlliflərin kitablarının istifadəsinə görə pul ödəməsini gözləmək heç bir şəkildə ağlabatan deyil.

Kitabın dərc olunması fikri bəstəkar Ed Newton-Rexə məxsusdur, o süni intellekt sənayesinin “oğurlanmış əsərlər üzərində qurulduğunu” söyləyir. Kitabın arxa üz qabığında deyilir: “Böyük Britaniya hökuməti süni intellekt şirkətlərinə fayda vermək üçün kitab oğurluğunu qanuniləşdirməməlidir.”

Naşirlər həmçinin London kitab sərgisində süni intellekt lisenziyalaşdırma təşəbbüsünə başlayacaqlar. Qeyri-kommersiya sənaye qurumu olan Publishers’ Licensing Services, kollektiv lisenziyalaşdırma sxemi qurur və bu sektoru nəşr olunmuş əsərlərə qanuni giriş imkanı verəcəyi ümidi ilə ona qoşulmağa dəvət edib.

Qeyd edək ki, süni intellekt, çatbotlar və görüntü generatorları kimi alətlər hazırlamaq üçün açıq internetdən götürülmüş müəllif hüquqları ilə qorunan əsərlər də daxil olmaqla, çoxlu miqdarda məlumat tələb edir. Bu, dünya miqyasında yaradıcı mütəxəssislər və şirkətlər arasında narahatlıq yaradıb və Atlantik okeanının hər iki tərəfində məhkəmə iddialarına səbəb olub.

Xatırladaq ki, keçən il aparıcı süni intellekt firması və Claude çatbotunun yaradıcısı olan Anthropic, startapın flaqman məhsulunu öyrətmək üçün əsərlərinin pirat nüsxələrini götürdüyünü iddia edən kitab müəlliflərinin kollektiv iddiasını həll etmək üçün 1,5 milyard dollar ödəməyə razı olmuşdu.

Britaniyalı rəssamlar hökumətin təklifinə qəzəblə cavab veriblər. Bu təklif, sahibi prosesdən imtina etmək istədiyini bildirmədiyi təqdirdə, süni intellekt firmalarının müəllif hüquqları ilə qorunan əsərlərdən sahibinin icazəsi olmadan istifadə etməsinə icazə verilməsini təklif edir. Elton Con müəllif hüquqları qanunvericiliyindəki yumşalma perspektivinə etiraz edən sənətçilər arasındadır və hökuməti "tamamilə məğlub" adlandırıb.

Əsas hökumət təklifi ilə yanaşı, nazirlər üç əlavə variant təklif ediblər: vəziyyəti dəyişməz saxlamaq; süni intellekt şirkətlərindən müəllif hüquqları ilə qorunan əsərlərdən istifadə üçün lisenziya tələb etmək; və ya süni intellekt şirkətlərinə yaradıcı şirkətlər və fərdlər üçün imtina etmədən müəllif hüquqları ilə qorunan əsərlərdən istifadə etməyə icazə vermək.

Hökumət həmçinin yaradıcı mütəxəssislərin süni intellekt şirkətləri tərəfindən sənətçilərin əsərlərini icazəsiz götürmək üçün istismar edilə biləcəyindən qorxduğu "kommersiya tədqiqatları" məqsədləri üçün materialdan istifadəyə görə müəllif hüquqlarından imtinanı da istisna etməkdən imtina edib.

Hökumət rəsmisi deyib: "Hökumət insan yaradıcılığına dəyər verən və onu qoruyan, etibar edilə bilən və innovasiyanı açan müəllif hüquqları rejimi istəyir. Bu məsələ ilə bağlı yaradıcı sektorla sıx əlaqə saxlamağa davam edəcəyik və 18 marta qədər parlamenti yeniləmək öhdəliyimizi yerinə yetirəcəyik."

Lalə Mehralı

Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “informasiya və kommunikasiya texnologiyalarının inkişaf etdirilməsi” istiqaməti çərçivəsində hazırlanıb